Ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach

Dz.U. z 2013 r. poz. 21

DZIAŁ I

Przepisy ogólne

Rozdział 1

Zakres ustawy

●Ochrona środowiska, życia i zdrowia ludzi jest zagwarantowana aktem najwyższej rangi - Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej (art. 5, art. 38, art. 68 ust. 1 i 4, art. 74) i stanowi cel oraz naczelną zasadę ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (n.u.o.).

●Każdy jest zobowiązany do postępowania w sposób zgodny z zasadami gospodarki odpadami uregulowanymi w art. 16-31 (n.u.o.). Każdy, a więc posiadacz odpadów, czyli ich wytwórca lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów, a także - na skutek przyjętego przez ustawę domniemania - władający powierzchnią ziemi, o ile na nieruchomości znajdują się odpady (art. 3 ust. 1 pkt 19 n.u.o.). W szczególności posiadacz odpadów musi postępować tak, aby nie powodować zagrożenia dla wody, powietrza, gleby, roślin lub zwierząt, nie powodować uciążliwości poprzez hałas lub zapach, a także aby nie wywoływać niekorzystnych skutków dla terenów wiejskich lub miejsc o szczególnym znaczeniu, w tym kulturowym i przyrodniczym (art. 16 n.u.o.). Zatem każdy, poza małymi wyjątkami, o czym w dalszych częściach komentarza, jeżeli użytkuje jakiekolwiek zasoby, w wyniku czego powstają odpady powodujące negatywny wpływ na nasze zdrowie i życie, a także środowisko, jest zobowiązany do stosowania określonych ustawą środków o charakterze prewencyjnym bądź eliminacyjnym. Co więcej, zastosowane środki powinny również "ograniczyć ogólne skutki używania zasobów" i poprawić "efektywność takiego użytkowania". Zatem ustawa idzie o krok dalej niż poprzednia ustawa z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (s.u.o.). Jest to skutek wprowadzenia do naszego prawa regulacji określonych w dyrektywie odpadowej.

●Sprawa priorytetowa ustawy to ograniczenie wykorzystania zasobów oraz praktyczne zastosowanie hierarchii postępowania z odpadami, co jest drugą ogólną zasadą gospodarki odpadami (art. 17 n.u.o.). Co to oznacza? Otóż w pierwszej kolejności należy zapobiegać powstawaniu odpadów, jeśli jednak nie jest to możliwe - ponowne wykorzystanie oraz recykling mają pierwszeństwo przed odzyskiem energii z odpadów, o ile są to najbardziej ekologiczne z dostępnych metod. Efektem takiego podejścia ma być najlepszy dla środowiska wynik całkowity, co w niektórych przypadkach może oznaczać odstąpienie od hierarchii postępowania z odpadami (art. 4 ust. 2 dyrektywy odpadowej), ale tylko wówczas, gdy jest to uzasadnione wykonalnością techniczną, opłacalnością ekonomiczną i ochroną środowiska (pkt 31 preambuły do dyrektywy odpadowej).

●Zmierzamy w kierunku "europejskiego społeczeństwa recyklingu o wysokiej wydajności zasobów", dążącego do eliminacji wytwarzania odpadów i do wykorzystania ich jako zasobu (pkt 28 preambuły do dyrektywy odpadowej). Społeczeństwo recyklingu selektywnie zbiera odpady, oddziela związki niebezpieczne od strumieni odpadów, a także uwzględnia cały cykl życia produktów i materiałów, a nie tylko fazę samego odpadu. Wynikiem ma być podniesienie wartości ekonomicznej odpadu, co pozwoli na stworzenie racjonalnej ekologicznie gospodarki odpadami.

●Chociaż przez odpady rozumie się "każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany", to te powyżej wymienione wyłączone są z traktowania ich jako odpady - głównie ze względu na to, że objęte są regulacją innych przepisów. Zakres wyłączeń ze stosowania n.u.o. wynika z dyrektywy odpadowej, dlatego nieco odbiega od dotychczasowych wyłączeń ze stosowania s.u.o.

●Pozostały bez zmian w stosunku do s.u.o. wyłączenia wymienione w pkt 1, 4, 5 i 8: gazów i pyłów wprowadzanych do atmosfery, odpadów promieniotwórczych, wycofanych z użytku materiałów wybuchowych oraz ścieków.

●Nowe wyłączenia wymienione są w pkt 2 i 9.

Ze względu na dotychczasowe wątpliwości interpretacyjne w orzecznictwie krajowym i unijnym dodano w pkt 2, jako wyłączenie ze stosowania n.u.o., grunt w pierwotnym położeniu (w miejscu), w tym niewydobytą zanieczyszczoną glebę, i budynki trwale związane z gruntem. Z tego wynika, że nieruszany (niewydobyty) grunt, nawet zanieczyszczony, nie podlega przepisom n.u.o. Należy zwrócić uwagę na drugie wyłączenie w tym punkcie dotyczące jedynie budynków trwale związane z gruntem. Nie dotyczy ono wprost budowli i obiektów małej architektury w rozumieniu ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 243, poz. 1623 z późn. zm.). Wydawałoby się, że nie jest to zgodne z pkt 10 preambuły do dyrektywy odpadowej: "Skuteczne i spójne przepisy dotyczące przetwarzania odpadów powinny mieć zastosowanie, z pewnymi wyłączeniami, do mienia ruchomego, którego jego posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do którego pozbycia się został zobowiązany". Jednakże budowle i obiekty małej architektury w rozumieniu art. 48 kodeksu cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.; dalej: k.c.) stanowią części składowe gruntu, dopóki są trwale z nim związane. W związku z tym, mając również na uwadze wykładnię systemową i celowościową dyrektywy odpadowej, wyłączenie z przepisów n.u.o. dotyczy również takich budowli i obiektów małej architektury.

Wyłączenie ze stosowania n.u.o. dotyczy jedynie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego zdefiniowanych w rozporządzeniu 1069/2009/WE (które zastąpiło przywoływane w dyrektywie odpadowej rozporządzenie (WE) nr 1774/2002), w tym produktów przetworzonych, podlegających przepisom tego aktu. Podlegają już więc odpowiednim kontrolom w zakresie zbierania, transportu, przetwarzania, wykorzystywania oraz unieszkodliwiania, co zapobiega stwarzaniu przez nie zagrożenia dla zdrowia ludzi i zwierząt. Jeżeli dla takich produktów wydana jest decyzja na podstawie s.u.o., to należy ją traktować jako prawa nabyte. W celu skorzystania z wyłączenia takich produktów ze stosowania n.u.o. trzeba więc wystąpić o zmianę owej decyzji (usunięcie takich produktów z decyzji), gdyż nie ma przepisów przejściowych, które czyniłyby to z mocy ustawy. Jeżeli jednak, zgodnie z tym rozporządzeniem, produkty te przewidziane są do składowania na składowisku odpadów albo do przekształcania termicznego lub do wykorzystania w zakładzie produkującym biogaz lub w kompostowni, to wyłączenie ich nie dotyczy (oprócz odchodów wymienionych jako biomasa w pkt 6 wyłączeń). Podlegają więc przepisom n.u.o. jako odpady.

●Zmienione - względem wcześniejszych przepisów - wyłączenia wymienione są w pkt 3, 6, 7, 10 i 11.

Wyłączenie ze stosowania n.u.o. dotyczy niezanieczyszczonej gleby i innych materiałów występujących w stanie naturalnym, wydobytych w trakcie robót budowlanych, ale obecnie wyłącznie wtedy, gdy będą wykorzystane do celów budowlanych w tym samym miejscu. Teraz takie ich wykorzystanie nie wymaga już uwzględnienia w żadnej decyzji ani w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, gdyż wyłączenie to zastąpiło wyłączenie ze stosowania s.u.o. dotyczące "mas ziemnych lub skalnych usuwanych albo przemieszczanych w związku z realizacją inwestycji, jeżeli miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, decyzja o pozwoleniu na budowę lub zgłoszenie robót budowlanych określają warunki i sposób ich zagospodarowania, a ich zastosowanie nie spowoduje przekroczeń wymaganych standardów jakości gleby i ziemi...". Natomiast ważne jest dla inwestora to, że każdą ich ilość przeznaczoną do wykorzystania poza miejscem ich wydobycia w trakcie realizacji inwestycji należy od 23 stycznia 2013 r. traktować jako odpady podlegające n.u.o.

Ze stosowania n.u.o. wyłączona jest biomasa z produkcji rolniczej (m.in. słoma) lub leśnej wykorzystywana w rolnictwie, leśnictwie lub do produkcji energii. Warunkiem jest, aby taka biomasa nie była niebezpieczna i wykorzystanie jej było nieszkodliwe dla środowiska. Jest to znaczne rozszerzenie dotychczasowego wyłączenia ze stosowania s.u.o. ograniczonego jedynie do odchodów wykorzystanych jako nawóz, gdyż dotyczyło: "odchodów zwierząt, obornika, gnojówki i gnojowicy przeznaczonych do rolniczego wykorzystania w sposób i na zasadach określonych w przepisach o nawozach i nawożeniu".

Wyłączenie ze stosowania n.u.o. dotyczy jedynie osadów, które są przemieszczane w obrębie wód powierzchniowych w celu związanym z gospodarowaniem wodami lub drogami wodnymi, zarządzaniem wodami lub urządzeniami wodnymi lub ochroną przed powodzią bądź ograniczaniem skutków powodzi i susz, rekultywacją, refulacją, pozyskiwaniem lub uzdatnianiem terenu. Wyłączenie to nie dotyczy jednak takich osadów niebezpiecznych oraz wszelkich osadów z oczyszczalni ścieków, czyszczenia zbiorników czy z procesów technologicznych i zastąpiło analogiczne wyłączenie ze stosowania s.u.o. "mas ziemnych pochodzących z pogłębiania akwenów morskich w związku z utrzymywaniem infrastruktury zapewniającej dostęp do portów oraz infrastruktury portowej, a także z pogłębiania zbiorników wodnych, stawów, cieków naturalnych, kanałów i rowów w związku z utrzymywaniem i regulacją wód, stanowiących niezanieczyszczony urobek".

Zwłoki zwierząt nie podlegają n.u.o. i nie podlegały s.u.o. - w przypadku postępowania z nimi zgodne z rozporządzeniem nr 1069/2009/WE. Obecnie doprecyzowano, że chodzi o zwierzęta padłe, które poniosły śmierć w inny sposób niż przez ubój, w tym zwierzęta uśmiercone w celu wyeliminowania chorób epizootycznych. Ograniczono też to wyłączenie ze stosowania n.u.o. jedynie do zwierząt padłych, unieszkodliwianych zgodnie z tym rozporządzeniem. Należy zwrócić uwagę, że wyłączenie nie dotyczy odpadowej tkanki zwierzęcej, a od 23 stycznia 2013 r. również zwłok zwierząt przekazanych do odzysku.

