Urzędnicze dorabianie pod ścisłym nadzorem przełożonych

Pierwsze lata transformacji gospodarczej przyniosły z sobą liczne afery gospodarcze. Powstała konieczność przygotowania przepisów, które w sposób jednoznaczny określają prawa i obowiązki urzędników. Osoby te, decydujące o różnego rodzaju przetargach czy zamówieniach publicznych i wydatkowaniu dużych pieniędzy, muszą być wolne od podejrzeń, że działają we własnym interesie. Z tego powodu niezbędne okazało się wydanie ustawy określającej sytuacje, w jakich urzędnik może prowadzić swoją firmę. Jest to możliwe tylko w nielicznych przypadkach. Przed podjęciem takiej decyzji powinien sprawdzić, jakie ograniczenia w prowadzeniu własnej firmy będą go obowiązywały. Zasady te zostały spisane w ustawie z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 216, poz. 1584 z późn. zm.).

Z tej ustawy zgodnie z art. 2 pkt. 1-2a wynikają m.in. ograniczenia dla urzędników państwowych, w tym wielu członków korpusu służby cywilnej. [ramka]

Za pisemną zgodą

Zarówno urzędnicy, jak i pracownicy służby cywilnej nie mogą podejmować takich działań, które mogłyby być uznane za niezgodne z misją służby cywilnej albo w sposób negatywny wpływałyby na ocenę ich rzetelności. Jeśli chodzi o korpus służby cywilnej, to jego członkowie nie mogą podejmować dodatkowego zatrudnienia bez pisemnej zgody dyrektora generalnego urzędu ani wykonywać czynności lub zajęć sprzecznych z obowiązkami wynikającymi z ustawy lub podważających zaufanie do służby cywilnej. Warto zwrócić uwagę, że w tym przypadku chodzi o zatrudnienie. A to oznacza (zgodnie z informacją zamieszczoną w Serwisie służby cywilnej KPRM), że "ustawowo sformułowany zakaz podejmowania dodatkowego zatrudnienia bez pisemnej zgody dyrektora generalnego urzędu dotyczy jedynie świadczenia pracy na podstawie nawiązanego stosunku pracy. Oznacza to możliwość podejmowania przez pracownika służby cywilnej, bez zgody dyrektora generalnego urzędu, dodatkowej pracy, której wykonywanie nie skutkuje nawiązaniem stosunku pracy, tym samym nie wypełnia dyspozycji art. 80 ust. 1 ustawy".

Dyrektor pozwoli

Inaczej zostali potraktowani urzędnicy służby cywilnej. Objęci są oni zakazem podejmowania wszelkich dodatkowych zajęć zarobkowych bez pisemnej zgody dyrektora urzędu. Pojęcie zajęć zarobkowych jest rozumiane bardzo szeroko. Kryją się pod nim wszelkie formy zarobkowania na podstawie umów cywilnoprawnych (np. o dzieło, zlecenia, o pracę nakładczą, agencyjną), a także podejmowanie działalności gospodarczej.

Z art. 80 ust. 3 wynika, że również pracownicy służby cywilnej zajmujący w niej wyższe stanowiska nie mogą podejmować zajęć zarobkowych bez pisemnej zgody dyrektora generalnego urzędu. Punktem wyjścia do poszukiwania dodatkowych źródeł dochodów jest więc zazwyczaj uzyskanie zgody w zatrudniającej urzędnika instytucji. Nie należy niczego robić w tajemnicy przed pracodawcą. Planując poszukiwania dodatkowego zatrudnienia, należy spełnić wszystkie wymagania ustawowe.

Przepis obejmuje również dyrektora generalnego urzędu. Kto więc wyda mu zgodę na dodatkową pracę? Zgodnie z ust. 4 omawianego artykułu zrobi to szef służby cywilnej. Występując o to do szefa służby cywilnej, trzeba załączyć pisemną opinię kierownika urzędu.

Ocena, czy konkretne zajęcie będzie pozostawać w sprzeczności z obowiązkami wynikającymi z ustawy bądź będzie podważać zaufanie do służby cywilnej, każdorazowo musi zależeć od konkretnego stanu faktycznego. Jeżeli uznano, że członek korpusu służby cywilnej naruszył przepisy, to wobec takiej osoby wszczynane jest postępowanie wyjaśniające.

Niekiedy zakaz zatrudnienia w firmach zewnętrznych może trwać dłużej niż praca w urzędzie. Niebawem napiszemy o tym odrębnie.

