Czy strona, która przegrała proces, musi ponieść jego koszty

Pracodawca wytoczył pracownikowi proces o odszkodowanie z tytułu naruszenia zakazu konkurencji. Okazał się on skomplikowany. Pomimo pozornej oczywistości powództwa sąd ostatecznie je oddalił. Nie obciążył jednak pracodawcy kosztami procesu. Czy sąd mógł nie przyznać pracownikowi kosztów zastępstwa prawnego pomimo dobrej sytuacji finansowej pracodawcy?

Tak. Przysługiwało mu takie uprawnienie.

Zgodnie z art. 102 kodeksu postępowania cywilnego w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Takie szczególnie uzasadnione wypadki sprowadzają się najczęściej do trudnej sytuacji majątkowej strony przegrywającej proces. Nie jest to jednak jedyna przesłanka uzasadniająca zastosowanie dobrodziejstwa przewidzianego w tym przepisie. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że do kręgu okoliczności, które powinny być uwzględniane przez sąd przy decyzji o zastosowaniu tej regulacji, należą także fakty związane z samym przebiegiem procesu, a więc między innymi szczególna zawiłość lub precedensowy charakter sprawy oraz subiektywne przekonanie powoda co do zasadności zgłoszonego roszczenia. Sąd powinien brać pod uwagę sposób prowadzenia procesu przez stronę przegrywającą, a także niesumienne lub oczywiście niewłaściwe postępowanie strony wygrywającej, która w ten sposób wywołała proces i koszty połączone z jego prowadzeniem. Uwzględnia się również to, że rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło na podstawie faktów ustalonych na podstawie dowodów dopuszczonych przez sąd z urzędu oraz niewspółmierność wysokości kosztów pomocy prawnej poniesionych przez stronę wygrywającą proces do stopnia zawiłości sprawy i nakładu pracy pełnomocnika (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2011 r., II CZ 105/11, LEX 1102858).

Okoliczności, które mogą doprowadzić sąd do wydania rozstrzygnięcia o nieobciążaniu strony przegrywającej kosztami procesu, są więc bardzo zróżnicowane. Skorzystanie z możliwości przewidzianej w art.102 k.p.c. zależy od oceny sądu orzekającego w sprawie. W przypadku opisanym w pytaniu sąd uznał, że pomimo dobrej sytuacji finansowej inicjującego proces pracodawcy inne okoliczności przemawiały za przyjęciem, iż nie powinien on zwracać wygrywającemu sprawę pracownikowi poniesionych przez niego kosztów procesu.

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 102 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).