Przeciw komu można skierować skargę pauliańską

Samodzielnie prowadzę firmę budowlaną. Mam znaczne zadłużenie na rzecz kilku wierzycieli. Niedawno sprzedałem nieruchomość przedsiębiorcy X, który znał moją sytuację finansową. Ten zaś po krótkim czasie zbył ją na rzecz przedsiębiorcy Y, który o moich długach nie wiedział. Jeden z moich wierzycieli wystąpił przeciwko przedsiębiorcy X o uznanie za bezskuteczną wobec niego umowy sprzedaży nieruchomości zawartej między mną a owym przedsiębiorcą. Połączył to roszczenie z żądaniem zapłaty odszkodowania za dalsze zbycie przez X nieruchomości w sytuacji, gdy znał on moją kondycję ekonomiczną. Czy to powództwo jest zasadne? Czy nie powinno było być wytoczone przeciwko przedsiębiorcy Y?

Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

Komentowana instytucja to skarga pauliańska. Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu niż był przed jej dokonaniem.

Wobec kogo zarzuty

Uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli następuje w drodze powództwa lub zarzutu przeciwko osobie trzeciej, która wskutek tej czynności uzyskała korzyść majątkową.

W przypadku gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią, wierzyciel może wystąpić bezpośrednio przeciwko osobie, na której rzecz rozporządzenie nastąpiło, jeżeli osoba ta wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną albo jeżeli rozporządzenie było nieodpłatne.

W opisywanym na wstępie przypadku brak jest przesłanek do wystąpienia z powództwem przeciwko przedsiębiorcy Y o uznanie czynności sprzedaży nieruchomości za bezskuteczną w stosunku do jego wierzyciela. Po pierwsze bowiem czynność ta była odpłatna, po drugie zaś działał on w dobrej wierze: nie znał sytuacji finansowej czytelnika i nie wiedział o tym, iż ten, zbywając nieruchomość na rzecz przedsiębiorcy X, działał z pokrzywdzeniem swojego wierzyciela/wierzycieli.

SN rozstrzygnął

Nawet jednak odpłatne rozporządzenie korzyścią przez przedsiębiorcę X na rzecz Y nie pozbawia wierzyciela możliwości żądania uznania umowy sprzedaży nieruchomości między czytelnikiem a X za bezskuteczną, ponieważ nadal istnieje potrzeba prawnej ochrony jego wierzytelności. W tym kontekście na uwagę zasługuje wyrok Sądu Najwyższego z 11 lipca 2014 r., sygn. akt III CSK 247/13. W jego uzasadnieniu sąd podniósł, iż "osoba trzecia, która pozbyła się przedmiotu nabytego w ramach umowy zawartej z dłużnikiem z pokrzywdzeniem wierzyciela, nie przestaje być odpowiedzialna wobec wierzyciela za to, że nie mógł zaspokoić się z majątku dłużnika".

W dobrej czy złej wierze

Odpowiadając zatem na postawione na początku pytanie mimo że X sprzedał nieruchomość nabytą od czytelnika na rzecz Y, to wierzyciel był uprawniony do wystąpienia przeciwko przedsiębiorcy X o uznanie za bezskuteczną wobec niego umowy sprzedaży nieruchomości zawartej między X a czytelnikiem. Mógł także domagać się od X zapłaty odszkodowania za dalsze zbycie tejże nieruchomości na rzecz Y. Przedsiębiorca X miał bowiem świadomość, w jakiej kondycji finansowej znajduje się czytelnik oraz że sprzedaż nieruchomości przyczyni się do pokrzywdzenia jego wierzycieli. W wyniku tejże czynności prawnej czytelnik stał się w większym stopniu niewypłacalny, niż był przed jej dokonaniem. Uznanie zaś bezskuteczności umowy sprzedaży nieruchomości między czytelnikiem a przedsiębiorcą X było niezbędnym warunkiem uwzględnienia żądania wierzyciela czytelnika o zapłatę odszkodowania.

@RY1@i02/2014/238/i02.2014.238.21500060c.802.jpg@RY2@

Anna Borysewicz adwokat prowadząca własną kancelarię w Płocku

Anna Borysewicz

adwokat prowadząca własną kancelarię w Płocku

Podstawa prawna

Art. 527 par. 1 i 2 oraz art. 531 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.).