Decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności za zaległości spółki na zarząd musi dotyczyć wszystkich jego członków

W postępowaniu sądowym zainicjowanym wniesieniem odwołania od decyzji o odpowiedzialności danego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za składki na podstawie art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych sąd nie jest uprawniony do oceny spełnienia przesłanek wydania decyzji (art. 118 par. 1 Ordynacji podatkowej) w stosunku do innej osoby, która w okresie objętym zaskarżoną decyzją również pełniła funkcję członka zarządu, ale w stosunku do której - mimo obowiązku wynikającego z przepisów art. 116 par. 1, art. 107 par. 1, art. 108 par. 1 Ordynacji podatkowej - w ogóle nie wydano takiej decyzji.

P.W. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z listopada 2005 r., którą orzeczono, że jako członek zarządu P. Sp. z o.o. odpowiadał całym swoim majątkiem solidarnie z T.T. za zaległości składkowe spółki w łącznej kwocie około 75 000 zł z odsetkami do dnia zapłaty.

Wyrokiem z września 2010 r. sąd okręgowy oddalił to odwołanie. Sąd okręgowy ustalił, że P. Sp. z o.o. 24 lipca 2001 r. została wpisana do KRS. Na dzień wpisu w skład zarządu tej spółki wchodzili T.T. i M.L. W marcu odwołano M.L. Następnie T.T. złożył rezygnację ze stanowiska członka zarządu, a dzień później na stanowisko członka zarządu został powołany P.W. Dwa lata później P.W. został odwołany ze stanowiska członka zarządu. Następnie do zarządu powoływano i odwoływano (albo rezygnowały) kolejne osoby. Sąd okręgowy ustalił, że 31 grudnia 2001 r. P. Sp. z o.o. posiadała wymagalne zobowiązania względem wielu wierzycieli, w tym 54,4 proc. stanowiły zobowiązania nieuregulowane w terminie minimum trzech miesięcy. W okresie od 31 grudnia 2000 r. do 31 grudnia 2002 r. spółka nie posiadała płynności I, II i III stopnia. Majątek spółki był finansowany kapitałem obcym ponad dopuszczalne standardy bezpieczeństwa (tj. 60 proc.) i w 2000 r. przekroczono 100 proc. Sąd okręgowy ustalił, że zarząd P. Sp. z o.o. najpóźniej po zapoznaniu się z wynikami finansowymi za 2000 r. powinien był złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości. Postępowanie układowe powinno być było zostać wdrożone najpóźniej w 2000 r. W styczniu 2003 r. P.W. złożył w oddziale ZUS wniosek o rozłożenie na raty zobowiązań spółki z tytułu nieopłaconych składek. W lutym 2003 r. P. Sp. z o.o. zawarła z oddziałem ZUS umowę o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Pismem z 30 września 2003 r. ZUS poinformował spółkę o braku wpłat w okresie - od czerwca do sierpnia 2003 r. oraz składek nieobjętych porozumieniem ratalnym za okres - od stycznia do sierpnia 2003 r., na skutek czego porozumienie to uległo rozwiązaniu. Uchwałą z września 2003 r. walne zgromadzenie wspólników P. Sp. z o.o. upoważniło zarząd do przeprowadzenia jej upadłości lub likwidacji. W kwietniu 2004 r. ZUS złożył w sądzie wniosek o ogłoszeniu upadłości P. Sp. z o.o. Postanowieniem z 27 września 2004 r. sąd ogłosił upadłość spółki. Postanowieniem z 22 grudnia 2004 r. umorzył zaś postępowanie upadłościowe, stwierdzając, że w masie upadłości brak jest płynnych funduszów na pokrycie niezbędnych kosztów postępowania upadłościowego. Postanowienie to stało się prawomocne w styczniu 2005 r. Postanowieniem z lipca 2005 r. ZUS wszczął postępowanie w sprawie przeniesienia na P.W. odpowiedzialności za zobowiązania P. Sp. z o.o., zakończone wydaniem zaskarżonej w omawianym postępowaniu decyzji z 18 listopada 2005 r. Organ rentowy wydał decyzje o przeniesieniu odpowiedzialności za długi spółki z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenia społeczne także na Z.J.P. i J.W. za okresy odpowiadające okresom ich członkostwa w zarządzie P. Sp. z o.o. Wyrokiem z 2007 r. sąd okręgowy ustalił, że J.W. nie ponosi odpowiedzialności za powstałe w okresach wskazanych w decyzji zobowiązania składkowe P. Sp. z o.o. Od tego wyroku nie wniesiono apelacji. Decyzja ZUS z listopada 2005 r. wydana w stosunku do Z.J.P. uprawomocniła się wobec niewniesienia od niej odwołania. Organ rentowy nie wydał z kolei decyzji dotyczących odpowiedzialności M.L. i E.M. Sąd okręgowy uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślił, że zaskarżoną decyzją przeniesiono odpowiedzialność za długi składkowe spółki na P.W. i T.T., co oznacza, że tylko tym osobom można przypisać odpowiedzialność w związku z pełnieniem funkcji członków zarządu. Wyrok ten został w całości zaskarżony apelacją przez P.W. Wyrokiem z października 2011 r. sąd apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w części w ten sposób, że ustalił, iż P.W. nie odpowiada za zaległości składkowe w łącznej kwocie 45 468 zł, oraz oddalił apelację w pozostałym zakresie. Sąd drugiej instancji, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 116 par. 1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 z późn.zm.) poprzez nieobjęcie zaskarżoną decyzją wszystkich członków zarządu spółki, stwierdził, że istotnie w orzecznictwie podnosi się, iż obowiązkiem organu rentowego jest wszczęcie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich przeciwko wszystkim osobom mogącym ponosić taką odpowiedzialność ze względu na okres wykonywania obowiązków członków zarządu. Nie może być jednak poczytywane za błąd prowadzenie odrębnych postępowań (w niniejszej sprawie takie odrębne postępowania przeciwko pozostałym członkom zarządu zostały wszczęte i zakończyły się wydaniem decyzji), pod warunkiem że obejmą one wskazany wyżej krąg osób. Brak jest w obecnym stanie prawnym przepisu nakazującego wszczęcie i prowadzenie jednego postępowania przeciwko wszystkim członkom zarządu. Decyzje kończące te postępowania powinny rozstrzygać (pozytywnie lub negatywnie) o odpowiedzialności wszystkich (lub określonych) członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Nie jest jednak konieczne wskazywanie w treści decyzji, że odpowiedzialność członków zarządu ma charakter solidarny, zarówno wobec spółki, jak i pomiędzy członkami jej zarządu. Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną P.W. w części oddalającej apelację (punkt drugi wyroku).

