Asesor notarialny nie ma siedziby

W decyzji o powołaniu na asesora notarialnego nie wyznacza się okręgu, w którym dana osoba ma wykonywać swoje obowiązki.

M. złożyła wniosek do ministra sprawiedliwości o powołanie jej na stanowisko asesora notarialnego, przedkładając dokument potwierdzający zdanie egzaminu notarialnego oraz oświadczenie notariusza o gotowości zawarcia z nią umowy o pracę na stanowisku asesora.

Minister przedstawił wniosek do zaopiniowania Radzie Izby Notarialnej (RIN) w K., która wyraziła negatywną opinię, wskazując na zaspokojenie potrzeb na usługi notarialne w okręgu objętym jej właściwością. Podniosła ponadto, że w sprawie właściwa jest RIN w L., jako że w jej okręgu zamieszkuje wnioskodawczyni. Mimo to wnioskodawczyni została powołana na stanowisko asesora. RIN w K. wniosła skargę.

Wojewódzki sąd administracyjny oddalił ją. Stwierdził, że decyzja nie naruszyła prawa materialnego, a w szczególności art. 76 ustawy - Prawo o notariacie (Dz.U. z 1991 r. nr 22, poz. 91 z późn. zm.), jak również nie naruszyła przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

RIN wniosła skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności odniósł się do kwestii związanej z legitymacją procesową RIN w tych sprawach.

Samorząd notarialny jest stroną, w rozumieniu art. 28 kodeksu postępowania administracyjnego, w postępowaniach toczących się w sprawach powołania i odwołania notariuszy i asesorów. Materialnoprawnym źródłem interesu prawnego samorządu w tych sprawach, mającego charakter publicznoprawny, jest art. 17 ust. 1 konstytucji, który pozwala na statuowanie tego interesu, rozumianego jako interes indywidualny, konkretny i obiektywnie istniejący, w celu umożliwienia samorządowi realizację jego zadań w zakresie reprezentowania osób wykonujących ten zawód oraz sprawowania pieczy nad jego należytym wykonywaniem.

NSA orzekł, że prawidłowo ustalono właściwość miejscową RIN jako organu opiniującego wniosek kandydata na asesora.

Zdaniem sądu przy ustaleniu właściwości rady izby notarialnej, jako właściwej dla zaopiniowania wniosku o powołanie na stanowisko asesora, stosownie do art. 76 par. 1 prawa o notariacie, należałoby kierować się art. 21 par. 1 pkt 2 k.p.a. i przyjąć, że właściwą radą notarialną jest ta, na której obszarze ma miejsce siedziba kancelarii notarialnej, będąca zakładem pracy dla nowo mianowanego asesora.

Nawiązując natomiast do spornej kwestii związanej z treścią decyzji ministra o powołaniu na stanowisko asesora, NSA zgodził się z twierdzeniem wnoszącej skargę kasacyjną RIN, że konstytutywnym następstwem decyzji wydanej na podstawie art. 76 prawa o notariacie, wyrażającym oświadczenie woli ministra sprawiedliwości, jest jedynie powołanie danej osoby na stanowisko asesora notarialnego. Brak jest natomiast podstaw do wyznaczenia asesorowi notarialnemu we wspomnianej decyzji okręgu izby notarialnej, w której osoba ta ma wykonywać swoje obowiązki w zakresie działalności notarialnej, jak to ma miejsce przy powołaniu na stanowisko notariusza w świetle art. 10 par. 1 prawa o notariacie. Jednakże wspomniany mankament decyzji nie powinien sam przez się pociągnąć za sobą wyeliminowania z obrotu prawnego, mieszczącej się w kompetencji ministra sprawiedliwości, decyzji w przedmiocie powołania na stanowisko asesora notarialnego.

Wskazanie w decyzji miejsca okręgu izby notarialnej, w której asesor notarialny ma wykonywać swoje obowiązki, nie ma konstytutywnie wiążącego charakteru. Co najwyżej, takie wskazanie można by traktować jako niewiążące oświadczenie wiedzy ministra o wykonywaniu przez wnioskodawczynię obowiązków asesora w okręgu skarżącej izby, w której mieści się kancelaria notariusza wyrażającego gotowość jego zatrudnienia.

z 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 2332/11

DGP przypomina

Ustalenie siedziby kancelarii

Minister sprawiedliwości powołując na stanowisko notariusza i wyznaczając siedzibę jego kancelarii, zobligowany jest oceniać celowość utworzenia kancelarii w danej miejscowości. W przypadku postępowania w sprawie zmiany decyzji ostatecznej odnośnie do wyznaczenia siedziby kancelarii przedmiotem oceny organu powinna być celowość przeniesienia kancelarii do innej miejscowości. To oznacza, że organ powinien rozważyć zasadność likwidacji kancelarii w dotychczasowej miejscowości, jak i ocenić celowość jej utworzenia w miejscowości wnioskowanej przez notariusza (wyrok NSA z 2 czerwca 2009 r., sygn. akt II GSK 44/09).

Szczepan Borowski

asystent sędziego NSA

KOMENTARZ EKSPERTA

Stanowisko ministra nie wiąże

@RY1@i02/2013/123/i02.2013.123.02300040d.803.jpg@RY2@

prof. dr hab. Marek Chmaj radca prawny, Chmaj i Wspólnicy Kancelaria Radcowska

Wyrok NSA zasługuje na akceptację. Sąd słusznie rozgraniczył status asesora notarialnego i notariusza. W stosunku do osób, które chcą zostać asesorami notarialnymi, istnieje wymóg, aby zdały one egzamin notarialny oraz przedłożyły oświadczenie konkretnego notariusza o gotowości zawarcia z taką osobą umowy o pracę na stanowisku asesora. W takiej sytuacji decyzja ministra o powołaniu na stanowisko asesora będzie miała charakter konstytutywny. Z kolei wskazanie przez ministra w tej samej decyzji okręgu konkretnej izby notarialnej nie ma charakteru wiążącego, a w związku z tym ma jedynie znaczenie deklaratoryjne i nie rodzi skutków prawnych. Jeśli minister mimo wszystko wskaże taki okręg, to negatywna opinia Rady Izby Notarialnej nie może skutkować uchyleniem decyzji. Zupełnie inna sytuacja występuje w odniesieniu do notariusza. Artykuł 10 par. 1 prawa o notariacie expressis verbis wskazuje, że "notariusza powołuje i wyznacza siedzibę jego kancelarii minister sprawiedliwości, na wniosek osoby zainteresowanej, po zasięgnięciu opinii rady właściwej izby notarialnej". W takiej sytuacji konstytutywnym elementem decyzji będzie zarówno powołanie notariusza, jak i wyznaczenie jego siedziby.