Wyłączenie ze stosowania n.u.o. dotyczy mas ziemnych lub skalnych przemieszczanych w związku z wydobywaniem kopalin ze złóż, jeżeli koncesja na wydobywanie kopalin ze złóż lub plan ruchu zakładu górniczego zatwierdzony decyzją, o których mowa w ustawie z 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 2011 r. nr 163, poz. 981 z późn. zm., dalej: p.g.g.), lub miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla terenu górniczego określają warunki i sposób ich zagospodarowania. Przepis ten jest analogiczny jak wyłączenie ze stosowania s.u.o., z tym że dodano możliwość wyłączenia na podstawie planu ruchu zakładu górniczego zatwierdzonego decyzją. Ważne jest tu prawidłowe rozumienie przemieszczania, które według definicji ustawy z 10 lipca 2008 r. o odpadach wydobywczych (Dz.U. z 2008 r. nr 138, poz. 865 z późn. zm.) rozumiane jest jako gospodarowanie masami ziemnymi i skalnymi związane z wydobywaniem kopalin ze złóż w obrębie wyrobiska górniczego w rozumieniu p.g.g. Od 1 maja 2012 r. wyłączenie nie obejmuje już mas ziemnych lub skalnych usuwanych poza teren wyrobiska i związane jest tylko z wydobywaniem kopalin, a nie ich przerabianiem.

●W tym miejscu należy zwrócić uwagę na to, że brakuje wśród wymienionych w art. 2 n.u.o. wyłączeń ze stosowania n.u.o. wynikających z art. 1 ust. 2 i 3 u.o.w., a dotyczących odpadów wydobywczych.

●Ponadto w art. 2 n.u.o. nie są wymienione substancje wykorzystywane jako czynniki chłodnicze przeznaczone do regeneracji, które były wyłączone ze stosowania s.u.o. Wyłączenie czynników chłodniczych ze stosowania n.u.o. dotyczy więc teraz jedynie substancji kontrolowanych przeznaczonych do recyklingu lub regeneracji i wynika z art. 3 ust. 2 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową (Dz.U. z 2004 r. nr 121, poz. 1263 z późn. zm.).

Rozdział 2

Objaśnienia określeń ustawowych

●Większość definiowanych pojęć zawartych w art. 3 ust. 1 n.u.o. jest podobna albo zmieniona w stosunku do definicji zawartych w s.u.o. Do całkowicie nowych, wynikających z dyrektywy odpadowej, należą definicje wymienione w pkt 20 (pośrednik w obrocie odpadami), pkt 27 (sprzedawca odpadów), pkt 33 (zapobieganie powstawaniu odpadów). Natomiast dodanie nowej definicji w pkt 3 (gospodarka odpadami) oraz zmiana niektórych dotychczasowych definicji zapewni większą przejrzystość i spójność przepisów. Definicje zawarte w n.u.o. mają zastosowanie do nowej ustawy o odpadach i do aktów wykonawczych do niej, a także do wszystkich tych przepisów, które wyraźnie odwołują się do tych definicji. Jest to zgodne z rozporządzeniem prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz.U. z 2002 r. nr 100, poz. 908). Trzeba mieć na uwadze to, że ustawa o odpadach ma rangę ustawy podstawowej dla dziedziny gospodarki odpadami. W związku z tym, zgodnie z par. 148 "Zasad techniki prawodawczej", jeżeli w jakiejś szczegółowej ustawie dotyczącej odpadów zachodzi wyjątkowo potrzeba odstąpienia od znaczenia danego określenia (pojęcia) ustalonego w n.u.o., to powinno być podane w tej ustawie wyraźnie inne znaczenie tego określenia i zakres jego odniesienia. Ponadto należy zwrócić uwagę, że w n.u.o. nie ma już analogicznego przepisu do art. 1 ust. 2 s.u.o., który mówił, że przepisy s.u.o. nie naruszają postanowień działu II w tytule I ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 25, poz. 150 z późn. zm.; dalej: p.o.ś.), a tym samym są zgodne z definicjami z p.o.ś. Regulowana przez n.u.o. dziedzina gospodarki odpadami to część zagadnień objętych p.o.ś., określająca zasady ochrony środowiska oraz warunki korzystania z jego zasobów. Tak więc n.u.o. jest ustawą szczegółową w stosunku do p.o.ś. Ponadto wymienione w n.u.o. definicje dotyczą innych pojęć niż te definiowane w p.o.ś. i brak wyraźnego odstąpienia od jakiejś definicji z p.o.ś. W związku z tym, zgodnie z par. 148 "Zasad techniki prawodawczej", do interpretacji n.u.o. należy stosować wprost definicje z p.o.ś. dla pojęć niezdefiniowanych w n.u.o. (m.in. do instalacji, prowadzącego instalację, starosty, tytułu prawnego, władającego powierzchnią ziemi, zakładu, terenu zamkniętego).

Na potrzeby ustawy o odpadach, do bioodpadów zaliczone zostały takie odpady ulegające biodegradacji jak odpady:

- z ogrodów i parków,

- spożywcze i kuchenne z gospodarstw domowych, gastronomii, zakładów zbiorowego żywienia, jednostek handlu detalicznego,

- porównywalne - z zakładów produkujących lub wprowadzających do obrotu żywność.

W związku z tym, że najszersza grupa to odpady ulegające biodegradacji, w skład której wchodzą bioodpady, a z kolei w skład bioodpadów wchodzą odpady zdefiniowane jako odpady zielone, to oznacza, że nie każde "odpady ulegające biodegradacji" są "bioodpadami" i nie każde "bioodpady" są "odpadami zielonymi". Taka definicja została od 1 stycznia 2012 r. wprowadzona już do s.u.o. na potrzeby określenia dla bioodpadów szczegółowych przepisów.

Przez gospodarowanie odpadami, tak jak dotychczas, rozumie się:

- zbieranie, transport, przetwarzanie (odzysk, unieszkodliwianie) odpadów,

- nadzór nad powyższymi działaniami,

- późniejsze postępowanie z miejscami unieszkodliwiania odpadów,

- a także (co jest nowością w tej definicji) działania wykonywane w charakterze sprzedawcy odpadów lub pośrednika w obrocie odpadami.

Jest to nowa definicja, chociaż w przepisach dotychczasowych pojęcie gospodarki odpadami funkcjonowało, i rozumie się przez to:

- wytwarzanie odpadów,

- gospodarowania odpadami.

Definicja jest taka jak dotychczas. Komunalne osady ściekowe to osad z oczyszczalni ścieków i innych instalacji do oczyszczania:

- ścieków komunalnych,

- innych ścieków o składzie zbliżonym do składu ścieków komunalnych.

Należy mieć tu na uwadze definicję (art. 3 pkt 38b p.o.ś.) ścieków komunalnych, przez które rozumie ścieki bytowe lub mieszaninę ścieków bytowych ze ściekami przemysłowymi albo wodami opadowymi lub roztopowymi, ale w definicji tej jest ważna dalsza część precyzująca, że dotyczy to ścieków odprowadzanych urządzeniami służącymi do realizacji zadań własnych gminy w zakresie kanalizacji i oczyszczania ścieków komunalnych. Osady z oczyszczania tak rozumianych ścieków komunalnych są nazwane komunalnymi osadami ściekowymi. Osady z oczyszczania innych ścieków niż te odprowadzane gminną kanalizacją i oczyszczane w gminnej oczyszczalni można kwalifikować też jako komunalne osady ściekowe, gdy składem zbliżone są do ścieków komunalnych. Takim bezspornym przykładem są osady z oczyszczalni ścieków bytowych eksploatowanej na terenie zakładu przemysłowego. W art. 96 n.u.o. podano szczegółowe przepisy dotyczące stosowania komunalnych osadów ściekowych.

Obecna definicja określa magazynowanie odpadów jako czasowe przechowywanie odpadów, a więc podobnie jak dotychczas (było: czasowe przetrzymywanie lub gromadzenie). Jednak w celu wątpliwości interpretacyjnych w dalszej części definicji wskazano, że magazynowanie jest prowadzone wyłączenie w ramach:

- wytwarzania, jako wstępne magazynowanie odpadów przez ich wytwórcę;

- zbierania, jako tymczasowe magazynowanie odpadów przez prowadzącego zbieranie odpadów (takie "magazynowanie" to "zbieranie" zgodnie z definicją zbierania);

- przetwarzania, jako magazynowanie odpadów przez prowadzącego przetwarzanie odpadów.

Ogólne warunki magazynowania określone zostały w art. 25 n.u.o.

Definicja odpadów wynika bezpośrednio z dyrektywy odpadowej i jest podobna do dotychczasowej. Przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz:

- pozbywa się,

- zamierza się pozbyć,

- lub do których pozbycia się jest obowiązany.

Jednak nie zawsze jest to takie oczywiste, czy już coś jest odpadem. Samo przekazanie używanego mienia nie może być w każdym przypadku traktowane jako przekazanie odpadów. Odpadem nie jest bowiem przedmiot (np. paleta, samochód, komputer, telefon) przekazywany do dalszego używania zgodnie z ich dotychczasowym przeznaczeniem. W ustalaniu, czy coś jest odpadem, nie ma też znaczenia, czy jego przekazanie związane jest z opłatą i kto komu płaci. Odpadem jest bowiem np. makulatura i szkło, za które przekazujący płaci przy przekazaniu na składowisko, a w przypadku ich przekazania do punktu skupu dostanie za nie zapłatę. Niektóre substancje lub przedmioty w określonych sytuacjach są odpadami z mocy przepisów szczególnych i należy się ich pozbyć jako odpadów. Odnosi się to do np. urządzeń, produktów i instalacji zawierających substancje kontrolowane, które stają się odpadami w przypadku naruszenia zakazów, dotyczących obrotu nimi lub rozbudowy, określonych w art. 17 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową (Dz.U. z 2004 r. nr 121, poz. 1263 z późn. zm.). Należy zwrócić uwagę na to, że oprócz ogólnej definicji odpadów w art. 3 ust. 1 n.u.o. podane są też definicje różnych rodzajów (strumieni) odpadów, dla potrzeby określenia dla nich szczegółowych przepisów, takich jak: komunalne osady ściekowe (pkt 4), odpady komunalne (pkt 7), odpady obojętne (pkt 9), odpady medyczne (pkt 8), odpady weterynaryjne (pkt 11), odpady z wypadków (pkt 13), oleje odpadowe (pkt 16), PCB (pkt 17) oraz odpady ulegające biodegradacji (pkt 10), do których zalicza się też bioodpady (pkt 1), a do tych z kolei zalicza się też odpady zielone (pkt 12). Nowością w przepisach jest to, że niektóre określone rodzaje odpadów przestają być odpadami, gdy spełniają warunki podane w art. 14 n.u.o., w tym rygorystyczne wymagania odpowiednich przepisów unijnych. Ponadto spełnienie warunków określonych w art. 10 n.u.o. umożliwia uznanie przedmiotu lub substancji za produkt uboczny a nie za odpad, co jednak wymaga dokonania odpowiedniego zgłoszenia marszałkowi województwa i uzyskania jego milczącej zgody.

Definicja jest niezmieniona, a więc przez odpady komunalne rozumie się:

- odpady powstające w gospodarstwach domowych, z wyłączeniem pojazdów wycofanych z eksploatacji,

- odpady niezawierające odpadów niebezpiecznych pochodzące od innych wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych.

Należy zwrócić uwagę na to, że odpadów niebezpiecznych nie wolno kwalifikować do odpadów komunalnych w przypadku innych wytwórców niż gospodarstwo domowe, nawet w przypadku identycznych odpadów. Przykładem może być np. zużyta świetlówka, gdy pochodzi z gospodarstwa domowego i jest odpadem komunalnym, ale nie gdy pochodzi np. z urzędu, szkoły czy zakładu produkcyjnego. Przy czym, zgodnie z art. 6 n.u.o., odpadami niebezpiecznymi są odpady wskazane w katalogu odpadów jako odpady niebezpieczne, jeżeli ich posiadacz nie uzyskał decyzji marszałka województwa zatwierdzającej zmianę klasyfikacji odpadów niebezpiecznych na odpady inne niż niebezpieczne. Natomiast wszystkie odpady inne niż niebezpieczne, które ze względu nie na ilość, ale wyłącznie ze względu na swój charakter lub skład są podobne (nie muszą być identyczne) do odpadów powstających w gospodarstwach domowych, można kwalifikować do odpadów komunalnych. Przepis ten w tym zakresie jest więc uznaniowy i powoduje czasem rozbieżności i nieporozumienia przy kwalifikacji odpadu. Tym bardziej że odpady komunalne w obecnym katalogu odpadów wymienione są jedynie w nazwie grupy 20 - "Odpady komunalne łącznie z frakcjami gromadzonymi selektywnie" oraz w grupie 15 - "Odpady opakowaniowe (włącznie z selektywnie gromadzonymi komunalnymi odpadami opakowaniowymi)". W par. 4 ust. 6 rozporządzenia w sprawie katalogu odpadów jest dodatkowe wyjaśnienie, że odpady opakowaniowe będące odpadami komunalnymi należy klasyfikować w podgrupie 15 01, a nie w 20 01. Niektóre odpady o specyficznych właściwościach można zakwalifikować też do innych grup odpadów. Mimo tego nadal pozostaną odpadami komunalnymi, jeżeli spełniają definicję takich odpadów. Dotyczy to między innymi zużytych opon (kod 16 01 03), a także odpadów budowlanych i rozbiórkowych (grupa 17), dla których przepisy zobowiązują gminy do ich selektywnego zbierania oraz osiągnięcia poziomów przygotowania do ponownego użycia, recyklingu czy odzysku innymi metodami, a dla których brak jest w grupie 20 odrębnych rodzajów odpadów. Przypomnieć należy, że odpady niebezpieczne budowlane i rozbiórkowe mogą być odpadami komunalnymi tylko w przypadku, gdy pochodzą z gospodarstw domowych. W takim przypadku, zgodnie ze stanowiskiem resortu środowiska, powinny być klasyfikowane również jako odpowiednie odpady z grupy 17, gdyż nie ma możliwości zaklasyfikowania ich w grupie 20. Wytwórca odpadów komunalnych nie ma obowiązku prowadzenia ich ewidencji, dlatego istotne jest, aby je prawidłowo zaliczyć do takich. Do definicji odpadów komunalnych dodano w n.u.o., że jeżeli w wyniku przetworzenia zmieszane odpady komunalne nie zmieniły swoich właściwości w sposób znaczący, to nadal pozostają zmieszanymi odpadami komunalnym. Zapobiegnie to nadużywaniu zmiany ich kwalifikacji w celu uniknięcia zakazów i obowiązków wynikających z rygorystycznych przepisów dotyczących postępowania ze zmieszanymi odpadami komunalnymi.

Definicja jest niezmieniona, a więc przez odpady medyczne rozumie się odpady powstające w związku z:

- udzielaniem świadczeń zdrowotnych,

- prowadzeniem badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny.

Klasyfikuje się je według obecnego katalogu odpadów do podgrupy 18 01 - "Odpady z diagnozowania, leczenia i profilaktyki medycznej". W art. 94-95 n.u.o. podane są szczegółowe przepisy dotyczące postępowania z odpadami medycznymi, a w szczególności zakaźnymi.

Definicja jest podobna do dotychczasowej. Przez odpady obojętne rozumie się odpady, które:

- nie ulegają istotnym przemianom fizycznym, chemicznym lub biologicznym;

- są nierozpuszczalne, nie wchodzą w reakcje fizyczne ani chemiczne, nie powodują zanieczyszczenia środowiska lub zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi, nie ulegają biodegradacji i nie wpływają niekorzystnie na materię, z którą się kontaktują;

- ogólna zawartość zanieczyszczeń w tych odpadach oraz zdolność do ich wymywania, a także negatywne oddziaływanie na środowisko odcieku są nieznaczne, a w szczególności nie stanowią zagrożenia dla jakości wód powierzchniowych, wód podziemnych, gleby i ziemi.

Takie właściwości pozwalają na szerokie bezpieczne wykorzystanie tych odpadów w procesie odzysku. Przykładowymi odpadami obojętnymi jest gruz ceglany i betonowy, szkło i włókno szklane.

Definicja jest niezmieniona, a więc przez odpady ulegające biodegradacji rozumie się odpady ulegające rozkładowi tlenowemu lub beztlenowemu przy udziale mikroorganizmów.

Tak więc do odpadów ulegających biodegradacji zalicza się m.in. bioodpady, a z kolei do nich zalicza się odpady zielone. Przepisy określają szczególny sposób postępowania z takimi odpadami, a zwłaszcza z odpadami komunalnymi ulegającymi biodegradacji i selektywnie zebranymi. Wskazany jest dla takich odpadów recykling organiczny, w tym kompostowanie.

Definicja jest niezmieniona, a więc przez odpady weterynaryjne rozumie się odpady powstające w związku z:

- badaniem, leczeniem zwierząt lub świadczeniem usług weterynaryjnych,

- prowadzeniem badań naukowych i doświadczeń na zwierzętach.

Klasyfikuje się je według obecnego katalogu odpadów do podgrupy 18 02 - "Odpady z diagnozowania, leczenia i profilaktyki weterynaryjnej". W art. 94-95 n.u.o. podane są szczegółowe przepisy dotyczące postępowania z odpadami weterynaryjnymi, tak jak medycznymi, a w szczególności zakaźnymi.

Definicja "odpadów zielonych" funkcjonowała już od 1 stycznia 2012 r. w s.u.o., ale obecnie rozumie się przez to odpady komunalne stanowiące części roślin pochodzących z pielęgnacji terenów zielonych, ogrodów, parków i cmentarzy, a także z targowisk, z wyłączeniem odpadów z czyszczenia ulic i placów.

Tak więc odpady zielone stanowią pewien rodzaj odpadów komunalnych, do których zalicza się odpady powstające nie tylko w gospodarstwie domowym, lecz również podobne (ale oprócz niebezpiecznych) wytwarzane w jakimkolwiek przedsiębiorstwie bądź instytucji.

Warto zauważyć, iż aktualna definicja mówi o "terenach zielonych", natomiast w s.u.o. funkcjonowało pojęcie "terenów zieleni", przez które według definicji z art. 5 pkt 21 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 151., poz. 1220 z późn. zm.) rozumie się tereny wraz z infrastrukturą techniczną i budynkami funkcjonalnie z nimi związanymi, pokryte roślinnością, znajdujące się w granicach wsi o zwartej zabudowie lub miast, pełniące funkcje estetyczne, rekreacyjne, zdrowotne lub osłonowe, a w szczególności parki, zieleńce, promenady, bulwary, ogrody botaniczne, zoologiczne, jordanowskie i zabytkowe oraz cmentarze, a także zieleń towarzyszącą ulicom, placom, zabytkowym fortyfikacjom, budynkom, składowiskom, lotniskom oraz obiektom kolejowym i przemysłowym. W nowej definicji odpadów zielonych pojęcie terenów zieleni wyczerpuje pojęcie ogrodów, parków i cmentarzy oraz z pewnością po części "terenów zielonych". Być może dlatego, że "teren zielony" ma być w zamyśle ustawodawcy pojęciem szerszym niż "teren zieleni", czyli ma być to każdy "zielony skrawek", choćby bez powiązania z jakąkolwiek infrastrukturą - choć raczej trudno sobie wyobrazić.

Tak jak dotychczas, przez odpady z wypadków rozumie się odpady powstające podczas prowadzenia akcji ratowniczej lub gaśniczej, z wyłączeniem odpadów powstałych w wyniku poważnej awarii lub poważnej awarii przemysłowej oraz odpadów powstałych w wyniku szkody w środowisku.

Wymagania formalno-prawne dla odpadów z wypadków reguluje art. 101 n.u.o.

Wykluczenia z tej definicji są szczególnie ważne dla przedsiębiorców, którzy muszą pamiętać, że poważna awaria w rozumieniu treści przepisu art. 3 pkt 23 p.o.ś. to zdarzenie obejmujące w szczególności emisję, pożar lub eksplozję, powstałe w trakcie procesu przemysłowego, magazynowania lub transportu, w których występuje jedna lub więcej niebezpiecznych substancji, prowadzące do natychmiastowego powstania zagrożenia życia lub zdrowia ludzi lub środowiska lub powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem. Tego rodzaju awaria może wystąpić w dowolnym miejscu.

Natomiast poważna awaria przemysłowa to zdarzenie opisane powyżej zaistniałe w zakładzie (art. 3 pkt 24 p.o.ś.), czyli przykładowo w fabryce lub na składowisku odpadów niebezpiecznych. W opisanych powyżej przypadkach Tytuł IV p.o.ś ustala odrębne, szczególne środki i formy postępowania przez przedsiębiorców oraz organy administracji publicznej, także z odpadami powstałymi na skutek takiej awarii.

