Nie liczba, ale waga naruszeń uzasadnia natychmiastowe odwołanie dyrektora szkoły

Sygn. akt I OSK 1942/15

z 25 listopada 2015 r.

Zarząd powiatu M. uchwałą nr [...] odwołał B.D. ze stanowiska dyrektora szkoły. Akt ten został wydany na podstawie art. 32 ust. 2 pkt 5 u.s.p. oraz art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (dalej: u.s.o.). Zgodnie z tymi przepisami organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce, w szczególnie uzasadnionych przypadkach może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Niezbędne jest do tego zasięgnięcie opinii kuratora oświaty, a w przypadku szkoły i placówki artystycznej oraz placówki, o której mowa w art. 2 pkt 7, dla uczniów szkół artystycznych prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego - ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Uchwała zarządu powiatu M. została doręczona wojewodzie małopolskiemu. Ten stwierdził jej nieważność. Powiat M. zaskarżył rozstrzygnięcie nadzorcze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarga została oddalona. Zdaniem WSA ocena, czy w danej sprawie przesłanki określone w art. 38 ust. 1 pkt 2 u.s.o. zostały spełnione, mieści się w zakresie kompetencji organu prowadzącego szkołę, jednak nie może mieć ona charakteru dowolnego. Oznacza to, że w uzasadnieniu aktu odwołującego danego nauczyciela z zajmowanego stanowiska dyrektora szkoły ocena ta musi być dokładnie i szczegółowo umotywowana. Zaniedbania po stronie nauczyciela, które mają prowadzić do odwołania go ze stanowiska dyrektora, muszą być wykazane w postępowaniu poprzedzającym podjęcie zarządzenia. W uzasadnieniu samego aktu odwołania nauczyciela ze stanowiska dyrektora muszą zostać szczegółowo wskazane zarzucane mu nieprawidłowości oraz powinno zostać przekonująco umotywowane, na czym polega szczególne uzasadnienie danego przypadku i dlaczego w okolicznościach danej sprawy organ skorzystał z przyznanych mu ustawowo kompetencji.

W ocenie sądu zarówno analiza treści uzasadnienia zaskarżonej uchwały, jak i zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie pozwalają na przyjęcie, że w niniejszej sprawie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek powodujący konieczność odwołania B.D. ze stanowiska dyrektora w trybie art. 38 ust. 1 pkt 2 u.s.o. Wszystkie osobno, jak i łącznie podnoszone przez zarząd powiatu M. wobec B. D. zarzuty nie należały do grupy zarzutów, które mogłyby stanowić przyczynę odwołania dyrektora szkoły w trybie ww. przepisu. Wojewódzki Sąd Administarcyjny w Krakowie stwierdził ponadto, że analiza art. 38 u.s.o. prowadzi do wniosku, iż ustawodawca wprowadza odrębne przesłanki obligatoryjnego odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego (art. 38 ust. 1 pkt 1 u.s.o.) od przesłanek umożliwiających odwołanie nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia (art. 38 ust. 1 pkt 2 u.s.o.). W konsekwencji w ramach "przypadków szczególnie uzasadnionych", o jakich mowa w art. 38 ust. 1 pkt 2 u.s.o., nie mieszczą się sytuacje określone w art. 38 ust. 1 pkt 1 u.s.o. Ustalenie negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywania zadań wymienionych w art. 34a ust. 2 u.s.o. jest podstawą do obligatoryjnego odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego, a nie do zastosowania art. 38 ust. 1 pkt 2 u.s.o. i odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Tymczasem zarzucono B.D. niedopełnienie obowiązków w zakresie nadzoru nad bieżącą działalnością szkoły oraz w zakresie sprawowania należytej opieki nad uczniami przez dopuszczenie do nagrania na terenie szkoły filmów zawierających sceny przemocy i agresji z udziałem uczniów i nauczyciela szkoły zamieszczonych następnie w internecie za pośrednictwem serwisu YouTube, a w konsekwencji naruszenie art. 39 ust. 1 pkt 3 u.s.o., zgodnie z którym "dyrektor szkoły lub placówki w szczególności sprawuje opiekę nad uczniami oraz stwarza warunki harmonijnego rozwoju psychofizycznego poprzez aktywne działania prozdrowotne". Powiat zaskarżył ten wyrok do NSA. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

Nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 38 ust. 1 pkt 2 u.s.o. ze względu na błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Według tego przepisu w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty można odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Rozpoznając sprawę, sąd I instancji przeprowadził w pełni prawidłową wykładnię art. 38 ust. 1 pkt 2 u.s.o. wyznaczającego przesłanki dopuszczalności odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Zasadnie stwierdził, że oparcie pierwszej przesłanki na ograniczeniu negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywania zadań na "przypadkach szczególnie uzasadnionych" wymaga przyjęcia wykładni zawężającej do kwalifikowanych sytuacji, w których ze względu na stopień naruszeń obowiązków nie jest możliwe pełnienie przez nauczyciela funkcji kierowniczych i zachodzi konieczność natychmiastowego przerwania wykonywania funkcji dyrektora z uwagi na zagrożenie dla interesu publicznego i dalszego funkcjonowania szkoły. Prawidłowe są wnioski sądu, że w sprawie nie wykazano takiego rodzaju uchybień wykonywania zadań, które wymagały natychmiastowego przerwania wykonywania funkcji dyrektora. Funkcjonowanie szkoły do czasu podjęcia uchwały przez zarząd powiatu M. wskazuje, że mimo wyliczonych w uzasadnieniu tej uchwały niedociągnięć nie było podstaw do zastosowania trybu nadzwyczajnego odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Nawet gdyby się zgodzić, że B.D. w okresie sprawowania funkcji dyrektora szkoły dopuściła się wszystkich uchybień zarzucanych jej przez powiat M., to i tak nie można przyjąć, iż którekolwiek z tych naruszeń lub wszystkie łącznie stanowią przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 38 ust. 1 pkt 2 u.s.o., co trafnie stwierdził i przekonująco uzasadnił sąd I instancji.

Oprac. Leszek Jaworski