Zbyt wiele pytań nadal pozostaje bez konkretnej odpowiedzi

Ustawa z 16 września 2011 roku o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 3 maja, miała z założenia zmienić charakter postępowania cywilnego - z pisemnego na zdecydowanie bardziej ustne. Najważniejsze zmiany dotyczą art. 127, 207, 212 i 217 k.p.c. Ich konsekwencją jest całkowita rezygnacja z odrębnego postępowania w sprawach gospodarczych.

Podwójne działanie

Z przywołanych wyżej przepisów wynika przede wszystkim, że sądy - trochę w amerykańskim stylu - będą organizowały teraz pierwszą rozprawę, na której ustalona zostanie wizja prowadzenia sprawy, łącznie z określeniem, jakie są najważniejsze fakty, twierdzenia i dowody, tak aby nastąpiło zgodne z prawdą ustalenie podstawy faktycznej roszczeń - art. 212 par. 1 k.p.c.

Będzie to wymagało doskonałego przygotowania sądów oraz stron i ich pełnomocników do każdej rozprawy, co akurat należy ocenić pozytywnie. Jednak wspomniana wizja prowadzenia sprawy może ulegać zmianom. Sąd może bowiem stwierdzić, że dla rozstrzygnięcia sprawy decydujące znaczenie będą miały jednak inne fakty lub inne dowody aniżeli te, które zostały przyjęte początkowo. Wówczas konieczne będzie ponowne przeprowadzenie rozprawy organizacyjnej i ponowne nakreślenie wizji prowadzenia sprawy.

Potrzebna zgoda sądu

W sprawach wszczętych po 3 maja 2012 roku strony nie mogą już składać dowolnej liczby pism przygotowawczych. Na każdorazowe złożenie takiego pisma konieczne jest uzyskanie zgody sądu. Pismo przygotowawcze złożone bez niej będzie zwracane. Oznacza to, że w aktach sprawy nie będzie po nim nawet śladu.

Jak stosowanie omawianej regulacji będzie wyglądało w praktyce - nie wiadomo. Czym ma się kierować sąd, decydując o udzieleniu zgody na złożenie pisma przygotowawczego? Na co ma zwrócić uwagę strona, wnosząc o wyrażenie takiej zgody? Nie wiadomo. Nie wiadomo też, czy wniosek o wyrażenie zgody należy od razu doręczyć drugiej stronie reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika w trybie art. 132 par. 1 k.p.c. Czy we wspomnianym przypadku druga strona może odpowiedzieć na taki wniosek, czy też odpowiedź taka będzie stanowiła pismo przygotowawcze, na którego złożenie będzie wymagana zgoda sądu?

Pismo przygotowawcze, czyli co

Najważniejsze pytanie dotyczy tego, czy pismo strony zawierające wyłącznie argumentację prawną będzie pismem przygotowawczym, czy też nie - a zatem czy na jego złożenie konieczne będzie uzyskanie zgody sądu. W ocenie autora na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi negatywnej. Z treści art. 127 k.p.c. wynika bowiem, że pismo przygotowawcze może wskazywać podstawy prawne żądań lub wniosków. Oznacza to, że pismo jest pismem przygotowawczym, jeżeli ma cechy wskazane w art. 127 k.p.c. zdanie pierwsze, bez względu na to czy zawiera argumentację prawną, czy też nie.

W tym kontekście argumentacja prawna jest jedynie dodatkiem do pisma przygotowawczego, a nie elementem konstrukcyjnym decydującym o charakterze pisma. Prowadzi to do konkluzji, że pismo procesowe zawierające wyłącznie argumentację prawną strony nie będzie pismem przygotowawczym i do jego złożenia nie będzie konieczne uzyskanie zgody sądu. W początkowej fazie obowiązywania nowelizacji będą zapewne zdarzały się jednak odmienne orzeczenia sądów.

Spóźnione dowody

Kolejnym ciekawym rozwiązaniem jest możliwość uznania przez sąd, że zgłoszone przez stronę dowody, a także twierdzenia, są spóźnione, a w konsekwencji ich pominięcie. Dotyczy to zarówno twierdzeń i dowodów zgłaszanych w pismach - art. 207 par. 6 k.p.c., jak i zgłaszanych ustnie na rozprawie - art. 217 par. 2 k.p.c.

Są oczywiście pewne wyjątki, w których spóźnione twierdzenia i dowody mogą nie zostać pominięte przez sąd jednak nie wiadomo, kiedy będzie można uznać, że niezgłoszenie twierdzeń i dowodów we właściwym czasie nastąpiło nie z winy strony lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności. Czym bowiem jest ów właściwy czas - nie wiadomo. Nie wiadomo zatem nawet, kiedy sąd może uznać twierdzenia i dowody za spóźnione, ustawodawca nie zawarł bowiem w tym względzie żadnych wskazówek. Tym samym od 3 maja 2012 roku należy spodziewać się wielu postanowień sądów pomijających twierdzenia i dowody jako spóźnione z tego powodu, że nie zostały zgłoszone w pozwie lub odpowiedzi na pozew.