Firma przeszkodą

Długa jest również lista urzędników państwowych i samorządowych i niektórych innych grup osób które mają zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami. [ramka] Nie mogą oni także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w jej prowadzeniu. Zasada ta nie dotyczy jednak rolnictwa. Z tego powodu osoby pełniące funkcje kierownicze mogą się m.in. zajmować prowadzeniem gospodarstwa rodzinnego.

Urzędnicy nie mogą być także członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych spółek prawa handlowego. Nie wolno im podejmować pracy ani wykonywać innych zajęć w spółkach prawa handlowego, co mogłoby wywołać podejrzenie o ich stronniczość lub interesowność. Osoby te nie mogą być także członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych spółdzielni, z wyjątkiem rad nadzorczych spółdzielni mieszkaniowych. Nie jest także możliwe otrzymywanie żadnej formy gratyfikacji za zasiadanie w fundacjach. Dodatkowym ograniczeniem jest zakaz posiadania w spółkach prawa handlowego więcej niż 10 proc. akcji lub udziałów przedstawiających więcej niż 10 proc. kapitału zakładowego w każdej z tych spółek.

- To ma ograniczyć do minimum zarzuty o korupcję wobec urzędników. Skoro nie wolno jest im prowadzić działalności gospodarczej, o wiele trudniej jest takim osobom przekazać legalnie gratyfikację za załatwienie na przykład dużego zlecenia - wyjaśnia Karolina Miara, adwokat z Warszawy.

Ograniczenia w prowadzeniu przedsiębiorstwa dotyczą m.in.:

● osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe w rozumieniu przepisów o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe,

● sędziów Trybunału Konstytucyjnego,

● pracowników urzędów państwowych, w tym członków korpusu służby cywilnej, zajmujących stanowiska kierownicze:

a) dyrektora generalnego, dyrektora departamentu (jednostki równorzędnej) i jego zastępcy oraz naczelnika wydziału (jednostki równorzędnej) - w urzędach naczelnych i centralnych organów państwowych,

b) dyrektora generalnego urzędu wojewódzkiego, dyrektora wydziału (jednostki równorzędnej) i jego zastępcy oraz głównego księgowego, kierownika urzędu rejonowego i jego zastępcy oraz głównego księgowego - w urzędach terenowych organów rządowej administracji ogólnej,

c) kierownika urzędu i jego zastępcy - w urzędach terenowych organów rządowej administracji specjalnej,

● pracowników urzędów państwowych, w tym członków korpusu służby cywilnej, zajmujących stanowiska równorzędne pod względem płacowym z wyżej wymienionymi stanowiskami,

● innych niż wymienieni wyżej członków korpusu służby cywilnej zatrudnionych w resorcie finansów,

● dyrektora generalnego Najwyższej Izby Kontroli oraz pracowników NIK nadzorujących lub wykonujących czynności kontrolne,

● prezesa i wiceprezesów oraz starszych radców i radców Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa,

● przewodniczącego i zastępców przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego,

● pracowników regionalnych izb obrachunkowych zajmujących stanowiska: prezesa, członka kolegium, naczelnika wydziału oraz inspektora do spraw kontroli,

● pracowników samorządowych kolegiów odwoławczych zajmujących stanowiska przewodniczącego, jego zastępcy oraz etatowego członka kolegium,

● wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), zastępców wójtów (burmistrzów, prezydentów miast),

● skarbników gmin, sekretarzy gmin,

● kierowników jednostek organizacyjnych gminy, osoby zarządzające i członków organów zarządzających gminnymi osobami prawnymi oraz inne osoby wydające decyzje administracyjne w imieniu wójta (burmistrza, prezydenta miasta),

● członków zarządów powiatów, skarbników powiatów, sekretarzy powiatów, kierowników jednostek organizacyjnych powiatu, osoby zarządzające i członków organów zarządzających powiatowymi osobami prawnymi oraz inne osoby wydające decyzje administracyjne w imieniu starosty,

● członków zarządów województw, skarbników województw, sekretarzy województw, kierowników wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych,

● pracowników banków państwowych zajmujących stanowiska prezesa, wiceprezesa, członka zarządu oraz skarbnika,

● pracowników przedsiębiorstw państwowych zajmujących stanowiska dyrektora przedsiębiorstwa, jego zastępcy oraz głównego księgowego,

● pracowników jednoosobowych spółek Skarbu Państwa zajmujących stanowiska prezesa, wiceprezesa i członka zarządu,

● pracowników agencji państwowych zajmujących stanowiska: prezesa, wiceprezesa, dyrektora zespołu, dyrektora oddziału terenowego i jego zastępcy lub stanowiska równorzędne.

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl