Kodeks wyborczy (część VII)

z 5 stycznia 2011 r. (Dz.U. nr 21, poz. 112 ze zm.)

Rozdział 4. Wygaśnięcie mandatu radnego. Wybory uzupełniające i przedterminowe

§ 1. Wygaśnięcie mandatu radnego następuje w przypadku:

1) śmierci;

2) utraty prawa wybieralności lub nieposiadania go w dniu wyborów;

3) odmowy złożenia ślubowania;

4) pisemnego zrzeczenia się mandatu;

5) naruszenia ustawowego zakazu łączenia mandatu radnego z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji lub działalności;

6) wyboru na wójta;

7) niezłożenia w terminach określonych w odrębnych przepisach oświadczenia o swoim stanie majątkowym.

§ 2. Wygaśnięcie mandatu radnego z przyczyn, o których mowa w par. 1 pkt 2 - z wyjątkiem powodów wskazanych w art. 10 par. 2 i art. 11 par. 2, oraz pkt 3, 5 i 7, stwierdza rada, w drodze uchwały, w terminie miesiąca od dnia wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu.

§ 2a. Wygaśnięcie mandatu radnego z przyczyn, o których mowa w par. 1 pkt 1, pkt 2 - w zakresie powodów wskazanych w art. 10 par. 2 i art. 11 par. 2, oraz pkt 4 i 6, stwierdza komisarz wyborczy, w drodze postanowienia, w terminie 14 dni od dnia wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu. Postanowienie komisarza wyborczego ogłasza się w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz podaje do publicznej wiadomości w Biuletynie Informacji Publicznej.

§ 3. W przypadkach określonych w par. 1 pkt 2, 3, 5 i 7 przed podjęciem uchwały o wygaśnięciu mandatu należy umożliwić radnemu złożenie wyjaśnień.

§ 4. Uchwałę rady o wygaśnięciu mandatu radnego doręcza się niezwłocznie zainteresowanemu i przesyła wojewodzie oraz komisarzowi wyborczemu.

§ 4a. Postanowienie komisarza wyborczego o wygaśnięciu mandatu radnego doręcza się niezwłocznie zainteresowanemu i przesyła wojewodzie oraz przewodniczącemu rady.

§ 5. Jeżeli radny przed dniem wyboru wykonywał funkcję lub prowadził działalność, o której mowa w par. 1 pkt 5, obowiązany jest do zrzeczenia się funkcji lub zaprzestania prowadzenia działalności w ciągu 3 miesięcy od dnia złożenia ślubowania.

§ 6. W przypadku niezrzeczenia się funkcji lub niezaprzestania prowadzenia działalności przez radnego w terminie, o którym mowa w par. 5, rada stwierdza wygaśnięcie mandatu radnego, w drodze uchwały, w ciągu miesiąca od upływu tego terminu.

●Artykuł 383 par. 1 k.w. szczegółowo określa przyczyny wygaśnięcia mandatu radnego związane z samym radnym. Pomija jednak następujące przypadki powodujące również wygaśnięcie mandatu:

- rozwiązanie rady przez Sejm[1] lub

- rozwiązanie rady w wyniku referendum[2],

- w następstwie zmian w podziale terytorialnym państwa[3].

●Pierwszą przesłanką powodującą wygaśniecie mandatu jest śmierć radnego. Powinna ona zostać potwierdzona aktem zgonu i dopiero jego wystawienie może zainicjować procedurę podjęcia postanowienia o wygaśnięciu mandatu radnego[4].

Stosownie do treści art. 383 par. 2a k.w. wygaśnięcie mandatu z tego powodu stwierdza komisarz wyborczy w drodze postanowienia.

●Drugą okolicznością, która wywołuje ustanie mandatu, jest utrata prawa wybieralności lub nieposiadanie go w dniu wyborów. Powody te określa art. 11 par. 2 k.w. Zgodnie z jego treścią nie ma prawa wybieralności w wyborach osoba:

1) skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe;

2) wobec której wydano prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające utratę prawa wybieralności, o którym mowa w art. 21a ust. 2a u.u.i.

Posiadanie biernego prawa wyborczego wiąże się z zamieszkiwaniem odpowiednio na terenie danej gminy, powiatu lub województwa. Zmiana zamieszkania w trakcie kadencji albo niezamieszkiwanie na terenie danej jednostki samorządowej w dniu głosowania stanowi przyczynę utraty prawa wybieralności, a tym samym wygaśnięcia mandatu.