Wykluczone z definicji odpadów z wypadku są też odpady powstałe w wyniku szkody w środowisku, które również rządzą się osobnymi, szczególnymi regulacjami zawartymi w ustawie z 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. Zgodnie z treścią art. 6 pkt 11 tejże ustawy, gdy wystąpi negatywna, mierzalna zmiana stanu lub funkcji elementów przyrodniczych, oceniona w stosunku do stanu początkowego, która została spowodowana bezpośrednio lub pośrednio przez działalność prowadzoną przez podmiot korzystający ze środowiska, możemy mówić o szkodzie w środowisku. I wówczas, o ile mogłyby powstać lub powstaną odpady na skutek takiego zdarzenia, będą miały zastosowanie inne środki oraz procedury wynikające z ustawy definiującej pojęcie szkody w środowisku.

Definicja została zmieniona w stosunku do s.u.o i aktualnie jest identyczna z definicją tego pojęcia wprowadzonego przez dyrektywę odpadową. Przez odzysk obecnie rozumie się jakikolwiek proces:

- którego głównym wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie innych materiałów, które w przeciwnym przypadku zostałyby użyte do spełnienia danej funkcji,

- w wyniku którego odpady są przygotowywane do spełnienia takiej funkcji w danym zakładzie lub ogólnie w gospodarce.

Także załącznik nr 1 do n.u.o. zawiera ten sam, co załącznik II do dyrektywy odpadowej, niewyczerpujący wykaz procesów odzysku. Istotne jest, iż niektórych procesów odzysku zawartych w załączniku do s.u.o. już nie ma, ale o tym szczegółowo poniżej w komentarzu do art. 3 ust. 2 n.u.o.

Procesem odzysku jest forma "przetwarzania" odpadów, w tym jedna z jego form - recykling. Szczególne rozszerzenie dotychczasowej definicji odzysku stanowi wprowadzenie pojęcia "przygotowania do ponownego użycia", o czym poniżej w komentarzu do art. 3 pkt 22 n.u.o.

Posiadacz odpadów, o ile nie jest w stanie zapobiec ich powstaniu, zobligowany jest do ich odzysku. W hierarchii sposobów postępowania z odpadami odzysk polegający na "przygotowaniu do ponownego użycia" wyprzedza "recykling". Dopiero wówczas, jeśli nie jest możliwe z przyczyn technologicznych lub nie jest uzasadnione z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych przygotowanie do ponownego użycia lub poddania recyklingowi, korzystamy z innych procesów odzysku (art. 17 ust. 2 i 3 n.u.o.).

Każdy, kto podejmuje działania powodujące lub mogące powodować powstanie odpadów, w szczególności przedsiębiorca, powinien zwracać uwagę już na etapie planowania, projektowania np. procesu produkcji na powyższą hierarchię sposobów postępowania z odpadami.

Definicja jest powtórzeniem definicji s.u.o. i przez odzysk energii rozumie się termiczne przekształcanie odpadów w celu odzyskania energii.

Nie powtarzając komentarza do definicji odzysku z pkt 14, można jedynie podkreślić, iż odzysk energii jest mniej pożądanym sposobem postępowania z odpadami niż ich recykling. W załączniku nr 1 do n.u.o. odzysk energii stanowi proces R1 - "Wykorzystanie głównie jako paliwa lub innego środka wytwarzania energii". Natomiast art. 158 ust. 2 n.u.o. precyzuje, że proces odzysku R1 stanowi termiczne przekształcanie, w celu odzysku energii, wyłącznie odpadów opakowaniowych, odpadów innych niż niebezpieczne, stałych odpadów komunalnych w spalarniach odpadów przeznaczonych wyłącznie do przetwarzania stałych odpadów komunalnych, których efektywność energetyczna jest co najmniej równa wartościom określonym w załączniku nr 1 do n.u.o., oraz odpadów wymienionych w art. 163 n.u.o.

Definicja została zmieniona w stosunku do s.u.o. i obecnie przez oleje odpadowe rozumie się:

- wszelkie mineralne lub syntetyczne oleje smarowe lub przemysłowe, które przestały się nadawać do użytku, do jakiego były pierwotnie przeznaczone,

- w szczególności zużyte oleje z silników spalinowych i oleje przekładniowe, oleje smarowe, oleje turbinowe oraz oleje hydrauliczne.

W n.u.o. doprecyzowano więc, iż chodzi zarówno o oleje mineralne, jak i syntetyczne, a także wprowadzono pojęcie "nienadawania się do użytku", które zastąpiło "nie nadawanie się do zastosowania" z s.u.o. Dyrektywa odpadowa w art. 3 pkt 18 wprowadziła oprócz pojęcia olejów odpadowych, które jest identyczne jak w n.u.o., także pojęcie "regeneracji olejów odpadowych". Nasza ustawa nie umieściła w definicjach ww. pojęcia, lecz w treści art. 91 ust. 2-5 opisuje, na czym polega regeneracja olejów odpadowych. I w tym wypadku nakazane jest bezwzględne przestrzeganie hierarchii sposobów postępowania z odpadami zgodnej z art. 17 n.u.o., co oznacza, że regeneracja powinna być przeprowadzana w pierwszej kolejności przed unieszkodliwianiem. Sposób postępowania z olejami odpadowymi określona art. 90-93 n.u.o.

Jest to ogólna nazwa organicznych związków chemicznych - pochodnych bifenylu, w którym część atomów wodoru zastąpiono atomami chloru. Definicja PCB nie została zmieniona w stosunku do s.u.o. i doprecyzowuje, że rozumie się przez to:

- polichlorowane: bifenyle i trifenyle;

- monometylo: -tetrachlorodifenylometan, -dichlorodifenylometan, -dibromodifenylometan;

- mieszaniny zawierające jakąkolwiek z powyższych substancji w ilości powyżej 0,005% wagowo łącznie.

Zasady postępowania z PCB zostały określone w art. 85-89 n.u.o., a także w art. 158-164 p.o.ś. W stosunku do PCB jest zakaz odzysku. W karcie ewidencji odpadów należy zamieścić informacje o zawartości PCB w odpadach.

Zmieniona definicja określa, że przez ponowne użycie rozumie się działanie polegające na wykorzystywaniu produktów lub części produktów niebędących odpadami ponownie do tego samego celu, do którego były przeznaczone.

Celem zmiany treści obowiązującej już w s.u.o. definicji "ponownego użycia" jest możliwość odróżnienia działań polegających na gospodarowaniu odpadami od gospodarowania substancjami lub przedmiotami, które nie posiadają jeszcze statusu odpadów, co wynika z treści uzasadnienia do projektu n.u.o.

Produkt to wprowadzana do obrotu substancja, energia, instalacja, urządzenie oraz inny przedmiot lub jego część (art. 3 pkt 30 p.o.ś.), których definicje zawiera art. 3 pkt 6, 37 i 42 p.o.ś.

Ustawodawca dopuścił możliwość ponownego użycia także części produktu.

Definicja posiadacza odpadów uległa zmianie w stosunku do s.u.o. poprzez uwzględnienie transportującego odpady i obecnie przez posiadacza odpadów rozumie się:

- wytwórcę odpadów;

- każdego będącego w posiadaniu odpadów, a więc osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej;

- władającego powierzchnią ziemi - domniemywa się, że jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.

W poprzednim stanie prawym definicja wyraźnie wyłączała prowadzącego transport odpadów z definicji "posiadacza odpadów".

Posiadaczem odpadów jest wytwórca odpadów, którego definicja jest zawarta w art. 3 pkt 32 n.u.o. i stanowi prawie wierne powtórzenie zapisu poprzedniej ustawy. Niezależnie od wytwórcy odpadów, posiadaczem odpadów jest również każdy inny podmiot będący w ich posiadaniu. Czyli osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej.

Dla przypomnienia: osoba fizyczna to według art. 8-32 k.c. cywilistyczne określenie każdego człowieka. Osoby prawne to Skarb Państwa oraz jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznały osobowość prawną (art. 33-43 k.c.) i działające poprzez swoje organy - państwowe, komunalne czy prywatne. Przykładem są instytucje państwowe, którym ustawy regulujące ich działalność nadały status osoby prawnej, ponadto gminy, a także spółki kapitałowe, czyli spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i spółka akcyjna, a także fundacja czy spółdzielnia. Jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej to każdy inny podmiot, któremu ustawodawca w przepisach regulujących działalność takiej jednostki nie przyznał wyraźnie osobowości prawnej. Są to np. osobowe spółki prawa handlowego: jawna, partnerska czy komandytowa.

Ww. podmioty muszą być w posiadaniu odpadów, aby odpowiadały za zgodne z przepisami gospodarowanie odpadami. Dotyczy to posiadania każdej substancji lub przedmiotu w przypadkach określonych w definicji dla odpadów (art. 3 ust. 1 pkt 6 n.u.o.) i niepodlegających wyłączeniom ze stosowania tych przepisów (art. 2 n.u.o.).

Natomiast przepisy regulujące posiadanie zawarte są w art. 336-352 k.c. Wynika stąd, iż posiadaczem odpadów będzie zarówno ten, kto odpadem włada jak właściciel (tzw. posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzym odpadem (tzw. posiadacz zależny).

Odpowiedzialność posiadacza odpadów za właściwe gospodarowanie nimi przechodzi, poza pewnymi przypadkami, na następnego posiadacza z chwilą przekazania odpadów, co szczegółowo reguluje art. 27 i 28 n.u.o.

Jest to całkiem nowa definicja. Przez pośrednika w obrocie odpadami na potrzeby n.u.o. określono podmiot:

- który organizuje przetwarzanie odpadów w imieniu innych podmiotów,

- w tym również powyżej określony podmiot, który nie obejmuje odpadów fizycznie w posiadanie.

Dyrektywa odpadowa posługuje się bardzo zbliżonym pojęciem "brokera" (art. 3 pkt 8 dyrektywy). Pośrednikiem może być więc każdy, kto w imieniu innych organizuje procesy odzysku lub unieszkodliwiania, w tym przygotowanie poprzedzające te procesy. Pośrednik, co wynika wprost z definicji, nie musi nawet obejmować odpadów fizycznie w posiadanie. W związku z tym, że działa w cudzym imieniu, a n.u.o. nie wprowadza żadnych szczególnych wymogów w zakresie relacji pomiędzy pośrednikiem a jego kontrahentem, ich relacje podlegają ogólnym regułom prawa prywatnego.

