Radny musi mieć swobodę w wykonywaniu swoich obowiązków

Rada gminy ani jej przewodniczący nie może stosować wobec niesumiennego radnego żadnych środków dyscyplinujących w razie niewykonania przez niego obowiązku uczestniczenia w pracach organu uchwałodawczego.

Rada Gminy w T. podjęła uchwałę w sprawie uchwalenia statutu gminy T. na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 1, art. 22 ust. 1 i 2, art. 40 ust. 1 i 2 pkt 1, art. 41 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.). Postanowiła w nim m.in., że w przypadku notorycznego uchylania się przez radnego od wykonywania jego obowiązków przewodniczący rady może występować z wnioskiem o udzielenie radnemu upomnienia, a uchwałę w tej sprawie rada podejmuje po uprzednim umożliwieniu radnemu złożenia wyjaśnień, chyba że nie okaże się to możliwe.

Na powyższą uchwałę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł prokurator rejonowy, żądając stwierdzenia jej nieważności. Jego zdaniem doszło do rażącego naruszenia art. 18 ust. 1 i 2 oraz art. 19 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, w przedmiotowej uchwale zastosowano bowiem bez ustawowego upoważnienia i wyraźnej podstawy ustawowej środki o charakterze dyscyplinarnym wobec radnych w razie niewykonywania przez nich obowiązków. W odpowiedzi na skargę gmina uznała zarzuty za zasadne oraz zadeklarowała zmianę zaskarżonej uchwały.

WSA uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie sędziowie podkreślili, że mandat radnego jest mandatem wolnym oraz że podmiot ten reprezentuje całą wspólnotę samorządową, tzn. wszystkich mieszkańców gminy, a nie tylko swój komitet bądź swoich wyborców. Dodatkowo mieszkańcy nie mogą zmusić go do ściśle wyznaczonych działań. Radny za wyniki zgodnych z prawem działań związanych z wykonywania swojego mandatu ponosi przed wyborcami jedynie odpowiedzialność polityczną, swej opinii wyborcy mogą dać wyraz podczas kolejnych wyborów.

W związku z powyższym, skoro wyborcy nie mogą ograniczać swobody radnego w wykonywaniu jego mandatu, to tym bardziej nie ma prawa tego robić rada gminy ani jej przewodniczący. Z uwagi na to, że brak jest podstaw do stosowania przez radę gminy wobec poszczególnych radnych środków dyscyplinarnych w razie niewykonania przez nich obowiązku uczestniczenia w pracach rady, organom gminy nie wolno tego robić nawet w stosunku do niesumiennego radnego.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 461/13

Podsumowanie

Zastosowanie środków o charakterze restrykcyjnym musi każdorazowo wynikać z ustawowego upoważnienia, a przepisy ustawy o samorządzie gminnym w żadnym miejscu nie przewidują takiego rozwiązania. Podstawowe obowiązki radnego to: utrzymanie więzi z mieszkańcami i ich organizacjami, uczestniczenie w pracach rady i jej komisji oraz innych instytucji samorządowych do których został wybrany lub desygnowany, wybór przewodniczącego rady, reprezentowanie wyborców w radzie gminy i w innych instytucjach samorządowych oraz troszczenie się o ich sprawy.

Wyroki opracowała Ewelina Stępień