Jak ubiegać się o odszkodowanie za błędną decyzję urzędnika

Ustawa o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa pozwala na zwrotne wyegzekwowanie kwot wypłaconych obywatelom przez instytucje publiczne. Zgodnie z jej postanowieniami funkcjonariusz publiczny ponosi osobistą odpowiedzialność majątkową w przypadku, gdy łącznie zostaną spełnione trzy warunki. Po pierwsze na mocy prawomocnego orzeczenia sądu lub na mocy ugody musi zostać wypłacone przez podmiot odpowiedzialny (np. gmina, Skarb Państwa) odszkodowanie za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa. Po drugie takie naruszenie musi zostać spowodowane zawinionym działaniem lub zaniechaniem urzędnika, a rażące naruszenie prawa musi zostać stwierdzone zgodnie z art. 6 omawianej ustawy. Przykładowo będzie to wydanie ostatecznej decyzji stwierdzającej nieważność decyzji lub postanowienia na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego lub stwierdzenie braku podstawy prawnej lub rażącego naruszenia prawa na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podobnie będzie w razie prawomocnego stwierdzenia rażącego naruszenia prawa na podstawie kodeksu postępowania cywilnego, ordynacji podatkowej czy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

Ustawa z 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz.U. nr 34, poz. 173).

Odszkodowanie, które będzie musiał zapłacić funkcjonariusz publiczny z tytułu szkody wyrządzonej przy wykonywaniu władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa, jest ustalane w wysokości odszkodowania wypłaconego obywatelowi. Nie może ono jednak przewyższać kwoty dwunastokrotności miesięcznego wynagrodzenia. W przypadku gdy kilku funkcjonariuszy publicznych dopuści się działania lub zaniechania powodującego obowiązek wypłaty odszkodowania, każdy z nich poniesie odpowiedzialność stosownie do przyczynienia się do rażącego naruszenia prawa i stopnia winy. Jeżeli nie będzie możliwe ustalenie stopnia winy i przyczynienia się poszczególnych funkcjonariuszy publicznych do rażącego naruszenia prawa, będą oni odpowiadali w częściach równych. W takiej sytuacji każdy z nich będzie ponosił odpowiedzialność do kwoty dwunastokrotności miesięcznego wynagrodzenia.

Należy jednak pamiętać, że przepisy przewidują górną granicę odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy tylko wtedy, gdy działali oni nieumyślnie. Jeżeli rażące naruszenie prawa zostało umyślnie spowodowane zawinionym działaniem lub zaniechaniem funkcjonariusza publicznego, będzie on odpowiadał do wysokości odszkodowania, które zostało wypłacone przez podmiot odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa.

Samo wynagrodzenie przysługujące funkcjonariuszowi publicznemu będące podstawą do wyliczenia górnej granicy odszkodowania jest określane na dzień działania lub na koniec okresu zaniechania, które spowodowało rażące naruszenie prawa. Jeśli i w takiej sytuacji wynagrodzenie będzie określone w różnej wysokości, trzeba przyjąć wysokość najwyższą. Z kolei gdy ustalenie wynagrodzenia według zasad określonych w omawianym trybie nie jest możliwe, wynagrodzenie przysługujące funkcjonariuszowi publicznemu będzie określane na dzień stwierdzenia rażącego naruszenia prawa. Jeżeli natomiast w tym dniu osobie odpowiedzialnej nie przysługuje już wynagrodzenie jako funkcjonariuszowi publicznemu, wynagrodzenie zostanie określone na ostatni dzień, w którym jej ono przysługiwało.

Ustawa z 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz.U. nr 34, poz. 173).

Właściciel nieruchomości może domagać się odszkodowania w razie uchwalenia nowego lub zmiany planu zagospodarowania przestrzennego. Odszkodowanie przysługuje jedynie wówczas, gdy wskutek uchwalenia lub zmiany planu korzystanie z nieruchomości w dotychczasowy sposób lub w sposób zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe bądź istotnie ograniczone. Do wystąpienia z żądaniem wystarczy, aby ograniczenia dotknęły tylko części nieruchomości. Jeżeli spadek wartości części nieruchomości rekompensowany jest przyrostem wartości innej części tej nieruchomości, odszkodowanie nie przysługuje. Zgodnie z kodeksem cywilnym właściciel nieruchomości może żądać od gminy: zapłaty odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę, wykupienia nieruchomości lub jej części lub zamiany nieruchomości.

Ustawa z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. nr 80, poz. 717 z późn. zm.).

Na podstawie przepisów kodeksu cywilnego za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Przepisy kodeksu dotyczą również odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego (gmina, powiat, województwo) w wyniku wydania błędnej lub niezgodnej z prawem decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 417¹ kodeksu cywilnego, jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie aktu normatywnego, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności tego aktu z konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą.

Natomiast jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. Odszkodowanie należy się również w przypadku powstania szkody w wyniku niewydania orzeczenia lub decyzji, gdy obowiązek ich wydania przewiduje przepis prawa. Jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem niewydania orzeczenia lub decyzji, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. W wyroku z 11 sierpnia 2010 r. Sąd Najwyższy (I CNP 112/2009 LexPolonica nr 2451705) podkreślił, że odpowiedzialność Skarbu Państwa w takich przypadkach musi polegać na oczywistej i rażącej obrazie prawa, zaś sama niezgodność z nimi musi mieć charakter kwalifikowany i oczywisty.

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Aby Skarb Państwa czy jednostka samorządu terytorialnego, które wypłaciły odszkodowanie za wykonywanie władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa, mogły je odzyskać w całości lub części, konieczne jest uruchomienie przez kierownika tego podmiotu przedsądowego postępowania wyjaśniającego. W tym celu kierownik podmiotu odpowiedzialnego, który wypłacił odszkodowanie za zawinione zachowanie funkcjonariusza samorządowego stanowiące rażące naruszenie prawa, zobowiązany jest przesłać do prokuratora okręgowego wniosek o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Do wniosku musi dołączyć dowód wypłaty odszkodowania i stanowiące podstawę tej wypłaty orzeczenie lub ugodę. W przesyłanej dokumentacji powinno się ponadto znaleźć rozstrzygnięcie stwierdzające rażące naruszenie prawa oraz uwierzytelnione kopie posiadanych akt postępowania sądowego lub administracyjnego, w którym zostało wydane to rozstrzygnięcie.

Po wpłynięciu wniosku prokurator przeprowadza postępowanie wyjaśniające. Jego celem jest ustalenie przesłanek uzasadniających wytoczenie powództwa o odszkodowanie przeciwko funkcjonariuszowi publicznemu. W przypadku stwierdzenia podstaw do wniesienia pozwu prokurator przed skierowaniem sprawy do sądu wezwie na piśmie urzędnika do dobrowolnego spełnienia świadczenia w określonym terminie. Gdy kwota nie wpłynie na konto urzędu w wyznaczony terminie, sprawę rozpozna sąd.

Ustawa z 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz.U. nr 34, poz.173).

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl