ZUS może, ale nie musi zmienić przedmiotu hipoteki na wniosek dłużnika

Zgodnie z art. 109 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika (hipoteka przymusowa). Podstawą takiej hipoteki może być w szczególności decyzja ZUS. W postanowieniu Sądu Najwyższego z 7 września 2016 r., sygn. akt IV CSK 713/15, stwierdzono zaś, że decyzja ZUS ustalająca wysokość należności z tytułu składek jednego z małżonków będącego dłużnikiem może być podstawą wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka, jeżeli została doręczona obojgu małżonkom.

Regulacje te nawiązują do art. 26 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z którego wynika, że dla zabezpieczenia należności z tytułu składek ZUS przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika. Podstawą ustanowienia takiej hipoteki jest doręczona decyzja o określeniu wysokości należności z tytułu składek, o odpowiedzialności osoby trzeciej lub o odpowiedzialności następcy prawnego. W art. 26 ust. 3a i 3b wspomnianej ustawy wskazano rodzaje nieruchomości, które mogą być przedmiotem hipoteki. Mogą nimi być: część ułamkowa nieruchomości, jeżeli stanowi udział dłużnika; nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka; nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej wspólników spółki cywilnej lub część ułamkowa nieruchomości stanowiąca udział wspólników spółki cywilnej – w przypadku gdy dłużnikiem jest spółka. Przedmiotem hipoteki przymusowej może być także użytkowanie wieczyste wraz z budynkami i urządzeniami na użytkowanym gruncie stanowiącymi własność użytkownika wieczystego lub udział w tym prawie, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu lub udział w tym prawie oraz wierzytelność zabezpieczona hipoteką.