Kara za przejazd pojazdem przedawnia się po 5 latach

Przedawnienie uregulowane w art. 40d ust. 3 ustawy o drogach publicznych ma odniesienie do opłat i kar wskazanych w tym przepisie bez względu na czas powstania owych należności. Oznacza to, że regulacją wskazaną w tym przepisie objęte są również kary i opłaty, które nie zostały uiszczone w chwili wejścia w życie ustawy z 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 179, poz. 1486).

Naczelnik urzędu skarbowego 4 grudnia 2009 r. sporządził tytuł wykonawczy, którym objęto należność pieniężną w kwocie 46 200 zł, wynikającą z decyzji wydanej przez generalnego dyrektora dróg krajowych i autostrad. Przedsiębiorca wniósł zarzuty przeciwko temu tytułowi, podnosząc m. in., że obowiązek uiszczenia kary z tytułu przejazdów pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia uległ przedawnieniu. Szef GDDKiA postanowieniem ze stycznia 2010 r. wniósł o oddalenie zarzutów. W ocenie wierzyciela obowiązek uiszczenia kary pieniężnej nie uległ 5-letniemu terminowi przedawnienia, ponieważ statuujący go przepis art. 40d ust. 3 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 19, poz. 115) obowiązuje od 4 października 2005 r. Natomiast stwierdzenie przejazdu pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia nastąpiło 1 października 2003 r., zatem w czasie gdy przepis ten nie obowiązywał. Rozpoznając ponownie sprawę na skutek wniosku dłużnika, GDDKiA utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Od powyższego postanowienia przedsiębiorca wniósł skargę, którą wojewódzki sąd administracyjny oddalił. Sąd przyjął, że wprowadzony ustawą z 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2005 r. nr 179, poz. 1486), która weszła w życie 4 października 2005 r., art. 40d ust. 3 ustawy o drogach określający termin przedawnienia kary pieniężnej, należało stosować również do kar nałożonych przed tą datą. W ocenie sądu I instancji termin ten w rozpoznawanej sprawie nie upłynął. Zdarzenie dające podstawę do naliczenia kary pieniężnej nastąpiło 1 października 2003 r., decyzję w sprawie kary wydano 5 października 2004 r., decyzję utrzymującą w mocy decyzję pierwszej instancji - 19 grudnia 2004 r., skarga została oddalona wyrokiem WSA w Warszawie z listopada 2005 r., a skarga kasacyjna - wyrokiem NSA ze stycznia 2007 r. Z tego względu w okresie od 19 grudnia 2004 r. do 11 stycznia 2007 r. nastąpiło zawieszenie biegu przedawnienia, a tytuł wykonawczy skierowany do naczelnika urzędu skarbowego w grudniu 2009 r. został złożony w terminie. Także obowiązek zapłaty kary był wymagalny. Od wyroku WSA przedsiębiorca wniósł skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Podzielił pogląd sądu I instancji, że przedawnienie uregulowanie w art. 40d par. 3 ustawy o drogach publicznych ma odniesienie do opłat i kar wskazanych w tym przepisie bez względu na czas powstania tych należności. Oznacza to, że regulacją wskazaną w tym przepisie objęte są również kary i opłaty, które nie zostały uiszczone w chwili wejścia w życie ustawy z 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 179, poz. 1486). Ta nowela wprowadziła regułę, zgodnie z którą obowiązek uiszczenia opłat wskazanych w art. 40d ust. 3 ustawy o drogach publicznych oraz wymienionych tam kar przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, kiedy opłaty lub kary powinny zostać uiszczone. Wskazana reguła zaczęła funkcjonować w porządku prawnym z chwilą wejścia w życie noweli z 29 lipca 2005 r., czyli od 4 października 2005 r. Ponieważ kara została nałożona na skarżącego kasacyjnie przed wejściem w życie noweli i nie była do tej daty uiszczona, a w noweli nie zawarto regulacji przejściowej, NSA przyjął, że termin przedawnienia dla strony mógł rozpocząć bieg dopiero po wejściu w życie znowelizowanego art. 40d ustawy o drogach publicznych. Sąd wskazał, że ustalenie początkowego terminu biegu przedawnienia wymaga odwołania się do treści art. 40d ust. 3 ustawy o drogach publicznych. W niniejszej sprawie decyzję o nałożeniu na przedsiębiorcę kary wydano 5 października 2004 r., stała się ona ostateczna 29 listopada 2004 r. Obowiązek uiszczenia kary przedawnia się zgodnie z cytowanym przepisem z upływem 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym kara powinna być uiszczona. Zatem termin początkowy przedawnienia powinien być określony na 1 stycznia 2005 r. Jednak w tej dacie nie obowiązywały przepisy noweli wprowadzające 5-letni okres przedawnienia, zatem dla skarżącego ten termin mógł biec do momentu wejścia w życie ustawy z 29 lipca 2005 r. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie termin przedawnienia rozpoczął bieg 4 października 2005 r. Konsekwencją takiego stanu prawnego mającego znaczenie w sprawie jest przyjęcie, że w chwili orzekania przez organ nie upłynął termin przedawnienia do uiszczenia kary, gdyż - jak słusznie zauważył WSA - nie minęło 5 lat od chwili, gdy przedawnienie w zakresie objętego egzekucją obowiązku było prawnie możliwe.

Wyrok NSA z 20 września 2012 r., sygn. akt II GSK 1046/11.

KOMENTARZ EKSPERTA

asystent sędziego NSA

Instytucja przedawnienia opłat pieniężnych oraz kar wynikających z ustawy o drogach publicznych została wprowadzona do porządku prawnego wraz z wejściem w życie ustawy z 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. W art. 40d ust. 3 wymieniono katalog kar i opłat, których obowiązek uiszczenia ulega przedawnieniu po 5 latach licząc od końca roku kalendarzowego, w którym opłaty lub kary powinny zostać uiszczone. Jak podkreśla się w orzecznictwie, instytucja przedawnienia dotyczy wykonania decyzji administracyjnej, nie ma natomiast wpływu na możliwość prowadzenia przez organ postępowania w sprawie opłat oraz kar. Zarzut przedawnienia takiej należności zainteresowany podmiot może podnieść w postępowaniu egzekucyjnym. Przedstawiona w niniejszym orzeczeniu teza ma swoje potwierdzenie w orzecznictwie, w którym przyjmuje się, że art. 46 d ust. 3 ustawy stosuje się także do zdarzeń prawnych powstałych przed datą wejścia w życie wspomnianej nowelizacji i dalej trwających. W takiej sytuacji pięcioletni okres przedawnienia należy liczyć od dnia wejścia w życie art. 40d ust. 3 u.d.p., tj. od 4 października 2005 r. Przyjęcie odmiennej tezy mogłoby doprowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady niedziałania prawa wstecz. Teza niniejszego orzeczenia, choć odnosi się głównie do stanów faktycznych sprzed wielu lat, nie jest bez znaczenia dla podmiotów, które obecnie biorą udział w postępowaniach egzekucyjnych lub będących ich konsekwencją postępowaniach sądowoadministracyjnych.