Na co trzeba uważać, nawiązując współpracę ze spółką cywilną

● Kontrahenci powinni zawrzeć umowę ze wspólnikami spółki wymienionymi z imienia i nazwiska

● Za zobowiązania wynikające z działalności odpowiadają wspólnicy

Spółka cywilna to jedna z najprostszych form prowadzenia działalności gospodarczej. Jest to również w dalszym ciągu forma bardzo popularna wśród przedsiębiorców. Zgodnie z art. 860 kodeksu cywilnego, przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów.

Ze względu na specyfikę spółki cywilnej kontrahenci zamierzający nawiązać z jej wspólnikami współpracę biznesową muszą zachować szczególną uwagę.

Przede wszystkim w zawieranej umowie handlowej nie można uznawać spółki cywilnej za podmiot posiadający podmiotowość prawną.

Potwierdzono to m.in. w interpretacji indywidualnej (urzędowej) dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 16 maja 2014 r. (sygn. akt ITPB1/415-154/14/MW). Jak stwierdzono, spółka cywilna nie stanowi samodzielnego podmiotu prawa. Podmiotami prawa pozostają wspólnicy spółki cywilnej. Z tego powodu spółka ta nie ma własnego majątku. Majątek wniesiony jako wkład przez wspólników czy nabyty w czasie trwania spółki stanowi wspólny majątek wspólników. Podkreślono również, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, za przedsiębiorcę uznaje się nie spółkę cywilną, lecz jej wspólników w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

Umowa ze wspólnikami

Zatem kontrahenci zainteresowani rozpoczęciem współpracy powinni podpisać umowę z określonymi wspólnikami spółki cywilnej. Dlatego w takim kontrakcie należy wymienić ich imiona i nazwiska, adres zamieszkania, a także numer identyfikacji podatkowej (NIP). Warto również zapisać w umowie numery PESEL. Informacje te powinny być zawarte w komparycji umowy, czyli tej jej części, w której oznacza się, kto jest stroną kontraktu oraz kto daną stronę reprezentuje. Na tym nie koniec. W komparycji trzeba również zapisać, że ci wymienieni wcześniej wspólnicy prowadzą działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Należy również podać jej nazwę. W praktyce najczęściej zawiera ona imiona (dopuszczalne jest zamieszczenie tylko pierwszej litery imienia) i nazwiska przynajmniej dwóch wspólników ze wskazaniem, że zawarli oni spółkę cywilną (używane są skróty: spółka cyw., s-ka cyw. bądź S.C.). W komparycji umowy powinien również znaleźć się numer NIP, REGON (opcjonalnie) oraz adres rejestrowy spółki cywilnej. Eksperci radzą również, żeby umowa spółki cywilnej każdorazowo stawała się parafowanym załącznikiem do danego kontraktu handlowego.

Obowiązek informowania

W umowie wspólnicy powinni zostać zobowiązani do informowania o każdej zmianie statusu osobowego spółki cywilnej. Trzeba również nałożyć na nich obowiązek powiadamiania o zmianie statusu majątkowego. Jest to bardzo istotne. Przepis art. 864 kodeksu cywilnego stanowi bowiem, że za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. Wykorzystany zwrot "zobowiązania spółki" stanowi skrót językowy, ponieważ mowa jest w nim o wspólnych zobowiązaniach wszystkich wspólników, odrębnych od ich zobowiązań osobistych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 30 grudnia 2008 r., sygn. akt I ACa 917/08). Warto podkreślić, że odpowiedzialność na podstawie wspomnianego art. 864 kodeksu cywilnego ponoszą zarówno aktualni, jak również byli wspólnicy spółki cywilnej. Przy czym w stosunku do tych ostatnich istotne jest ustalenie, że w okresie powstania zobowiązania byli oni wspólnikami (np. wyrok Sądu Najwyższego z 24 września 2008 r., sygn. akt II CNP 49/08). Z tego właśnie względu warto zastrzec w umowie, że wspólnicy mają informować o zmianach w składzie osobowym tej spółki.

