Wierzyciel może wcześniej zabezpieczyć roszczenia

W obrocie gospodarczym brak wcześniejszego zabezpieczenia składników majątku dłużnika prowadzi często do bezskuteczności egzekwowania należności. Środkiem ochrony w tym zakresie jest możliwość złożenia wniosku o udzielenie zabezpieczenia w postępowaniu zabezpieczającym jeszcze przed wniesieniem pozwu.

W myśl art. 730 kodeksu postępowania cywilnego w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia. Sąd może udzielić go zarówno przed wszczęciem postępowania, jak i w jego toku.

Uprawnienie do żądania udzielenia zabezpieczenia przysługuje - na podstawie art. 730¹ k.p.c. - każdej stronie lub uczestnikowi postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. W świetle art. 736 par.1 k.p.c. wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien odpowiadać wymaganiom przypisanym pismu procesowemu, a nadto zawierać:

● wskazanie sposobu zabezpieczenia, a w sprawach o roszczenie pieniężne także wskazanie sumy zabezpieczenia;

● uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek.

Postępowanie zabezpieczające nie wymaga przeprowadzenia dowodu co do istnienia roszczenia. Jest to postępowanie w tym zakresie uproszczone, w którym nie rozstrzyga się sprawy merytorycznie. Wnioskodawca zatem musi przytoczyć takie okoliczności, z których będzie wynikać, że roszczenie mu przysługuje, a okoliczności te będą przez niego uprawdopodobnione.

W świetle postanowienia Sądu Okręgowego w Gliwicach z 4 czerwca 2010 r. (sygn. akt X GC 104/10) "uprawdopodobnienie należy pojmować, jako środek zastępczy dowodu w ścisłym znaczeniu, niedający pewności, a wyłącznie prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie i stanowi odstępstwo od ogólnej reguły dowodzenia twierdzonych faktów na korzyść tej strony, której ustawa zezwala w określonym wypadku na uprawdopodobnienie faktu, na który się powołuje zamiast udowadniania go. Uprawdopodobnienie jest słabszą formą od udowodnienia. Sąd nie wymaga na tym etapie postępowania, niepodważalnych dowodów istnienia wierzytelności".

Warto również zwrócić uwagę, że - jak stwierdził Sąd Apelacyjny w Szczecinie w postanowieniu z 28 grudnia 2006 r. (sygn. akt I ACz 1129/06) - że "roszczenie jest uprawdopodobnione, jeżeli prima facie istnieje znaczna szansa na jego istnienie, co nie wyklucza tego, iż w świetle głębszej analizy stanu faktycznego i prawnego wniosek może okazać się bezzasadny. Istotą postępowania zabezpieczającego, jako postępowania incydentalnego, nie jest uznanie dochodzonego roszczenia za udowodnione, ale jedynie za uprawdopodobnione, czemu służy dokonywana przez sąd jedynie pobieżna analiza dostarczonego przez wnioskodawcę materiału dowodowego. Możliwość dojścia, w wyniku pełnego postępowania, do wniosku o niezasadności roszczenia, jest oczywistym założeniem tej instytucji".

W świetle art. 730¹ par. 2 k.p.c. interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia albo w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie.

Jak się podkreśla w piśmiennictwie, celem zabezpieczenia w tym przypadku jest zapewnienie egzekucyjnej wykonalności przyszłego orzeczenia. W przypadku roszczeń o świadczenia pieniężne obawa co do egzekucyjnego wykonania przyszłego orzeczenia może płynąć przede wszystkim stąd, iż zagrożona jest wypłacalność zobowiązanego, w szczególności gdy nie ma on dostatecznego majątku. Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia może wyrażać się także w potrzebie uzyskania natychmiastowej ochrony prawnej o treści nieróżniącej się od ochrony żądanej w merytorycznym postępowaniu w sprawie. W tych przypadkach celem zabezpieczenia jest antycypacja przyszłego merytorycznego orzeczenia, czyli prowizoryczne zaspokojenie uprawnionego. Chodzi o to, że nakaz wynikający z przyszłego orzeczenia pojawi się zbyt późno, przez co uprawniony poniesienie skutki niedozwolonych działań przeciwnika.

W tym zakresie warto zwrócić również uwagę na tezę postanowienia Sądu Okręgowego w Gliwicach z 4 czerwca 2010 r. (sygn. akt X GC 104/10). Zgodnie z nim - "przy badaniu istnienia interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia należy przyjmować szerokie rozumienie pojęcia roszczenia, które podlegałoby ochronie, tj. nie tylko jako roszczenie w materialnoprawnym ujęciu, lecz jako każde uprawnienie doznające ochrony prawnej, sytuację prawną danego podmiotu lub roszczenie procesowe, będące przedmiotem ewentualnego postępowania cywilnego, w związku z którym złożono wniosek o zabezpieczenie".

Przy wyborze sposobu zabezpieczenia sąd - zgodnie z art. 730¹ k.p.c. - uwzględni interesy stron lub uczestników postępowania w takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a zobowiązanego nie obciążać ponad potrzebę. Ponadto zgodnie z art. 733 k.p.c. - udzielając zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania w sprawie, sąd wyznacza termin, w którym pismo wszczynające postępowanie powinno być wniesione pod rygorem upadku zabezpieczenia. Należy pamiętać, że termin ten nie może przekraczać dwóch tygodni. Do udzielenia zabezpieczenia, co do zasady, właściwy jest sąd, do którego właściwości należy rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 737 k.p.c. wniosek o udzielenie zabezpieczenia podlega rozpoznaniu bezzwłocznie, nie później jednak niż w terminie tygodnia od dnia jego wpływu do sądu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jeżeli ustawa przewiduje rozpoznanie wniosku na rozprawie, należy ją wyznaczyć tak, aby mogła odbyć się w terminie miesięcznym od dnia wpływu wniosku.

@RY1@i02/2011/056/i02.2011.056.210.003b.001.jpg@RY2@

Agnieszka Janki, prawnik Casus Zarzycka & Wspólnicy Kancelaria Prawna sp. k.

Agnieszka Janki

prawnik Casus Zarzycka & Wspólnicy Kancelaria Prawna sp. k.

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).