Pośrednik w obrocie odpadami, by móc prowadzić działalność, zobowiązany będzie do uzyskania wpisu do rejestru prowadzonego przez marszałka województwa właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę pośrednika, ale dopiero z chwilą utworzenia tego rejestru w ramach BDO, co ma nastąpić do 23 stycznia 2016 r. Wpis może zostać dokonany na wniosek pośrednika, o ile nie będzie już wpisany do tego rejestru na wniosek lub z urzędu z innego powodu.

Pośrednik, gdy nie jest faktycznym posiadaczem odpadów, nie przejmuje odpowiedzialności za gospodarowanie tymi odpadami (art. 27 ust. 7 n.u.o.). Będzie jednak musiał prowadzić jakościową i ilościową ewidencję odpadów niebezpiecznych za pomocą kart ewidencji odpadów niebezpiecznych, ale dopiero z chwilą określenia w rozporządzeniu nowych wzorów dokumentów ewidencji odpadów (art. 66 ust. 3 i art. 236 ust. 3 n.u.o.).

Definicja nie uległa zmianie w stosunku do s.u.o., tak więc przez przetwarzanie rozumie się:

- procesy odzysku,

- procesy unieszkodliwiania,

- w tym przygotowanie poprzedzające odzysk lub unieszkodliwianie.

Pojęcia odzysku oraz unieszkodliwiania zostały zdefiniowane w art. 3 ust. 1 pkt 14 i 30 n.u.o. Natomiast przez przygotowanie odpadów poprzedzające ostateczne procesy odzysku lub unieszkodliwiania, kwalifikowane też jako przetwarzanie, rozumieć należy procesy wstępne wymienione w załączniku nr 1 i 2 do n.u.o.

Przygotowanie, poprzedzające ostateczne procesy odzysku, można zaliczyć do procesu odzysku o kodzie R13 - w przypadku magazynowania odpadów, lub o kodzie R12 - m.in. w przypadku takiego wstępnego przetwarzania, jak: demontaż, sortowanie, kruszenie, zagęszczanie, granulacja, suszenie, rozdrabnianie, kondycjonowanie, przepakowywanie, separacja, tworzenie mieszanek lub mieszanie.

Przygotowanie poprzedzające ostateczne procesy unieszkodliwiania, można zaliczyć do procesu unieszkodliwiania o kodzie D15 - w przypadku magazynowania odpadów, lub D14 - w przypadku przepakowywania, lub D13 - w przypadku sporządzania mieszanki lub mieszania, a także w przypadku wstępnej obróbki, jak np. sortowanie, kruszenie, zagęszczanie, granulacja, suszenie, rozdrabnianie, kondycjonowanie lub separacja.

Podobnie jak dotychczas, przez przygotowanie do ponownego użycia rozumie się odzysk polegający na sprawdzeniu, czyszczeniu lub naprawie, w ramach którego produkty lub części produktów, które wcześniej stały się odpadami, są przygotowywane do tego, aby mogły być ponownie wykorzystywane bez jakichkolwiek innych czynności wstępnego przetwarzania.

Definicja stanowi, że przygotowanie do ponownego użycia jest procesem odzysku odpadu prowadzącym do ponownego wykorzystania produktów lub ich części składowych. Takie działanie nie stanowi czynności przetwarzania odpadów polegającej na zmianie ich charakteru lub właściwości, lecz polega wyłącznie na sprawdzeniu, czyszczeniu lub naprawie. Przygotowanie do ponownego użycia w hierarchii sposobów postępowania z odpadami jest procesem odzysku bardziej preferowanym przez ustawodawcę niż recykling (art. 17 pkt 2).

Proces ten nie poprzedza ponownego użycia, o którym mowa w pkt 18 definicji n.u.o. i które dotyczy produktów lub ich części niemających statusu odpadów, w przeciwieństwie do przygotowania do ponownego użycia, gdzie jest mowa o produktach lub ich częściach, które stały się już odpadami.

Definicja uległa zmianie w odniesieniu do s.u.o. i obecnie przez recykling rozumie się:

- odzysk, w ramach którego odpady są ponownie przetwarzane na produkty, materiały lub substancje wykorzystywane w pierwotnym celu lub innych celach;

- ponowne przetwarzanie materiału organicznego (recykling organiczny), ale nie obejmuje odzysku energii i ponownego przetwarzania na materiały, które mają być wykorzystane jako paliwa lub do celów wypełniania wyrobisk.

Definicja ta stanowi powtórzenie definicji z art. 3 pkt 17 dyrektywy odpadowej, której jedną z idei jest pomoc w zbliżeniu Unii Europejskiej do "społeczeństwa recyklingu" dążącego do eliminacji wytwarzania odpadów i do wykorzystania odpadów jako zasobu. Dlatego preferowaną formą odzysku jest właśnie recykling, gdyż jego podstawową funkcją jest uzyskanie korzyści w postaci produktu, materiału lub substancji, które można ponownie użyć w pierwotnym lub innym celu. Przykładem pierwotnego celu jest np. przetworzenie stłuczki szklanej na szkło, makulatury na papier, złomu na stal. Natomiast przykładem innego celu jest np. wytworzenie kompostu z odpadów ulegających biodegradacji.

Dodatkowo w definicji recyklingu doprecyzowano, że ponowne wykorzystanie materiału organicznego stanowi recykling organiczny. W poprzednich definicjach s.u.o. było także pojęcie "recyklingu organicznego". W n.u.o. wprawdzie nie ma tej definicji bezpośrednio w art. 3, jednakże pojęcie recyklingu organicznego jest doprecyzowane w art. 18 ust. 4 n.u.o., które jest identyczne z definicją s.u.o. Recyklingiem nie są takie formy odzysku, jak odzysk energii lub ponowne przetworzenie odpadu na materiały wykorzystywane jako paliwa lub do celów wypełnienia wyrobisk.

Dyrektywa odpadowa obliguje w art. 11 państwa członkowskie do zapewnienia środków na rzecz promowania wysokiej jakości recyklingu, przyjmując w tym celu systemy selektywnej zbiórki odpadów, przynajmniej papieru, metalu, plastiku i szkła, oczywiście o ile jest to możliwe z technicznego, środowiskowego i gospodarczego punktu widzenia.

Podobnie jak dotychczas, przez selektywne zbieranie odpadów rozumie się zbieranie, w ramach którego dany strumień odpadów obejmuje jedynie odpady charakteryzujące się takimi samymi właściwościami i takimi samymi cechami.

Selektywne zbieranie ma na celu ułatwienie przetwarzania specyficznego dla danego strumienia odpadów. Zgodnie z pkt 28 preambuły do dyrektyw odpadowej selektywne zbieranie odpadów jest ściśle powiązane z segregacją odpadów u źródła i recyklingiem priorytetowych strumieni odpadów i powinno być prowadzone, jeżeli jest to wykonalne technicznie, ekonomicznie i z punktu widzenia środowiska.

Tak jak dotychczas, przez składowisko odpadów rozumie obiekt budowlany przeznaczony do składowania odpadów.

Przepisy dotyczące składowania odpadów określono w art. 103-154 n.u.o. Wyróżnia się trzy typy składowisk odpadów:

- składowisko odpadów niebezpiecznych,

- składowisko odpadów obojętnych,

- składowisko odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne.

Dla składowiska odpadów wyróżnia się trzy fazy:

- przedeksploatacyjną - okres poprzedzający uzyskanie pierwszej ostatecznej decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów, tj. okres przygotowania do budowy i budowy;

- eksploatacyjną - okres od dnia uzyskania pierwszej ostatecznej decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów do dnia zakończenia rekultywacji składowiska odpadów, tj. do dnia zamknięcia tego składowiska;

- poeksploatacyjną - okres 30 lat liczony od dnia zakończenia rekultywacji składowiska odpadów.

Tak jak dotychczas przez spalarnię odpadów rozumie się zakład lub jego część przeznaczone do termicznego przekształcania odpadów z odzyskiem lub bez odzysku wytwarzanej energii cieplnej.

Spalarnia obejmuje:

- instalacje związane z przyjmowaniem, wstępnym przetwarzaniem i magazynowaniem odpadów dostarczonych do termicznego przekształcania;

- instalacje i urządzenia służące do prowadzenia procesu termicznego przekształcania odpadów wraz z oczyszczaniem gazów odlotowych i wprowadzaniem ich do atmosfery, kontrolą, sterowaniem i monitorowaniem procesów;

- instalacje związane z magazynowaniem i przetwarzaniem substancji otrzymanych w wyniku spalania i oczyszczania gazów odlotowych.

Jest to całkiem nowa definicja. Przez sprzedawcę odpadów na potrzeby n.u.o. określono podmiot:

- który we własnym imieniu nabywa, a następnie zbywa odpady,

- w tym również powyżej określony podmiot, który nie obejmuje odpadów fizycznie w posiadanie.

"Sprzedawca odpadów" odpowiada pojęciu "dealer" określonemu w art. 3 pkt 7 dyrektywy odpadowej. Sprzedawcą może być więc każdy, kto we własnym imieniu nabywa i zbywa odpady, przy czym nie musi nawet obejmować odpadów fizycznie w posiadanie. Będzie jednak musiał uzyskać wpis do rejestru prowadzonego przez marszałka województwa, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę sprzedawcy, ale dopiero z chwilą utworzenia tego rejestru w ramach BDO, co ma nastąpić do 23 stycznia 2016 r.

Jeżeli sprzedawca nie jest faktycznym posiadaczem odpadów, to nie przejmuje odpowiedzialności za gospodarowanie tymi odpadami (art. 27 ust. 7 n.u.o.).

Podobnie jak dotychczas, przez stosowanie komunalnych osadów ściekowych rozumie się:

- rozprowadzanie ich na powierzchni ziemi,

- wprowadzanie ich do gleby.

Definicja tych odpadów została określona w art. 3 ust. 1 pkt 4 n.u.o., a dopuszczalne warunki ich stosowania i związane z takim stosowaniem wymagania i obowiązki określa art. 96 n.u.o.

Podobnie jak dotychczas, przez termiczne przekształcanie odpadów rozumie się:

- spalanie odpadów przez ich utlenianie,

- inne niż wskazane powyżej procesy termicznego przetwarzania odpadów (w tym pirolizę, zgazowanie i proces plazmowy), o ile substancje powstające podczas tych procesów są następnie spalane.

Poza pewnymi wyjątkami, odpady powinny być termicznie przekształcane wyłącznie w spalarniach odpadów lub we współspalarniach odpadów. Przepisy art. 158 n.u.o. określają, w jakich przypadkach termiczne przekształcanie odpadów może być procesem odzysku, a kiedy jest procesem unieszkodliwiania. Natomiast art. 159 n.u.o. precyzuje, kiedy i jaką część energii odzyskanej z termicznego przekształcania odpadów można kwalifikować jako energię z odnawialnego źródła energii.