Dochodzenie roszczeń

Według regulacji art. 778 kodeksu postępowania cywilnego, do egzekucji ze wspólnego majątku wspólników spółki prawa cywilnego konieczny jest tytuł egzekucyjny przeciwko wszystkim wspólnikom. Z tego względu warto, żeby potencjalny wierzyciel już na etapie podpisywania umowy handlowej uzyskał zapewnienia co do konkretnych składników majątkowych wspólników takich jak nieruchomości, wierzytelności czy też mające wartość handlową ruchomości.

Przy okazji należy wspomnieć, że wierzyciel może również prowadzić egzekucję wobec majątków odrębnych wspólników czy wierzytelności z tytułu udziału w zyskach (o ile wspólnicy spółki cywilnej podzielili zysk). Może też zająć prawa do dokonania podziału zysku bądź prawa przysługujące wspólnikowi na wypadek wystąpienia ze spółki albo jej rozwiązania.

W związku małżeńskim

Zgodnie z art. 33 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku osobistego każdego z małżonków należą m.in. prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom. Jak już nadmieniono, chodzi o te prawa, które przysługują małżonkowi jako wspólnikowi spółki cywilnej.

Z kolei zgodnie z art. 787 kodeksu postępowania cywilnego, jeśli mamy tytuł egzekucyjny wydany przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim (przykładowo wspólnikowi spółki cywilnej), to sąd nada klauzulę wykonalności także przeciwko jej małżonkowi z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, pod warunkiem że wierzyciel wskaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika.

Prawa i obowiązki

Przy okazji warto wskazać również na inne kwestie, o których powinni jeszcze pamiętać kontrahenci podpisujący umowy handlowe ze spółkami cywilnymi, żeby ustrzec się błędów. I tak poza omówionym już dokładnym określaniem stron umowy równie ważne jest doprecyzowanie jej przedmiotu, czyli tego, czego faktycznie dotyczy. Konieczne jest też ustalenie praw i obowiązków stron i warunków, które pozwolą uznać świadczenia za spełnione. Ponadto umowa powinna zawierać część dotyczącą okresu jej obowiązywania i zasad jej rozwiązywania. W zależności od poziomu profesjonalizmu stron umowa może zawierać wiele specjalistycznych klauzul mających na celu wzmocnienie ochrony interesów stron. Zalicza się do nich m.in. klauzule dotyczące cesji uprawnień jednej ze stron na osoby trzecie i klauzule dotyczące ubezpieczenia lub kary umownej. Jednak w praktyce wiele umów zawieranych ze spółkami cywilnymi nie spełnia tego rodzaju wymogów.

WZÓR

Część komparycji umowy cywilnoprawnej ze spółką cywilną:

1. [imię, nazwisko], prowadzący działalność gospodarczą pod firmą [pełne brzmienie firmy obejmujące imię i nazwisko] z siedzibą w [miejscowość, kod pocztowy], ul. [nazwa ulicy, numer budynku, numer lokalu], zamieszkały w [miejscowość, kod pocztowy], ul. [nazwa ulicy, numer budynku, numer lokalu], legitymujący się dowodem osobistym serii [seria dowodu osobistego] numer [numer dowodu osobistego], posiadający numer NIP [numer NIP] oraz PESEL [numer PESEL], działający osobiście

oraz

2. [imię, nazwisko], prowadzący działalność gospodarczą pod firmą [pełne brzmienie firmy obejmujące imię i nazwisko] z siedzibą w [miejscowość, kod pocztowy], ul.[nazwa ulicy, numer budynku, numer lokalu], zamieszkały w [miejscowość], ul. [nazwa ulicy, numer budynku, numer lokalu], legitymujący się dowodem osobistym serii [seria dowodu osobistego] numer [numer dowodu osobistego], posiadający numer NIP [numer NIP] oraz PESEL [numer PESEL], działający osobiście,

prowadzący wspólnie działalność gospodarczą pod nazwą [nazwa spółki cywilnej najczęściej zawiera imiona i nazwiska wspólników]*, [miejscowość, kod pocztowy], ul. [nazwa ulicy, numer budynku, numer lokalu], posiadającą numer NIP [numer NIP] oraz REGON [numer REGON].

