Jak reklamować wady w autach

W przypadku gdy nowo sprzedany pojazd obarczony jest wadą, sprzedający ma kilka możliwości. Może on skorzystać z uprawnień wynikających z rękojmi sprzedawcy za zbyty pojazd, udzielonej gwarancji lub żądać odszkodowania za niewłaściwie wykonaną umowę sprzedaży (art. 471 kodeksu cywilnego). W praktyce to trzecie rozwiązanie znajdzie zastosowanie tylko wyjątkowo. Łatwiej bowiem nabywcy nowego pojazdu jest wykorzystać przysługujące mu uprawnienie dotyczące rękojmi lub gwarancji.

Powszechnie przyjmuje się, że rękojmia za wady rzeczy sprzedanej (art. 556 k.c.) zapewnia minimum ochrony interesów kupującego. Natomiast dodatkową formę zabezpieczenia interesów kupującego stanowi gwarancja jakości (art. 577 k.c.). Z przepisów prawa cywilnego wynika, że podstawową funkcją gwarancji jest zapewnienie uprawnionemu z gwarancji niewadliwego korzystania z rzeczy sprzedanej przez określony czas. W praktyce oznacza to, że gwarant na podstawie udzielonej gwarancji bierze na siebie tylko część ryzyka wadliwości rzeczy - ściśle określoną w dokumencie gwarancji. Ma on przy tym obowiązek naprawienia rzeczy, o ile taka naprawa jest możliwa.

Gdy w trakcie użytkowania pojazdu okaże się, że nowo nabyty pojazd obarczony jest wadą, jego nabywca zgodnie z art. 560 par. 1 k.c. może od umowy odstąpić albo żądać obniżenia ceny. Uprawnienie kupującego do odstąpienia od umowy jest wyłączone, jeżeli sprzedawca niezwłocznie wymieni rzecz wadliwą na rzecz wolną od wad albo niezwłocznie wady usunie.

Kupujący traci uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy, jeżeli nie zawiadomi sprzedawcy o wadzie w ciągu miesiąca od jej wykrycia, a w wypadku gdy zbadanie rzeczy jest w danych stosunkach przyjęte, jeżeli nie zawiadomi sprzedawcy o wadzie w ciągu miesiąca po upływie czasu, w którym przy zachowaniu należytej staranności mógł ją wykryć. Uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne samochodów wygasają po upływie roku, licząc od dnia, kiedy rzecz została kupującemu wydana (w przypadku przedsiębiorców). Przepisy dopuszczają jednak wyjątkowo możliwości wykonania uprawnień z tytułu rękojmi po upływie wskazanego terminu. Będzie tak w przypadku gdy sprzedawca wadę podstępnie zataił.

Podczas użytkowania pojazdu mogą się pojawić różnego rodzaju usterki, które są związane z normalną eksploatacją auta. Może to być na przykład zużycie klocków hamulcowych czy amortyzatorów. W przypadku gdy zaistniała awaria wynika z normalnego użytkowania, sprzedający nie jest za nią odpowiedzialny. Inaczej jest w przypadku, gdy usterka dotyczy elementu, który w normalnych okolicznościach powinien działać, np. układ hamulcowy, turbina czy światła. Kupujący może wtedy dochodzić roszczeń na podstawie przepisów o rękojmi lub gwarancji. Zgodnie z przepisami sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli sprzedany samochód ma wadę zmniejszającą jego wartość lub użyteczność. Będzie tak także, jeżeli rzecz nie ma właściwości, o których istnieniu zapewnił on kupującego. Podobnie będzie w sytuacji, gdy auto zostało wydane kupującemu w stanie niezupełnym. Należy jednak pamiętać, że sprzedawca nie odpowiada za wady nieistotne (spaloną żarówkę). Przy ocenie cechy istotności wady trzeba zwrócić uwagę na odpowiednie oczekiwania nabywcy samochodu związane z jego funkcjonowaniem, a nie tylko zobiektywizowany stan techniczny samochodu w postaci jego niezdatności do zwykłego użytku lub bez wartowości w znaczeniu funkcjonalnym.

