Co może zrobić klient wprowadzony przez sprzedawcę w błąd co do ceny

Każdy konsument ma prawo do pełnej i rzetelnej informacji o towarach oferowanych przez przedsiębiorców. W praktyce jednak bywa z tym różnie. Wielu sprzedawców wie, że klientów najbardziej interesuje cena i to ona ma decydujące znaczenie przy podejmowaniu decyzji o zakupie. Zazwyczaj liczy się bardziej niż jakość czy pochodzenie produktu. Dlatego niejeden sprzedawca, chcąc zwiększyć obroty swojego sklepu, decyduje się na stosowanie różnego rodzaju nieuczciwych praktyk, które mają na celu ukrycie rzeczywistej ceny towaru.

Fikcyjne promocje

Wśród najczęściej spotykanych uchybień, które można zarzucić handlowcom, znajdują się: niepodawanie informacji o cenie produktu, fikcyjne obniżki czy podawanie niepełnych cen, do których należy doliczyć podatek. Przedsiębiorcy umieszczają na półkach lub w ulotkach reklamowych kwoty, które są inne niż zakodowane w czytniku przy kasie. Często konsument nie otrzymuje informacji o tym, ile dany towar kosztował przed promocją bądź jakiej jednostki miary dotyczy wskazana kwota (np. sztuki czy kilograma). Popularną praktyką, szczególnie w branży odzieżowej, jest robienie wyprzedaży już w momencie, kiedy towar pojawił się w ofercie. Jest on wówczas oznaczany fikcyjnymi, nigdy nieobowiązującymi cenami, które mają zmylić konsumenta i zachęcić go do niezwłocznego zakupu. [Przykład 1]

Konsumenci powinni zachować szczególną czujność, decydując się na nabycie towaru w promocyjnym zestawie lub opakowaniu zawierającym gratis. Kontrole inspekcji handlowej wskazują na to, że towary w zestawie promocyjnym kosztowały więcej niż kupowane osobno.

Nieuczciwe praktyki

Przepisy ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym przewidują bezwzględny zakaz wprowadzania konsumentów w błąd co do ceny towaru. Mamy z tym do czynienia wtedy, gdy działanie przedsiębiorcy w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. W art. 6 ustawa przewiduje, że wprowadzającym w błąd zaniechaniem może w być w szczególności niepodanie ceny uwzględniającej podatek. W przypadku gdy charakter produktu nie pozwala na wcześniejsze racjonalne obliczenie ceny, w błąd nie może wprowadzać sposób, w jaki cena jest obliczana. Sprzedawca musi podać od razu również dodatkowe opłaty za transport, dostawę lub usługi pocztowe lub informację o możliwości powstania takich dodatkowych kosztów.

Stosujący nieuczciwą praktykę cenową przedsiębiorca ponosi względem konsumenta odpowiedzialność cywilną. Jeżeli stosowanie zabronionych zabiegów będzie wiązało się z naciskiem psychicznym (typu: musisz kupić, bo to ostatnia tego rodzaju okazja), który w znaczny sposób ogranicza lub może ograniczyć swobodę wyboru konsumenta lub jego zachowanie względem produktu, przedsiębiorca może zostać dodatkowo posądzony o stosowanie agresywnej praktyki rynkowej. Jest to czyn karalny jako wykroczenie. Grozi za nie grzywna od 20 do 5 tys. zł.

Obowiązki sprzedawcy

Obowiązek oznaczania ceną towarów oferowanych w sprzedaży detalicznej wynika wprost z art. 12 ustawy z 5 lipca 2001 r. o cenach. Zgodnie z nim we wszystkich miejscach sprzedaży detalicznej i świadczenia usług sprzedawca powinien uwidaczniać ceny jednostkowe towarów i usług w sposób zapewniający prostą i niebudzącą wątpliwości informację o ich wysokości.