* nazwa spółki cywilnej najczęściej zawiera imiona (dopuszczalne jest zamieszczenie tylko pierwszej litery imienia) i nazwiska przynajmniej dwóch wspólników ze wskazaniem, że zawarli oni spółkę cywilną (w praktyce używa się skrótów: spółka cyw., s-ka cyw. bądź S.C.).

Źródło: Kancelaria Prawnicza Rachelski i Wspólnicy.

Krzysztof Tomaszewski

krzysztof.tomaszewski@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 860-875 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121).

Art. 778, art. 787 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.).

Art. 33 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.).

Art. 4 ust. 2 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672 ze zm.).

TRZY PYTANIA

Stroną umowy powinni być wspólnicy

Wielu przedsiębiorców będących kontrahentami spółek cywilnych często nie zdaje sobie sprawy, że popełnia błędy w zawieranych umowach handlowych. Jakie nieprawidłowości zdarzają się najczęściej?

Jednym z najczęściej spotykanych błędów jest traktowanie spółki cywilnej jako podmiotu posiadającego podmiotowość prawną, czyli takiego jak - przykładowo - spółka handlowa wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. W rezultacie błędnie formułowane są komparycje umów, czyli te ich części, w których oznacza się, kto jest stroną kontraktu oraz kto daną stronę reprezentuje. Najczęściej partnerzy handlowi ograniczają się do podania nazwy spółki cywilnej, jej adresu, a także numerów NIP i REGON.

Jakie konsekwencje może mieć tego rodzaju błędne sformułowanie komparycji umowy ze spółka cywilną?

Konsekwencje mogą być bardzo poważne. W rzeczywistości bowiem umowa spółki uregulowana przepisami kodeksu cywilnego - nazywana powszechnie spółką cywilną - nie ma podmiotowości prawnej, chociaż ma nadany numer REGON oraz NIP. Warto zaznaczyć, że przez umowę spółki cywilnej wspólnicy pisemnie zobowiązują się do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez określone działanie np. wniesienie wkładów. W praktyce oznacza to, że odpowiedzialność za zobowiązania wynikające z działalności spółki cywilnej ponoszą wspólnicy, a nie sama spółka. Poza tym spółka cywilna nie ma swojego odrębnego majątku. Chodzi o to, że majątek służący do prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej należy do wspólników. Wyrażając to inaczej, upraszając - jest to łączny majątek wspólników. Ma to bardzo istotne konsekwencje. Przykładowo, stroną postępowania cywilnego dotyczącego sporu o zapłatę nie będzie spółka cywilna tylko jej wspólnicy. Może ich być dwóch, trzech albo nawet więcej.

Czy oznacza to, że w przypadku nieprawidłowej komparycji umowy kontrahenci mogą mieć poważne kłopoty z odzyskaniem należnych pieniędzy w przypadku powstania ewentualnych sporów ze spółką cywilną?

Tak. Jak już wspomniałem, spółka cywilna nie dysponuje własnym majątkiem. Dlatego kontrahenci mogą egzekwować swoje należności wyłącznie od wspólników spółki cywilnej. Z umowy zawartej ze wspólnikami spółki cywilnej powinno jednoznacznie wynikać, że jest ona zawierana z określonymi jej wspólnikami wymienionymi z imienia i nazwiska, z podaniem adresu zamieszkania i numeru NIP. Sugerowane jest również uzyskanie od wspólników numeru PESEL. Należy też zapisać, że wspólnicy prowadzą działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, która działa pod określoną nazwą, ma numer NIP, REGON (opcjonalnie) oraz adres rejestrowy. Ponadto wskazane jest, aby umowa spółki cywilnej każdorazowo stawała się parafowanym załącznikiem do umowy handlowej.

@RY1@i02/2014/147/i02.2014.147.183001000.802.jpg@RY2@

Dr Przemysław Adamus radca prawny w Kancelarii Prawniczej Rachelski i Wspólnicy

Rozmawiał Krzysztof Tomaszewski