Kiedy prawo pierwokupu ogranicza obrót nieruchomościami

Prawo pierwokupu służy zapewnieniu określonej osobie pierwszeństwa kupna rzeczy, w tym nieruchomości, przed innymi potencjalnymi kupującymi. Pierwokup jest uregulowany w przepisach kodeksu cywilnego (art. 596 - 602 k.c.), które stosuje się w zakresie, w jakim prawo to nie jest unormowane w przepisach szczególnych. Takich szczególnych regulacji jest wiele, zwłaszcza w zakresie obrotu działkami rolnymi. W praktyce najczęściej zastosowanie mają jednak przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, która określa przypadki, gdy sprzedaż nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego może nastąpić tylko po tym jak wójt, burmistrz albo prezydent miasta nie wykona prawa pierwokupu (może to zrobić w terminie miesiąca od dnia otrzymania zawiadomienia o treści umowy sprzedaży). Jest to niezwykle ważny warunek, gdyż umowa sprzedaży, zawarta z pominięciem uprawnionego do pierwokupu na podstawie ustawy Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego, współwłaściciela albo dzierżawcy jest nieważna. Natomiast niewykonanie przez uprawnionego prawa pierwokupu w ustawowym terminie jest traktowane jako dorozumiane zrzeczenie się tego prawa. Strony warunkowej umowy sprzedaży mogą więc wówczas zawrzeć umowę bezwarunkową, która wywoła skutki rozporządzające.