Obecna definicja jest zgodna z dyrektywą odpadową, ale zupełnie inna niż w s.u.o. To, co nie jest odzyskiem, jest unieszkodliwianiem, gdyż przez unieszkodliwianie odpadów rozumie się proces niebędący odzyskiem, nawet jeżeli wtórnym skutkiem takiego procesu jest odzysk substancji lub energii.

Przykładem może być termiczne przekształcanie odpadów zakaźnych - jest to unieszkodliwianie nawet wtedy, energia z tego procesu jest odzyskiwana np. do celów grzewczych. Załącznik nr 2 do n.u.o. zawiera niewyczerpujący wykaz procesów unieszkodliwiania, o kodach D1-D15.

Podobnie jak dotychczas, przez współspalarnię odpadów rozumie się zakład lub jego część, w przypadku gdy:

- głównym przedmiotem działalności jest wytwarzanie energii lub produktów,

- wraz z paliwami są przekształcane termicznie odpady w celu odzyskania zawartej w nich energii (np. kotłownia, cementownia) lub ich unieszkodliwiania.

Współspalarnia obejmuje:

- instalacje związane z przyjmowaniem, wstępnym przetwarzaniem i magazynowaniem odpadów dostarczonych do termicznego przekształcania;

- instalacje i urządzenia służące do prowadzenia procesu termicznego przekształcania wraz z oczyszczaniem gazów odlotowych i wprowadzaniem ich do atmosfery, kontrolą, sterowaniem i monitorowaniem procesów;

- instalacje związane z magazynowaniem i przetwarzaniem substancji otrzymanych w wyniku spalania i oczyszczania gazów odlotowych.

Definicja jest podobna do dotychczasowej. Tak więc wytwórca odpadów to:

- każdy, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotny wytwórca odpadów);

- każdy, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów;

- podmiot świadczący usługę w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw, jeżeli odpady powstają w wyniku świadczenia tych usług, a umowa o świadczenie usługi nie stanowi inaczej.

Do pierwszej grupy zalicza tzw. pierwotnych wytwórców odpadów. To nowe pojęcie zastosowane jest jedynie w art. 22 n.u.o. mówiącym, że koszty gospodarowania odpadami są ponoszone przede wszystkim przez pierwotnych wytwórców odpadów. Druga grupa to wytwórcy, którzy wytworzyli nowe rodzaje odpadów w wyniku działań związanych z odpadami, np. gdy powstaje popiół w wyniku spalania odpadów. Trzecia grupa obejmuje (według stanowiska resortu środowiska) tych, którzy świadczą tzw. usługi u klienta, a nie na miejscu w swoim warsztacie (np. samochodowym, stolarskim). Z mocy ustawy są oni wytwórcami odpadów, ale ustawa dopuszcza zmianę tego poprzez odpowiedni zapis w umowie. Np. w umowie dotyczącej wykonania rozbiórki można zastrzec, że złom z rozbiórki będzie stanowić odpad zlecającego usługę, wówczas wytwórcą pozostałych odpadów w wyniku usługi z mocy ustawy jest wykonawca usługi. Tu należy zwrócić uwagę na to, że według definicji z art. 3 pkt 3 p.o.ś. przez eksploatację instalacji lub urządzenia rozumie się nie tylko ich użytkowanie, ale również utrzymywanie ich w sprawności, a więc m.in. ich remont, czyszczenie, konserwacje i naprawy. Tak więc jeżeli utrzymanie w sprawności instalacji wiąże się z wytworzeniem odpadów w wyniku świadczenia usługi przez inny podmiot, to prowadzący instalację powinien uwzględnić te odpady w swoim pozwoleniu na wytwarzanie odpadów (jeżeli jest wymagane) w związku z eksploatacją tej instalacji tylko wtedy, gdy umowa o świadczeniu usługi mówi, że to prowadzący instalację jest ich wytwórcą.

Dotychczas pojęcie zapobiegania powstawaniu odpadów nie było zdefiniowane, chociaż w przepisach s.u.o. było stosowane.

Przez zapobieganie powstawaniu odpadów rozumie się środki zastosowane w odniesieniu do produktu, materiału lub substancji, zanim staną się one odpadami, zmniejszające:

- ilość odpadów, w tym również przez ponowne użycie lub wydłużenie okresu dalszego używania produktu,

- negatywne oddziaływanie wytworzonych odpadów na środowisko i zdrowie ludzi,

- zawartość substancji szkodliwych w produkcie i materiale.

W hierarchii sposobów postępowania z odpadami jest to najważniejszy sposób dotyczący każdego, kto podejmuje działania powodujące lub mogące powodować powstanie odpadów.

Brzmienie obecnej definicji zbierania odbiega od dotychczasowej definicji, ale nie powoduje to zmiany znaczenia, a jedynie doprecyzowanie pojęcia. Zbieranie odpadów jest pewnym etapem gospodarowania odpadami i rozumie się przez to:

- gromadzenie odpadów przed ich transportem do miejsc przetwarzania, w tym wstępne sortowanie nieprowadzące do zasadniczej zmiany charakteru i składu odpadów i niepowodujące zmiany klasyfikacji odpadów,

- tymczasowe magazynowanie odpadów (przez prowadzącego zbieranie odpadów).

Wynika z tego jednoznacznie, że zbieraniem nie jest magazynowanie wstępne przez wytwórcę odpadów, a także zbieraniem nie jest magazynowanie danych odpadów przez prowadzącego przetwarzanie (odzysk, unieszkodliwianie) tych odpadów, co często mylnie było kwalifikowane do zbierania. Przykładowo - nie jest zbieraniem magazynowanie odpadów na terenie cementowni, gdy przywieziono te odpady w celu ich odzysku w procesie technologicznym w tej cementowni. Jest istotne ustalenie, czy dane gospodarowanie odpadami jest zbieraniem, gdyż wymagane jest (poza pewnymi wyjątkami) zezwolenie na zbieranie odpadów. Ponadto przepisy określają zakazy dotyczące zbierania określonych rodzajów odpadów oraz nakazy dotyczące selektywnego zbierania odpadów, którego objaśnienie jest w pkt 24 definicji.

●W załączniku nr 1 do n.u.o. zamieszczony jest wykaz procesów odzysku oznaczonych od R1 do R13, a w załączniku nr 2 do n.u.o. - wykaz procesów unieszkodliwiania od D1 do D15. Zgodnie z dyrektywą odpadową oba wykazy są niewyczerpujące, gdyż według art. 38 tej dyrektywy załączniki mogą być zmienione poprzez unijny akt prawny. Ponadto Komisja Europejska może opracować wytyczne do interpretacji definicji odzysku i unieszkodliwiania. Opisy procesów odzysku i unieszkodliwiania odpowiednio w załączniku nr 1 i nr 2 do n.u.o. odbiegają nieco od opisów tych procesów odpowiednio w załączniku nr 5 i nr 6 do s.u.o. Ponadto brak jest już teraz odzysku o kodzie R14 (Inne działania polegające na wykorzystaniu odpadów w całości lub części) i kodzie R15 (Przetwarzanie odpadów, w celu ich przygotowania do odzysku, w tym do recyklingu), które były dotychczas często stosowane przy kwalifikacji odzysku, oraz brak jest procesu unieszkodliwiania o kodzie D16 (Przetwarzanie odpadów, w wyniku którego są wytwarzane odpady przeznaczone do unieszkodliwiania). Nadmienić tu trzeba, że określone w dotychczasowych przepisach (a więc m.in. w nadal obowiązujących rozporządzeniach) procesy odzysku R14 i R15 stają się, na podstawie przepisu przejściowego - art. 222 n.u.o., odpowiednio procesami odzysku R3, R5, R11 i R12 określonymi w załączniku nr 1 do n.u.o. Nie ma analogicznego przepisu dla dotychczasowego unieszkodliwiania D16, gdyż poza s.u.o. proces ten nie był wymieniany w innych aktach. Brak w n.u.o. procesów o kodzie R14, R15 i D16 nie powoduje ograniczenia stosowania dotychczasowych metod zagospodarowania odpadów a jedynie zmianę nazwy procesu. Ponadto brak ten nie oznacza też, że będące w obrocie prawnym decyzje z tak określonymi procesami straciły ważność.

●Ad ust. 4. W załączniku nr 3 do n.u.o. zostały określone właściwości, oznaczone od H1 do H15, powodujące, że odpady są odpadami niebezpiecznymi, jeżeli wykazują co najmniej jedną spośród tych właściwości. Właściwości te oraz źródła powstawania odpadów brane były pod uwagę przy wskazaniu (indeksem górnym w postaci gwiazdki "*" przy kodzie rodzaju odpadów) odpadów jako niebezpieczne w katalogu odpadów. Jeżeli posiadacz odpadów wykaże, że jego odpady oznaczone w katalogu odpadów jako niebezpieczne (kod z "*") nie posiadają właściwości określonych w załączniku nr 3 do n.u.o., to może on dokonać zmiany ich klasyfikacji na odpady inne niż niebezpieczne (ten sam kod bez "*"). Zagadnienie to szczegółowo reguluje następny rozdział 3.

Rozdział 3

Katalog odpadów i zmiana statusu odpadów niebezpiecznych na odpady inne niż niebezpieczne

●Odpad powinien być zaklasyfikowany do konkretnego kodu rodzaju odpadu określonego w katalogu odpadów. Posiadacz odpadu podaje ten kod w ewidencji odpadowej, sprawozdaniach, a także wnioskach o decyzje w zakresie gospodarki odpadami. Dlatego klasyfikacji tej powinien dokonać pierwszy posiadacz odpadu zobowiązany do prowadzenia ewidencji, złożenia sprawozdania czy posiadania decyzji związanej z tym odpadem, a najczęściej jest nim wytwórca odpadu. Przy przekazaniu odpadu wpisuje on ten kod na karcie przekazania. Posiadacz odpadu powinien dokonać jego klasyfikacji na podstawie katalogu odpadów, uwzględniając: źródło jego powstawania, właściwości określone w załączniku nr 3 do n.u.o. oraz składniki określone w załącznik nr 4 do n.u.o.