Ceną w myśl ustawy jest wartość wyrażona w jednostkach pieniężnych, którą kupujący jest obowiązany zapłacić przedsiębiorcy za towar lub usługę. Przez cenę jednostkową towaru lub usługi należy rozumieć cenę ustaloną za każdą jego jednostkę, której liczba jest wyrażona w jednostkach miar (np. za kilogram, litr, metr). Obowiązek taki nie występuje, jeżeli ceny towarów są ustalane na podstawie innych przepisów niż ustawa o cenach. [Przykład 2]

Wywieszki na widoku

Szczegółowe zasady uwidaczniania cen towarów i usług w miejscach sprzedaży detalicznej oraz świadczenia usług, a także zasady dotyczące spasobu, w jaki ceny powinny być uwidaczniane, określa rozporządzenie ministra finansów z 10 czerwca 2002 r. Zgodnie z nim na wywieszkach podaje się jedynie ceny aktualne w momencie oferowania towarów. Umieszcza się je w miejscu ogólnodostępnym i widocznym dla kupującego, bezpośrednio przy towarach lub w bliskości towarów, których dotyczą, w taki sposób, aby nie można było pomylić ceny określonego towaru z ceną innego, a w szczególności podobnego towaru. Napisy na wywieszkach powinny być wyraźne i czytelne, aby nie budziły wątpliwości kupujących.

Ceny powinny być uwidaczniane także przy towarach wystawionych w miejscu ekspozycji handlowej, takim jak okno (witryna) czy gablota, a także w innych podobnych miejscach wystawowych, wewnątrz lub na zewnątrz przestrzeni związanej z miejscem sprzedaży. Jeżeli zamiast towarów oryginalnych przedsiębiorca wystawia ich atrapy, imitacje lub wzory, powinien uwidocznić ceny w taki sam sposób i taką samą czcionką jak ceny towarów oryginalnych.

Oznakowanie towarów

Nie tylko rzetelnie podana cena, lecz także opakowanie powinno ułatwić klientowi wybór towaru, ale musi ono jednocześnie spełniać wszelkie normy określone przepisami. Podstawowe regulacje znajdują się w wielu aktach prawnych, m.in. w: ustawie o swobodzie działalności gospodarczej, ustawie o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej, ustawie o cenach, ustawie o ogólnym bezpieczeństwie produktów, ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji czy ustawie o języku polskim i innych. Pamiętać należy, że na przedsiębiorcy sprzedającym towary w Polsce ciąży obowiązek dostarczenia informacji o produkcie, która powinna być wystarczająca do prawidłowego i pełnego korzystania z towaru. Prawidłowo oznakowane opakowanie to takie, które zawiera przede wszystkim: nazwę produktu, znak towarowy, markę, nazwę i adres producenta i/lub osoby odpowiedzialnej za sprzedaż produktu, ilość produktu, zastosowanie, sposób użycia, informacje dotyczące jakości i składu, datę produkcji i datę ważności oraz znaki związane z bezpieczeństwem. [Przykład 3]

Roszczenia konsumenta

Najważniejszym roszczeniem konsumenta w przypadku wprowadzających w błąd promocji cenowych jest żądanie unieważnienia umowy z obowiązkiem wzajemnego zwrotu świadczeń oraz zwrotu przez przedsiębiorcę kosztów nabycia produktu. W pierwszej kolejności należy spróbować rozwiązać sprawę ugodowo i zwrócić się do przedsiębiorcy o zwrot pieniędzy. Jeżeli to nie poskutkuje, poszkodowany ma prawo wystąpić do sądu z powództwem o naprawienie szkody. Zdecydowana większość osób nie zdecyduje się walczyć w sądzie o zwrot pieniędzy za buty, krem do twarzy czy puszkę kukurydzy. Dlatego mogą oni zgłosić nieprawidłowości do miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów czy inspekcji handlowej. Jeżeli okaże się, że podobną nieuczciwą praktyką zostało dotkniętych wiele osób, prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów może wszcząć postępowanie o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. W jego wyniku na przedsiębiorcę mogą zostać nałożone kary sięgające nawet 10 proc. ubiegłorocznego przychodu.