Sąd Najwyższy uznał, że skarga kasacyjna była częściowo uzasadniona. W ocenie Sądu Najwyższego, za uzasadniony należało uznać zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 116 par. 1 w związku z art. 107 par. 1 i 108 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.). Naruszenia te miały miejsce w tym zakresie, w jakim sąd apelacyjny uznał, że zaskarżona decyzja ZUS w części stanowiącej o samodzielnej odpowiedzialności P.W. za zaległości składkowe P. Sp. z o.o. była prawidłowa w sytuacji, gdy organ rentowy - wbrew treści tych przepisów - nie przeprowadził postępowania wobec wszystkich osób pełniących funkcje członka zarządu w okresie powstania zaległości (grudzień 2002 r., luty 2003 r.). Organ rentowy wydał decyzję dotyczącą wyłącznie P.W., pomijając E.M., która również pełniła w tym czasie funkcję członka zarządu spółki. W aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, że art. 116 par. 1 oraz art. 116a Ordynacji podatkowej obligują organ rentowy do objęcia decyzją przenoszącą na członków zarządu spółki odpowiedzialność za zaległości składkowe wszystkich jego członków. Organ rentowy ma obowiązek, w razie zaistnienia przesłanek odpowiedzialności osób trzecich za zaległe składki niewyegzekwowane od spółki, rozstrzygnąć w drodze decyzji o odpowiedzialności wszystkich wchodzących w grę osób (członków zarządu spółki). Wyboru dłużnika (członka zarządu spółki), od którego będzie dochodził zaspokojenia wierzytelności, może dokonać dopiero po powstaniu solidarnego zobowiązania. Decyzja kończąca postępowanie w sprawie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości składkowe powinna rozstrzygać (pozytywnie lub negatywnie) o odpowiedzialności wszystkich (tak określonych) członków zarządu spółki. W razie oceny przez organ rentowy, że jeden z członków zarządu nie ponosi odpowiedzialności za zaległości składkowe, konieczne jest zatem zawarcie tego stwierdzenia w decyzji obejmującej odpowiedzialnością pozostałych członków zarządu spółki.