●Określany rozporządzeniem katalog odpadów ma dzielić odpady na grupy, podgrupy i rodzaje, ze wskazaniem odpadów niebezpiecznych. Przy tworzeniu katalogu minister powinien kierować się źródłem powstawania odpadów oraz właściwościami odpadów określonymi w załączniku nr 3 do n.u.o., a także, co będzie nowością, powinien uwzględnić wartości graniczne stężeń substancji niebezpiecznych dla składników odpadów wymienionych w załączniku nr 4 do n.u.o., jeżeli zostaną one określone w decyzji Komisji Europejskiej wydanej na podstawie dyrektywy odpadowej. Obecnie nie ma jeszcze projektu nowego katalogu odpadów, trwają nad nim prace Komisji Europejskiej. Do wejścia w życie nowego, ale maksymalnie do 23 stycznia 2015 r., nadal obowiązuje wydane na podstawie s.u.o. rozporządzenie ministra środowiska z 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. z 2001 r. nr 112, poz. 1206). Wymienione w nim odpady z indeksem górnym w postaci gwiazdki "*" przy kodzie rodzaju odpadów to odpady niebezpieczne.

●Został wprowadzony ustawowy zakaz rozcieńczania odpadów lub mieszania ich z czymkolwiek w celu obniżenia początkowego stężenia substancji niebezpiecznych do poziomu niższego niż poziom określający odpad jako niebezpieczny.

●Za naruszenie tego zakazu art. 194 n.u.o. przewiduje administracyjną karę pieniężną w wysokości 1 tys. zł - 1 mln zł. Według s.u.o. podobny zakaz dotyczył jedynie rozcieńczania odpadów i mieszania w celu spełnienia kryteriów dopuszczenia odpadów do składowania na składowisku odpadów danego typu.

●Teraz ustawa jednoznacznie stanowi, że odpady, które są wskazane w katalogu odpadów jako odpady niebezpieczne, są odpadami niebezpiecznymi. Dotychczas wynikało to jedynie pośrednio z przepisów s.u.o. oraz z obowiązującego nadal rozporządzenia ministra środowiska z 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów, w którym odpady niebezpieczne oznaczone są przez indeks "*" przy kodzie rodzaju odpadów.

●Wyjątkiem od tej zasady jest zmiana statusu odpadu na inny niż niebezpieczny przy spełnieniu warunków określonych w kolejnym art. 7 i uzyskaniu decyzji zatwierdzającej zmianę tej klasyfikacji.

●Każdy posiadacz odpadów, tak jak dotychczas, może zmienić status odpadu wymienionego w katalogu odpadów jako niebezpieczny (oznaczony przy kodzie przez "*") na odpad inny niż niebezpieczny. Warunkiem jednak jest wykazanie przez niego, że ten odpad nie posiada właściwości odpadów niebezpiecznych określonych w załączniku nr 3 do n.u.o.

●Szczegółowe warunki zmiany statusu odpadu na inny niż niebezpieczny i sposób ustalenia ich spełnienia ma określać rozporządzenie. Nowością jest przepis, że w tym rozporządzeniu mogą zostać określone rodzaje odpadów i źródła ich powstawania, dla których przy zmianie klasyfikacji z odpadów niebezpiecznych na inne niż niebezpieczne nie będzie się stosować określonych w nim warunków oraz nie będzie wymagane zgłoszenie o zmianie klasyfikacji, a więc nie będzie też wymagana decyzja zatwierdzająca tę zmianę.

●Do wejścia w życie nowego, ale maksymalnie do 23 stycznia 2015 r., nadal obowiązuje wydane na podstawie s.u.o. rozporządzenie ministra środowiska z 13 maja 2004 r. w sprawie warunków, w których uznaje się, że odpady nie są niebezpieczne (Dz.U. z 2004 r. nr 128, poz. 1347). Rozporządzenie to w par. 4 określa, że warunkiem uznania, że odpady wymienione na liście odpadów niebezpiecznych nie posiadają składników i właściwości, z powodu których odpady te zostały umieszczone na tej liście, jest brak przekroczeń stężeń składników określonych w załączniku nr 3 do tego rozporządzenia lub brak przekroczeń parametrów granicznych określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia oraz brak cech określonych w par. 2 ust. 1-6 tego rozporządzenia.

●Nowym przepisem w procedurze zmiany klasyfikacji odpadów niebezpiecznych na inne niż niebezpieczne jest ten zobowiązujący posiadacza odpadów chcącego dokonać zmiany klasyfikacji do przedłożenia marszałkowi województwa zgłodzenia i uzyskania od tego organu decyzji zatwierdzającej zmianę klasyfikacji.

●Ustawa określa wymagany zakres zgłoszenia zmiany klasyfikacji odpadów niebezpiecznych na odpady inne niż niebezpieczne i obejmuje on:

- dane posiadacza odpadów zmieniającego ich klasyfikację: imię i nazwisko lub nazwę oraz adres zamieszkania lub siedziby oraz numer NIP i REGON, o ile został nadany;

- określenie miejsca wytwarzania lub gospodarowania zgłaszanymi odpadami;

- wskazanie zgłaszanych odpadów oraz proponowaną ich klasyfikację;

- opis procesu technologicznego, w którym powstają zgłaszane odpady, oraz w uzasadnionych przypadkach inne okoliczności mogące mieć wpływ na właściwości tych odpadów.

●Do zgłoszenia należy dołączyć wyniki badań właściwości odpadów przewidzianych do zmiany klasyfikacji. Pobór próbek odpadów objętych zgłoszeniem i ich badania powinno dokonać wyłącznie laboratorium, o których mowa w art. 147a p.o.ś. Badania te powinny być obecnie przeprowadzone zgodnie z rozporządzeniem ministra środowiska z 13 maja 2004 r. w sprawie warunków, w których uznaje się, że odpady nie są niebezpieczne.

●Organem w tej sprawie jest marszałek województwa właściwy odpowiednio ze względu na miejsce wytwarzania lub gospodarowania zgłaszanymi odpadami. W przypadku spełnienia przesłanek do zmiany klasyfikacji odpadów niebezpiecznych na inne niż niebezpieczne wydaje on decyzję zatwierdzającą tę zmianę klasyfikacji. W przeciwnym wypadku wyda decyzję o wyrażeniu sprzeciwu. Informacje o tych decyzjach i kopie tych decyzji marszałek województwa zamieści w prowadzonej przez siebie w systemie teleinformatycznym BDO, która będzie utworzona do 23 stycznia 2016 r. Do czasu utworzenia BDO marszałek województwa powinien przesyłać ministrowi środowiska kopie decyzji zatwierdzających zmianę klasyfikacji odpadów niebezpiecznych na inne niż niebezpieczne (art. 238 ust. 5 n.u.o.).

●Należy zwrócić tu uwagę na to, że wytwórcy odpadów, którzy na podstawie przepisów s.u.o. dokonali zmiany klasyfikacji odpadów niebezpiecznych na inne niż niebezpieczne, są zobowiązani przepisem przejściowym (art. 223 n.u.o.) do przedłożenia zgłoszenia do 23 stycznia 2015 r. Przepis ten jednak nie nakłada takiego obowiązku na posiadaczy odpadów innych niż ich wytwórcy. Oprócz zgłoszenia, w tym samym terminie wytwórca odpadów, który w ważnym pozwoleniu na wytwarzanie odpadów lub pozwoleniu zintegrowanym wydanym na podstawie s.u.o. dokonał zmiany klasyfikacji odpadów niebezpiecznych na inne niż niebezpieczne, jest obowiązany na podstawie przepisów przejściowych art. 231 ust. 4 i art. 232 ust. 7 n.u.o. dostosować to pozwolenie do przepisów n.u.o.

●Nowym obowiązkiem nałożonym na marszałka województwa jest obowiązek przekazywania ministrowi środowiska kopii zgłoszeń zmiany klasyfikacji odpadów niebezpiecznych na odpady inne niż niebezpieczne wraz z kopiami wyników badań właściwości odpadów - w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji, a także do 31 marca następnego roku - zbiorczej informacji za dany rok o liczbie zgłoszeń, decyzji zatwierdzających zmianę klasyfikacji odpadów oraz decyzji o wyrażeniu sprzeciwu.

●Natomiast minister środowiska zobowiązany jest do dokonywania weryfikacji ostatecznych decyzji zatwierdzających zmianę klasyfikacji odpadów niebezpiecznych na odpady inne niż niebezpieczne oraz ostatecznych decyzji o wyrażeniu sprzeciwu. Minister środowiska w stosunku do ostatecznych decyzji może, jako organ wyższego stopnia w stosunku do marszałka województwa, stwierdzić ich nieważność w przypadkach określonych w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.).

●Przepis ten został wprowadzony, gdyż art. 7 dyrektywy odpadowej nakłada na państwa członkowskie obowiązek powiadamiania Komisji Europejskiej o wszystkich przypadkach zakwalifikowania odpadów oznaczonych w katalogu odpadów jako niebezpieczne, jeżeli nie posiadają one właściwości niebezpiecznych. Posłuży to Komisji Europejskiej do ewentualnej aktualizacji katalogu odpadów.

Rozdział 4

Uznanie przedmiotu lub substancji za produkt uboczny

●Nowością jest długo oczekiwany przepis określający warunki uznawania przedmiotów lub substancji za produkty uboczne zgodnie z art. 5 dyrektywy odpadowej. W myśl tych regulacji za produkt uboczny, niebędący odpadem, może być uznany przedmiot lub substancja, powstające w wyniku procesu produkcyjnego, którego podstawowym celem nie jest ich produkowanie. Muszą być jednak dla nich łącznie spełnione cztery warunki:

- jest pewne dalsze ich wykorzystywanie (w procesie produkcyjnym albo innym),

- mogą być wykorzystywane bezpośrednio bez dalszego przetwarzania, innego niż normalna praktyka przemysłowa,

- są produkowane jako integralna część procesu produkcyjnego,

- spełniają wszystkie istotne wymagania, w tym prawne, w zakresie produktu, ochrony środowiska oraz życia i zdrowia ludzi, dla określonego ich wykorzystania i wykorzystanie takie nie doprowadzi do ogólnych negatywnych oddziaływań na środowisko, życie lub zdrowie ludzi.

●Pamiętać jednak należy, że dopóki przedmiot lub substancję uznajemy za odpad, dopóty podlegają one przepisom n.u.o. Jednak jako odpady, zgodnie z art. 2 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) (Dz.U. L 396 z 2006 r., str. 1 z późn. zm.), nie podlegają przepisom REACH. Ma to na celu zapewnienie wykonalności i podtrzymania bodźców dla recyklingu i odzysku odpadów. Natomiast z chwilą uznania odpadów za produkt uboczny nie podlegają one już przepisom n.u.o., ale trzeba liczyć się z nowymi obowiązkami wynikającymi wprost z REACH dla substancji, mieszanin i wyrobów.