Co więcej, wiele spraw ma charakter dynamiczny i nowe okoliczności pojawiają się częstokroć już w ich toku. Oczywiście strona może formułować twierdzenia i zgłaszać dowody dotyczące takich okoliczności - wszak dla wydania wyroku istotny jest stan faktyczny istniejący na dzień zamknięcia rozprawy - art. 316 par. 1 k.p.c. Pytanie tylko w jakim terminie powinna to zrobić. Przykładowo czy jeżeli wniosek o wyrażenie zgody na wniesienie pisma przygotowawczego zostanie złożony w terminie jednego dnia od dnia dowiedzenia się o nowych okolicznościach, których mają dotyczyć twierdzenia i dowody strony, to czy sąd wyrazi zgodę na złożenie takiego pisma, a następnie nie uzna twierdzeń i dowodów za spóźnione? A jeżeli wniosek taki zostanie zgłoszony w terminie tygodnia, dwóch tygodni lub miesiąca od dnia dowiedzenia się o nowych okolicznościach, to czy również twierdzenia i dowody nie będą mogły zostać pominięte jako spóźnione? Odpowiedź jest podobna do wcześniejszych - nie wiadomo. Nie wiadomo bowiem, jaki termin będzie decydował o tym, czy nowe twierdzenia i dowody nie są spóźnione, czyli jaki termin będzie przesądzał o zachowaniu wspomnianego wcześniej właściwego czasu na zgłoszenie twierdzeń i dowodów.

Podstawa odmowy

Nie wiadomo również, czy w sytuacji, w której strona wnosi o wyrażenie zgody na złożenie pisma przygotowawczego, które będzie zawierało nowe twierdzenia i dowody, które prawdopodobnie będzie można ocenić jako spóźnione, sąd będzie mógł odmówić zgody na złożenie pisma. Innymi słowy, czy zapowiedź powołania twierdzeń i dowodów, co do których zachodzi prawdopodobieństwo, że nie zostały zgłoszone we właściwym czasie, może być wystarczającą przesłanką do odmówienia przez sąd zgody na złożenie pisma przygotowawczego? Nie wiadomo.

Wiadomo natomiast, że jeżeli sąd wyrazi zgodę na złożenie pisma przygotowawczego, to nie wyklucza to możliwości pominięcia przez sąd zgłoszonych twierdzeń i dowodów jako spóźnionych. W takim wypadku jednak stosowne twierdzenia i wnioski dowodowe będą przynajmniej znajdowały się w aktach sprawy, co może mieć kapitalne znaczenie przy formułowaniu środków zaskarżenia.

W sytuacji, w której obie strony reprezentowane są przez profesjonalnych pełnomocników, nie wiadomo również, czy i kiedy należy odpowiadać na pismo doręczone bezpośrednio przez drugą stronę. Wszak nie wiadomo, czy pismo takie nie zostanie zwrócone. Z kolei jeżeli pismo zostanie zwrócone, to strona, której zostało ono bezpośrednio doręczone, będzie mogła się o tym dowiedzieć, jedynie przeglądając akta i natrafiając na zarządzenie o zwrocie pisma lub telefonicznie - przy uprzejmości pracowników sekretariatu wydziału. Przy czym są sądy, do których sekretariatów wydziałów cywilnych nie sposób się po prostu dodzwonić. Czas jednak płynie i każdy kolejny dzień zwiększa ryzyko, że twierdzenia i dowody strony, która otrzymała pismo bezpośrednio od drugiej strony, zostaną uznane za spóźnione i pominięte.

Środki zaskarżenia

Autorów nowelizacji należałoby również zapytać, w jaki sposób formułować środki zaskarżenia na gruncie wadliwego stosowania ulepszonych przepisów kodeksu postępowania cywilnego. W szczególności należałoby się zastanowić, jak zarzucić pominięcie środków dowodowych, zwrot pisma przygotowawczego (lub pism przygotowawczych), a wreszcie odmowę wyrażenia zgody na złożenie pisma przygotowawczego.

W tym ostatnim przypadku nie wiadomo bowiem, jak wykazać, że pismo, które chcieliśmy złożyć - ale sąd nie wyraził na to zgody, byłoby istotne dla sprawy. Przecież pismo takie nigdy nie powstało - jak zatem sąd drugiej instancji ma ocenić jego znaczenie dla sprawy? Oczywiście - nie wiadomo.

Z kolei przy zwrocie pisma konieczne będzie prawdopodobnie załączenie takiego zwróconego pisma do środka zaskarżenia - z nadzieją, że sąd odwoławczy uwierzy, że jest to dokładnie to pismo, które zostało zwrócone. Sądy nie mają bowiem obowiązku kopiowania zwracanych pism i pozostawiania kopii w aktach sprawy.

uwaga

W toku sprawy złożenie pism przygotowawczych następuje tylko wtedy, gdy sąd tak postanowi, chyba że pismo obejmuje wyłącznie wniosek o przeprowadzenie dowodu

uwaga

Sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich we właściwym czasie bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności

@RY1@i02/2012/088/i02.2012.088.21500030a.804.jpg@RY2@

Michał Sowiński, adwokat, partner Kancelarii Nowosielski, Gotkowicz i Partnerzy - Adwokaci i Radcy Prawni z Gdańska

Michał Sowiński

adwokat, partner Kancelarii Nowosielski, Gotkowicz i Partnerzy - Adwokaci i Radcy Prawni z Gdańska

Podstawa prawna

Ustawa z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 233, poz. 1381).