W praktyce jednak problem korzystania z rękojmi sprowadza się do wyjaśnienia pojęcia usunięcie wady. Tym bardziej że w orzecznictwie słusznie podkreśla się, że jeżeli zaproponowany przez sprzedającego sposób naprawy nie jest w stanie usunąć wady, to taka gotowość sprzedającego nie może pozbawić kupującego prawa do odstąpienia od umowy.

Wada fizyczna rzeczy sprzedanej zdefiniowana została w art. 556 par. 1 kodeksu cywilnego. Zgodnie z definicją jest to wada zmniejszająca jej wartość lub użyteczność ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub z przeznaczenia rzeczy. Istnieje ona także wówczas, gdy rzecz nie ma właściwości, o których istnieniu zapewnił kupującego, albo jeżeli rzecz została kupującemu wydana w stanie niezupełnym. Przepisy kodeksu cywilnego nie definiują jednak, na czy ma polegać usunięcie wady.

Nieścisłości te zostały zinterpretowane w orzecznictwie sądowym. W uzasadnieniu do wyroku z 7 stycznia 2009 r. II CSK 399/2008, Sąd Najwyższy wskazał, że w wypadku wady fizycznej rzeczy sprzedanej usunięcie wady następuje przez naprawę. Chodzi jednak o taką naprawę, która prowadzi do usunięcia wady przy zachowaniu wartości użytkowej, sprawności, walorów estetycznych pojazdu. Takie stanowisko potwierdza również uchwała Sądu Najwyższego z 30 grudnia 1988 r. (III CZP 48/88), która zawiera wskazówki umożliwiające właściwe zinterpretowanie omawianych przepisów. Zgodnie z nią usunięcie wadliwości fizycznej rzeczy przez naprawę określonego jej elementu zamiast jego wymiany na nowy wchodzi w grę tylko wówczas, gdy rzecz nie traci na skutek tego na wartości użytkowej i sprawności, a naprawy nie powinny doprowadzić do utraty przez rzecz jej fizyczno-produkcyjnej tożsamości, tj. pierwotnie występujących cech i struktury.

W przypadku sprzedaży konsumenckiej instytucja niezgodności towaru z umową wiąże sprzedawcę jedynie za wady, które występowały w sprzedawanym samochodzie w chwili zawierania umowy. W celu ochrony kupującego ustawodawca wprowadził domniemanie, zgodnie z którym jeśli awaria nastąpiła przed upływem sześciu miesięcy od wydania pojazdu, przyjmuje się, że wada ta istniała w chwili wydawania pojazdu. Sprzedający zobowiązany jest wówczas wykazać, że wady powstały po zawarciu umowy z kupującym. Jeśli roszczenia kupującego okażą się zasadne, kupujący może żądać zwrotu poniesionych kosztów w związku z dokonaną naprawą (np. robocizna i materiały zużyte do naprawy, koszt lawety).

W wypadku gdy kupujący otrzymał od sprzedawcy dokument gwarancyjny co do jakości rzeczy sprzedanej, poczytuje się w razie wątpliwości, że wystawca dokumentu (gwarant) jest obowiązany do usunięcia wady fizycznej rzeczy lub do dostarczenia rzeczy wolnej od wad, jeżeli wady te ujawnią się w ciągu terminu określonego w gwarancji.

Głównym obowiązkiem właściciela takiego pojazdu jest powiadomienie o tym fakcie gwaranta. Następnie musi on przekazać zobowiązanemu z tytułu gwarancji samochodu do naprawy. Niewykonanie w takiej sytuacji wskazanych powyżej obowiązków przez nabywcę pojazdu prowadzi do sytuacji, że traci on uprawnienia z tytułu gwarancji. Gwarant w takim przypadku nie ma bowiem możliwości wykonania ciążącego na nim obowiązku. Równocześnie moment podstawienia pojazdu umożliwia gwarantowi ustalenie, jaki charakter miały zgłoszone wady. Czy były one efektem wad wytwórczych, czy innych, np. mechanicznych, za które najczęściej gwarant nie bierze odpowiedzialności.

Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, jeżeli w gwarancji nie zastrzeżono innego terminu, termin wynosi jeden rok licząc od dnia, kiedy rzecz została kupującemu wydana. Równocześnie jeżeli nie umówiono się inaczej, odpowiedzialność z tytułu gwarancji obejmuje tylko wady powstałe z przyczyn tkwiących w sprzedanej rzeczy.

