Kompetencji wiele, ale dobrego nadzoru brakuje

Problem niedostatecznego nadzoru pracodawczego nad wieloma eksponowanymi stanowiskami w administracji publicznej jest znany od dawna.

O ile w przepisach można doszukać się uprawnień dyrektorów generalnych w stosunku do członków korpusu służby cywilnej w ich urzędzie, także w sprawach dyscyplinarnych, o tyle trudno znaleźć analogiczne regulacje w stosunku do samych dyrektorów.

- Przed laty wskazywaliśmy na brak wyraźnych kompetencji dyrektorów generalnych urzędów, co zostało poprawione. Nadal jednak pozostają wątpliwości co do dyrektorów generalnych jako pracowników. I choć nikt już nie wątpi w to, że sami są członkami korpusu służby cywilnej, to jednak niedostatecznie uregulowana została kwestia ich podległości pracowniczej - mówi Stefan Płażek, adwokat, adiunkt na Uniwersytecie Jagielońskim. - Ciągle aktualne pozostaje przysłowiowe pytanie, kto ma pilnować samych strażników. W przypadku dyrektorów generalnych urzędu regulacja kompetencji ich pracodawcy w sensie art. 3¹ k.p. jest niekompletna. To wada ustawy. Nie wiadomo, kto ma w stosunku do nich bieżąco wypełniać rolę pracodawcy we wszystkich jej istniejących aspektach. Podobnie rzecz się ma w samorządach w stosunku do pracowników z wyboru, np. wójta, starosty. Tam praktycznie nie ma kto przymusić ich choćby np. do wzięcia zaległego urlopu.

Obowiązki szefa

Dyrektor generalny sprawuje bezpośredni nadzór nad komórkami organizacyjnymi urzędu, zapewniając prawidłowe wykonywanie zadań określonych przez ministra, sekretarza stanu i podsekretarza stanu. On też, w przypadku dymisji rządu i przyjęcia jej przez prezydenta, odpowiada za sprawne funkcjonowanie urzędu oraz jego gotowość do wykonywania zadań (art. 39 ust. 4 ustawy o Radzie Ministrów, art. 38 ustawy o Radzie Ministrów).

Ramy, w których może poruszać się dyrektor generalny jednostki administracji publicznej, określa ustawa z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. z 2008 r. Nr 227, poz. 1505 z późn. zm.) oraz ustawa z 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 392). Do tego dochodzą inne akty prawne, jak zarządzenie nr 3 Szefa Służby Cywilnej z 30 maja 2012 r. w sprawie standardów zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej oraz szczegółowy regulamin obowiązujący dyrektorów generalnych w każdej jednostce z osobna. Wyznacznikiem i wskazówką działania polskiej administracji może, a wręcz powinien być również Europejski Kodeks Dobrej Administracji przyjęty przez Parlament Europejski 6 września 2001 r.

Nabór, przenosiny, warunki pracy

Pierwszym i podstawowym obowiązkiem dyrektora generalnego jednostki administracji publicznej, czyli ministerstwa czy urzędu nie tylko centralnego, jest nabór kandydatów do korpusu służby cywilnej. On odpowiada za to, czy informacja o wolnych stanowiskach pracy oraz ogłoszenie o naborze zostanie umieszczone w dostępnym dla wszystkich zainteresowanych miejscu w urzędzie, w Biuletynie Informacji Publicznej urzędu i w BIP na stronie internetowej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Do niego należy również niezwłoczne poinformowanie o wynikach naboru z podaniem nazwiska, imienia oraz miejsca zamieszkania wybranego kandydata.

To dyrektor generalny urzędu decyduje o zawarciu z pracownikiem umowy o pracę na czas nieokreślony na podstawie pozytywnej oceny pracownika (art. 35 ust. 6 ustawy o służbie cywilnej).

On też potwierdza spełnianie przez pracownika służby cywilnej składającego zgłoszenie do postępowania kwalifikacyjnego ustawowych warunków do tego, by ubiegać się o mianowanie. W ciągu siedmiu dni od mianowania ma też obowiązek przyznać urzędnikowi służby cywilnej najniższy stopień służbowy przysługujący od dnia mianowania (art. 51 u.s.c.).

Do zadań dyrektora generalnego należy również przenoszenie na kierownicze stanowiska w urzędzie członków korpusu służby cywilnej zatrudnionych w tym urzędzie lub zawieranie umów o pracę na czas nieokreślony z osobami nie będącymi członkami korpusu służby cywilnej, ale wybranymi spośród osób wyłonionych w drodze naboru na określone stanowisko (art. 59 ust. 2 u.s.c.).

Do niego należy też przeniesienie członka korpusu służby cywilnej zatrudnionego na kierowniczym stanowisku na stanowisko urzędnicze co najmniej równorzędne pod względem płacowym, na inne stanowisko urzędnicze w tej samej miejscowości, zgodne z jego kwalifikacjami i przygotowaniem zawodowym (art. 61 ust. 1 i 2). Może to jednak zrobić tylko wtedy, gdy, jak mówi ustawa o służbie cywilnej, "przemawiają za tym uzasadnione potrzeby urzędu lub interes służby cywilnej".

Na podobnych zasadach, tzn. w razie uzasadnionych potrzeb urzędu, dyrektor generalny może także w każdym czasie przenieść urzędnika służby cywilnej na inne stanowisko w tym samym urzędzie, w tej samej miejscowości, uwzględniając jego przygotowanie zawodowe (art. 62 u.s.c.). On też rozwiązuje stosunek pracy lub stwierdza wygaśnięcie stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej (art. 74 u.s.c.).

Do obowiązków dyrektora generalnego, który wyraźnie został zaakcentowany w ustawie o służbie cywilnej, jest zapewnienie członkom korpusu służby cywilnej właściwych warunków do wykonywania obowiązków (art. 76 ust. 2 u.s.c.).

Od jego pisemnej zgody zależy również, czy dany urzędnik służby cywilnej będzie mógł podejmować dodatkowe zajęcia zarobkowe.

Standardy zarządzania

Do 1 lipca 1999 r. szczegółowy zakres działania dyrektora generalnego urzędu określało rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 30 września 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. nr 124, poz. 788), które zostało uchylone.

Dziś więcej informacji i szczegółów w kwestii działania dyrektorów generalnych urzędów zawiera np. zarządzenie nr 3 Szefa Służby Cywilnej w sprawie standardów zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej. Określa ono zasady organizacji zarządzania zasobami ludzkimi, naboru i wprowadzenia do pracy, motywowania, rozwoju i szkolenia oraz rozwiązania stosunku pracy. Zobowiązuje też dyrektorów generalnych urzędów do opracowania, w wyznaczonych w zarządzeniu terminach, np. procedury naboru do służby cywilnej w urzędzie, określenia zasad organizacji służby przygotowawczej w urzędzie czy rocznego planu szkoleń pracowników. Zarządzenie zobowiązuje też dyrektorów generalnych urzędów przy motywowaniu pracowników do zapewnienia, aby różnice w poziomie wynagrodzenia zasadniczego między stanowiskami pracy, wynikające z hierarchii stanowisk, motywowały do awansowania i rozwoju.

WAŻNE

W przypadku dyrektorów generalnych urzędów regulacja kompetencji ich pracodawcy w sensie art. 3¹ k.p. jest niekompletna. To wada ustawy

Grażyna J. Leśniak

grazyna.lesniak@info.pl