●Przepisy krajowe wprowadziły dodatkowe wymagania. Wytwórca przedmiotu lub substancji chcący uznać za produkt uboczny przedmiot lub substancję, które łącznie spełniają cztery warunki wymienione w art. 10 n.u.o., powinien dokonać marszałkowi województwa, właściwemu ze względu na miejsce ich wytwarzania, zgłoszenia uznania przedmiotu lub substancji za produkt uboczny. Zgłoszenie ma zawierać:

- dane dotyczące wytwórcy (imię i nazwisko lub nazwa oraz adres zamieszkania lub siedziby, NIP i REGON, o ile został nadany),

- dane dotyczące przedmiotu lub substancji przewidzianych (miejsce wytwarzania, wskazanie przedmiotu lub substancji oraz ich masy, opis procesu produkcyjnego, w którym powstają, i procesu, w którym zostaną one wykorzystane).

●Do zgłoszenia dołączone powinny być dowody potwierdzające spełnienie wymaganych czterech warunków z art. 10 n.u.o. oraz szczegółowych wymagań, jeżeli zostały określone. Dowodami mogą być m.in. umowy potwierdzające wykorzystanie przedmiotu lub substancji do określonych celów, a także wyniki badań odpowiedniego laboratorium potwierdzające właściwości przedmiotu lub substancji. W rozporządzeniu mogą zostać określone szczegółowe kryteria dotyczące uznania przedmiotu lub substancji za produkt uboczny. Będzie to uzależnione od wcześniejszego wydania w tym samym zakresie, na podstawie art. 5 ust. 2 dyrektywy odpadowej, decyzji Komisji Europejskiej.

●Domniemanie, że zgłoszony przedmiot lub substancja zostały uznane za produkt uboczny, następuje wtedy, gdy marszałek województwa w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zgłoszenia nie wyda decyzji wyrażającej sprzeciw.

●Zgłoszenie to nie jest wymagane, jeżeli wytwórca chce uznać za produkt uboczny przedmiot lub substancję, które łącznie spełniają cztery warunki wymienione w art. 10 n.u.o., gdy są to materiały paszowe określone w aktualnym katalogu materiałów paszowych. Obecnie obowiązujący katalog, określony w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 68/2013 z 16 stycznia 2013 r. w sprawie katalogu materiałów paszowych, wymienia m.in. takie materiały, jak: wysłodki buraczane, serwatka, otręby i śruta poekstrakcyjna (z różnych nasion).

●W związku z wprowadzeniem obowiązku zgłaszania uznania przedmiotu lub substancji za produkt uboczny ustawa nakłada na marszałka województwa nowy obowiązek. W terminie do 31 marca następnego roku powinien on przekazać ministrowi środowiska zbiorczą informację (według wzoru, który będzie określony w rozporządzeniu) za dany rok o:

- liczbie otrzymanych zgłoszeń,

- wyrażonych sprzeciwach,

- przypadkach uznania przedmiotu lub substancji za produkt uboczny oraz ich masie.

●Ustawa wprowadza zakaz łącznego magazynowania produktów ubocznych i odpadów, a także magazynowania produktów ubocznych w miejscach przeznaczonych do magazynowania odpadów lub składowania odpadów. Umożliwi to organom kontrolnym monitorowanie sposobu postępowania z odpadami o takim samym lub podobnym charakterze co produkty uboczne.

●Produkty uboczne ponownie stają się odpadami, z mocy n.u.o., gdy łącznie przestaną spełniać cztery warunki wymienione w art. 10 n.u.o. oraz szczegółowe kryteria dotyczące uznania przedmiotu lub substancji za produkt uboczny określone w rozporządzeniu - jeżeli zostanie wydane na podstawie art. 11 ust. 6 n.u.o. Muszą wówczas ponownie spełniać wszystkie wymagania formalno-prawne określone w n.u.o. dla odpadów (decyzje, ewidencja, sprawozdawczość).

Rozdział 5

Utrata statusu odpadów

●Do ustawy wprowadzono przepis dotyczący zniesienia statutu odpadów, zgodny z art. 6 dyrektywy odpadowej. Odpady z mocy ustawy przestają być odpadami, nie wymagają przy tym zgłoszenia ani decyzji z tym związanych, gdy w wyniku poddania ich odzyskowi (w tym recyklingowi) jako przedmiot lub substancja spełniają łącznie cztery warunki:

- są powszechnie stosowane do konkretnych celów,

- istnieje rynek lub popyt na nie,

- spełniają wymagania techniczne dla zastosowania do konkretnych celów oraz wymagania określone w przepisach i w normach mających zastosowanie do produktu,

- ich stosowanie prowadzi do negatywnych skutków dla życia, zdrowia ludzi lub środowiska.

●Dodatkowym, piątym warunkiem zniesienia statutu odpadów jest, aby taki przedmiot lub substancja spełniały szczegółowe wymagania określone przez przepisy unijne. Dyrektywa odpadowa przewiduje określenie kryteriów co najmniej w odniesieniu do kruszyw, papieru, szkła, metalu, opon i tekstyliów. Obecnie unijne przepisy obowiązujące wprost określają kryteria dotyczące:

- złomu - rozporządzenie Rady (UE) nr 333/2011 z 31 marca 2011 r. ustanawiające kryteria określające, kiedy pewne rodzaje złomu przestają być odpadami na mocy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE (Dz.U. L 94 z 2011 r., str. 2),

- stłuczki szklanej - rozporządzenie Komisji (UE) nr 1179/2012 z 10 grudnia 2012 r. ustanawiające kryteria określające, kiedy stłuczka szklana przestaje być odpadem na podstawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE (Dz.U. L 337 z 2012 r., str. 31).

●Odpadami ponownie stają się, z mocy n.u.o., przedmioty lub substancje, które przestały spełniać powyższe pięć warunków utraty statusu odpadów. Muszą wówczas ponownie spełniać wszystkie wymagania formalno-prawne określone w n.u.o. dla odpadów (decyzje, ewidencja, sprawozdawczość).

●Przedmiot lub substancja, które utraciły status odpadów, nie mogą być:

- łącznie magazynowane z odpadami,

- magazynowane w miejscach przeznaczonych do magazynowania odpadów lub składowania odpadów.

Umożliwi to organom kontrolnym monitorowanie sposobu postępowania z odpadami o takim samym lub podobnym charakterze co przedmioty lub substancje, które utraciły status odpadów.

Spis treści ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach
Dział I		Przepisy ogólne
Rozdział 1	art. 1-2	Zakres ustawy
Rozdział 2	art. 3	Objaśnienia określeń ustawowych
Rozdział 3	art. 4-9	Katalog odpadów i zmiana statusu odpadów niebezpiecznych na odpady inne niż niebezpieczne
Rozdział 4	art. 10-13	Uznanie przedmiotu lub substancji za produkt uboczny
Rozdział 5	art. 14-15	Utrata statusu odpadów
Dział II		Zasady ogólne gospodarki odpadami
Rozdział 1	art. 16	Ochrona życia i zdrowia ludzi oraz środowiska
Rozdział 2	art. 17-19	Hierarchia sposobów postępowania z odpadami
Rozdział 3	art. 20	Zasada bliskości
Rozdział 4	art. 21	Postępowanie z odpadami niebezpiecznymi
Rozdział 5	art. 22	Koszty gospodarowania odpadami
Rozdział 6	art. 23-24	Zbieranie i transport odpadów
Rozdział 7	art. 25	Magazynowanie odpadów
Rozdział 8	art. 26	Usuwanie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania
Rozdział 9	art. 27-28	Przekazywanie odpadów i przenoszenie odpowiedzialności za gospodarowanie odpadami
Rozdział 10	art. 29-31	Przetwarzanie odpadów w instalacjach i urządzeniach
Rozdział 11	art. 32	Wstrzymywanie działalności posiadacza odpadów
Rozdział 12	art. 33	Postępowanie z odpadami
Dział III	art. 34-40	Plany gospodarki odpadami
Dział IV		Uprawnienia wymagane do gospodarowania odpadami oraz prowadzenie rejestru
Rozdział 1	art. 41-48	Zezwolenie na zbieranie odpadów i zezwolenie na przetwarzanie odpadów
Rozdział 2	art. 49-65	Rejestr
Dział V		Ewidencja odpadów i sprawozdawczość
Rozdział 1	art. 66-72	Ewidencja odpadów
Rozdział 2	art. 73-78	Sprawozdawczość w zakresie produktów, opakowań oraz gospodarki odpadami
Dział VI	art. 79-84	Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (BDO)
Dział VII		Szczególne zasady gospodarowania niektórymi rodzajami odpadów
Rozdział 1	art. 85-89	PCB oraz odpady zawierające PCB
Rozdział 2	art. 90-93	Oleje odpadowe
Rozdział 3	art. 94-95	Odpady medyczne i odpady weterynaryjne
Rozdział 4	art. 96	Komunalne osady ściekowe
Rozdział 5	art. 97-100	Odpady pochodzące z procesów wytwarzania dwutlenku tytanu oraz z przetwarzania tych odpadów
Rozdział 6	art. 101	Odpady z wypadków
Rozdział 7	art. 102	Odpady metali
Dział VIII		Wymagania dotyczące prowadzenia procesów przetwarzania odpadów
Rozdział 1	art. 103-154	Składowanie odpadów
Rozdział 2	art. 155-163	Termiczne przekształcanie odpadów
Rozdział 3	art. 164-167	Kwalifikacje w zakresie gospodarowania odpadami
Dział IX	art. 168-170	Zadania z zakresu administracji rządowej realizowane przez samorząd województwa i przepisy szczególne w postępowaniu o wydanie decyzji z zakresu gospodarki odpadami
Dział X		Przepisy karne i administracyjne kary pieniężne
Rozdział 1	art. 171-193	Przepisy karne
Rozdział 2	art. 194-202	Administracyjne kary pieniężne
Dział XI		Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przejściowe, dostosowujące i końcowe
Rozdział 1	art. 203-221	Zmiany w przepisach obowiązujących
Rozdział 2	art. 222-253	Przepisy przejściowe, dostosowujące i końcowe
Załącznik nr 1	R1-R13	Niewyczerpujący wykaz procesów odzysku
Załącznik nr 2	D1-D15	Niewyczerpujący wykaz procesów unieszkodliwiania
Załącznik nr 3	H1-H15	Właściwości powodujące, że odpady są odpadami niebezpiecznymi
Załącznik nr 4	1-50	Składniki, które mogą powodować, że odpady są odpadami niebezpiecznymi
Załącznik nr 5	1-16	Przykłady środków służących zapobieganiu powstawaniu odpadów