Na kupującym samochód w przypadku wykonywania uprawnienia z gwarancji spoczywa obowiązek dostarczenia rzeczy na koszt gwaranta do miejsca wskazanego w gwarancji lub do miejsca, w którym rzecz została wydana przy udzieleniu gwarancji, chyba że z okoliczności wynika, iż wada powinna być usunięta w miejscu, w którym rzecz znajdowała się w chwili ujawnienia wady. Z kolei gwarant jest zobowiązany do wykonania obowiązków wynikających z gwarancji w odpowiednim terminie i dostarczyć uprawnionemu z gwarancji rzecz na swój koszt do miejsca przez niego wskazanego.

W takiej sytuacji niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy w czasie od wydania jej gwarantowi do jej odebrania przez uprawnionego z gwarancji ponosi gwarant. Jednocześnie jeżeli wykonując swoje obo- wiązki, gwarant dostarczył uprawnionemu z gwarancji zamiast rzeczy wadliwej rzecz wolną od wad albo dokonał istotnych napraw rzeczy objętej gwarancją, termin gwarancji biegnie na nowo od chwili dostarczenia rzeczy wolnej od wad lub zwrócenia rzeczy naprawionej. W innych wypadkach termin gwarancji ulega przedłużeniu o czas, w ciągu którego wskutek wady rzeczy objętej gwarancją uprawniony z gwarancji nie mógł korzystać.

Sama umowa gwarancji może ograniczyć jednak obowiązki gwaranta do naprawy rzeczy i wyłączyć możliwość żądania wymiany rzeczy wadliwej na wolną od wad. Takie ograniczenie obowiązków gwaranta nie pozostaje w sprzeczności z ustawą, zasadami współżycia społecznego i naturą prawną gwarancji.

Osoba, która zdecydowała się na zakup używanego auta, musi przede wszystkim pamiętać, że odpowiedzialność jego poprzedniego właściciela jest uzależniona od tego, czy nabywca wiedział o istniejących wadach w momencie zawierania umowy sprzedaży. Jeśli sprzedawca dopełnił swoich obowiązków i poinformował wcześniej o istniejących usterkach lub wykrył je sam nabywca, to nie może on później domagać się zwrotu części ceny. Z tych względów tak ważne jest podczas zakupu używanego auta sprawdzenie jego stanu technicznego. Należy również pamiętać, że kupujący nie ma obowiązku gruntownego sprawdzenia samochodu przed jego zakupem, tak więc osoby, które sprzedały niesprawne auto, nie mogą tłumaczyć nabywcy, że widział, co kupuje. Do zwolnienia sprzedawcy od odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wady nie wystarczy, że kupujący mógł - przy dołożeniu należytej staranności - wadę zauważyć. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że sprzedawca odpowiada także za wady, jeśli nie były kupującemu znane.

Należy również pamiętać, że jeżeli kupujący w związku z wadą fizyczną rzeczy dokonał wyboru reżimu odpowiedzialności sprzedawcy z gwarancji i zażądał naprawy rzeczy, to wybór ten jest wiążący w tym znaczeniu, że dopiero niezrealizowanie tego zadania przez sprzedawcę (gwaranta) w odpowiednim terminie otwiera uprawnionemu drogę do skorzystania z rękojmi albo do dochodzenia danych uprawnień z gwarancji.

Natomiast nabywca towaru, który przyjmuje od sprzedawcy dokument gwarancyjny, wyraża zgodę na zawarte w nim warunki gwarancji. Szczególnie w obrocie profesjonalnym strony umowy mogą rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć odpowiedzialność z tytułu gwarancji.

Sprzedawca odpowiada za niezgodność towaru z umową jedynie w przypadku jej stwierdzenia przed upływem dwóch lat od wydania tego towaru konsumentowi. Jeżeli przedmiotem sprzedaży jest rzecz używana, strony mogą ten termin skrócić, jednak nie poniżej jednego roku

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm).

Ustawa z 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2002 r. nr 141, poz. 1176 ze zm.).