Mając na uwadze powyższe zasady odpowiedzialności osób trzecich za zaległości składkowe spółki, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie nie było wystarczające samo tylko wezwanie do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze zainteresowanej E.M., która pełniła funkcję członka zarządu P. Sp. z o.o. w okresie od grudnia 2002 r. do kwietnia 2003 r. Taka czynność procesowa nie zniosła bowiem wadliwości zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie art. 116 par. 1, art. 107 par. 1 i art. 108 par. 1 Ordynacji podatkowej. W rozpoznawanej sprawie sąd drugiej instancji, przy prawidłowej wykładni art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej, ostatecznie niewłaściwie zastosował ten przepis. Uznał on bowiem, że wskazana wadliwość decyzji (brak rozstrzygnięcia - pozytywnie lub negatywnie - o odpowiedzialności wszystkich członków zarządu spółki w okresie grudzień 2002 r. - luty 2003 r.) nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Obowiązkiem organu rentowego jest rozstrzygnięcie w drodze decyzji o odpowiedzialności wszystkich członków zarządu (pełniących funkcję w tym samym okresie) za określone zaległe składki niewyegzekwowane od spółki. Samo naruszenie tego obowiązku stanowi o wadliwości takiej decyzji. Uzasadniało to uchylenie zaskarżonego punktu drugiego wyroku sądu drugiej instancji i przekazanie temu sądowi sprawy do ponownego rozpoznania tym zakresie, ale jedynie w części obejmującej rozstrzygnięcie o odpowiedzialności P.W. za zaległości składkowe P. Sp. z o.o. za okres wrzesień - grudzień 2002 r. i luty 2003 r. Z ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie wynikało, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją: od września do listopada 2002 r. P.W. pełnił jednoosobowo funkcję członka zarządu, natomiast od grudnia 2002 r. do marca 2003 r. funkcję w zarządzie pełniła również E.M. W ustaleniach faktycznych sądu drugiej instancji brak było szczegółowych ustaleń co do wysokości zaległych składek, odsetek i kosztów egzekucyjnych za poszczególne miesiące w okresie: wrzesień - grudzień 2002 r. i luty 2003 r. Niemożliwe było zatem uchylenie zaskarżonego wyroku jedynie w części dotyczącej okresu, w którym funkcję członka zarządu P.W. pełniła także E.M. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną co do punktu drugiego w części obejmującej rozstrzygnięcie o odpowiedzialności P.W. solidarnie z T.T. za zaległości składkowe, a w pozostałym zakresie uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

z 24 stycznia 2013 r., sygn. akt III UK 36/12

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2013/089/i02.2013.089.03300040k.802.jpg@RY2@

Wojciech Ostaszewski asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Podsumowując problemy poruszone w omawianym orzeczeniu, należy rozpocząć od podkreślenia, że decyzja organu rentowego o przeniesieniu na członków zarządu spółki prawa handlowego odpowiedzialności za zaległości spółki z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne powinna być wydana wobec wszystkich członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (także spółki akcyjnej), którzy pełnili tę funkcję w czasie powstania zaległości składkowych (uchwała składu siedmiu sędziów SN z 15 października 2009 r., sygn. akt I UZP 3/09, OSNP 2011/1-2/13). Także samo postępowanie powinno być prowadzone przez organ rentowy wobec wszystkich osób mogących ponosić taką odpowiedzialność (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 9 marca 2009 r., sygn. akt I FPS 4/08 ONSAiWSA 2009/3/47, w której stwierdzono, że art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej nakłada na organ podatkowy obowiązek prowadzenia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki wobec wszystkich osób mogących ponosić taką odpowiedzialność). Co się zaś tyczy stwierdzenia przez organ rentowy, że jeden z członków zarządu nie ponosi odpowiedzialności za zaległości składkowe, konieczne jest zawarcie tego stwierdzenia w decyzji obejmującej tą odpowiedzialnością pozostałych członków zarządu (wyrok SN z 15 lipca 2011 r., sygn. akt I UK 325/10, OSNP 2012/17-18/223).