PRZYKŁADY

1 Czy sklep może robić nieprawdziwą przecenę rzeczy z nowej kolekcji

Rozporządzenie ministra finansów w sprawie szczegółowych zasad uwidaczniania cen towarów i usług oraz sposobu oznaczania ceną towarów przeznaczonych do sprzedaży reguluje zasady umieszczania cen na towarach oferowanych w promocjach. Na wywieszkach musi zostać uwidoczniona cena promocyjna lub cena obniżona, uwzględniająca rabat. Zasada ta nie może być stosowana do towarów oferowanych do sprzedaży po raz pierwszy. W placówkach handlowych przy towarach oferowanych po przecenie lub na wywieszkach umieszczonych przy towarach przecenionych obok przekreślonej dotychczasowej ceny i wyrazu "przecena" albo wyrazów "obniżka ceny" lub "podwyżka ceny" uwidacznia się cenę obniżoną lub podwyższoną, okres jej obowiązywania oraz przyczyny obniżki lub podwyżki ceny.

2 Czy handlując na bazarze, muszę podawać ceny na każdym produkcie

Każdy przedsiębiorca, który prowadzi sprzedaż detaliczną, musi podawać ceny oferowanych towarów. Nie trzeba ich uwidaczniać tylko w obrocie pomiędzy osobami fizycznymi, z których żadna nie prowadzi działalności gospodarczej, na przykład gdy sprzedaje się komuś swój samochód, a wcześniej wiesza na nim kartkę z napisem "Sprzedam...". W cenie sprzedawca powinien uwzględnić także podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy, jeżeli oczywiście towar jest takim podatkiem obciążony. Jeśli przedsiębiorca uporczywie nie wywiązuje się z obowiązków związanych z uwidacznianiem cen na towarach, wojewódzki inspektor Inspekcji Handlowej może nałożyć na niego karę pieniężną w wysokości stanowiącej równowartość od 1 tys. do 5 tys. euro. Uporczywym uchylaniem się od obowiązków nie jest jednokrotne niezamieszczenie ceny na towarze, lecz powtarzanie takich zachowań mimo upomnień ze strony inspektorów handlowych. Od decyzji o nałożeniu kary przedsiębiorcy służy odwołanie do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

3 Czy producent odpowie za błędne oznakowanie swojego towaru

Stosowane przez sprzedawcę lub producenta opakowanie nie może wprowadzać konsumenta w błąd. Gdy tak jest, przedsiębiorca dopuszcza się czynu nieuczciwej konkurencji. Art. 10 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przewiduje, że zabronione jest takie oznaczenie towarów lub usług albo jego brak, które może wprowadzić klientów w błąd co do pochodzenia, ilości, jakości, składników, sposobu wykonania, przydatności, możliwości zastosowania, naprawy, konserwacji lub innych istotnych cech towarów albo usług, a także zatajenie ryzyka, które wiąże się z korzystaniem z nich. Co istotne, nie chodzi tylko o samo wprowadzenie, lecz także o istnienie niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd. Zgodnie z art. 25 wspomnianej ustawy, kto dopuszczając się takiej praktyki, naraża w ten sposób klientów na szkodę, popełnia wykroczenie. Grozi za nie kara aresztu lub grzywny.

Czego może żądać poszkodowany klient

W razie dokonania nieuczciwej praktyki cenowej konsument, którego interes został zagrożony lub naruszony, może żądać w sądzie:

● zaniechania tej praktyki

● usunięcia skutków tej praktyki

● złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie

● naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych, w szczególności żądania unieważnienia umowy z obowiązkiem wzajemnego zwrotu świadczeń oraz zwrotu przez przedsiębiorcę kosztów związanych z nabyciem produktu

● zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny związany ze wspieraniem kultury polskiej, ochroną dziedzictwa narodowego lub ochroną konsumentów.

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. z 2007 r. nr 171, poz. 1206 z późn. zm.).

Ustawa z 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz.U. nr 97, poz. 1050 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra finansów z 10 czerwca 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad uwidaczniania cen towarów i usług oraz sposobu oznaczania ceną towarów przeznaczonych do sprzedaży (Dz.U. z 2002 r. nr 99, poz. 894 z późn. zm.).