Jak zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z z 9 kwietnia 2013 r.[5], stosownie do treści art. 25 kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania decydują występujące łącznie dwie przesłanki faktyczne: przebywanie w znaczeniu fizycznym w określonej miejscowości i zamiar stałego pobytu. Jeśli jedna z nich nie jest spełniona, powoduje to utratę miejsca zamieszkania. Na stałość pobytu w danej miejscowości wskazuje skupienie w niej życiowej aktywności, związanej z pracą czy rodziną. W praktyce powstają trudności zwłaszcza z ustaleniem zamiaru stałego pobytu, bowiem jest to element w dużej mierze subiektywny. W ocenie NSA posługiwanie się cenzusem domicylu w wyborach samorządowych, w kontekście posiadania czynnego i biernego prawa wyborczego, w pełni oddaje charakter tych wyborów, w których mieszkańcy danego terytorium (danej jednostki) wybierają swoje organy stanowiące, a w gminie organ wykonawczy. NSA zauważył także, że w świetle art. 16 ust. 1 Konstytucji RP członkostwo we wspólnocie samorządowej nie jest warunkowane wpisem do stałego rejestru wyborców. Ustawodawca nie może zatem przesądzać o czynnym i biernym prawie wyborczym bądź o jego pozbawieniu, skoro prawo to wynika z samej ustawy zasadniczej. Wpis do stałego rejestru wyborców nie kreuje podmiotowego prawa wyborczego. NSA powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 lutego 2006 r.[6], w którym TK stwierdził, że okoliczność wpisania do rejestru wyborców w gminie stanowi czynność formalną, nie jest natomiast warunkiem przynależności do wspólnoty samorządowej, a tym samym nie powinna być uważana za przesłankę związanych z tą przynależnością praw wyborczych. Dlatego zdaniem NSA decyzja o wpisie do rejestru wyborców nie powinna mieć znaczenia rozstrzygającego w przedmiocie oceny posiadania biernego prawa wyborczego. Na użytek postępowania w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego można więc wykazać za pomocą innych środków dowodowych, że radny nie posiadał biernego prawa wyborczego. Przynależność do wspólnoty samorządowej powstaje ex lege z chwilą zamieszkania na terenie określonej jednostki samorządu terytorialnego, bez względu na dopełnienie obowiązku meldunkowego. Instytucja zameldowania ma bowiem charakter wyłącznie ewidencyjno-porządkowy. NSA podkreślił, że nie można utożsamiać miejsca zamieszkania z miejscem zameldowania na pobyt stały, gdyż z czynnością zameldowania nie wiąże się nabycie jakichkolwiek praw bądź obowiązków. Odstąpienie w prawie wyborczym od ustalania miejsca zamieszkania według reguł dotyczących ewidencji ludności NSA uznał za słuszne. Konstytucja RP nie uzależnia bowiem korzystania z praw wyborczych od zameldowania, dzięki temu w wyborach mogą brać udział osoby nigdzie niezameldowane. Nie powinno to jednak prowadzić do całkowitego zerwania z instytucją zameldowania, gdyż w przypadku osób posiadających stałe zameldowanie fakt ten przynajmniej formalnie potwierdza ich zamiar stałego pobytu w miejscu stałego zameldowania i nie może być traktowany jako okoliczność bez znaczenia. Ustalenie faktu stałego zamieszkania dla potrzeb ustalenia czynnego i biernego prawa wyborczego w wyborach municypalnych powinno mieć z jednej strony na względzie ułatwienie obywatelom - członkom lokalnej wspólnoty samorządowej dostępu do udziału w wyborach, z drugiej zaś strony nie może być jednak przyzwoleniem na nadużywanie tego prawa. Zdaniem NSA dla oceny miejsca stałego pobytu nie należy się kierować wyłącznie oświadczeniem osoby zainteresowanej. Konieczne jest też uwzględnienie okoliczności zewnętrznych mogących świadczyć o tym, że dana osoba rzeczywiście zamierza stale przebywać w tej miejscowości[7].

PRZYKŁAD 1

Brak zamiaru stałego pobytu pod wskazanym adresem

Komisarz wyborczy w drodze postanowienia stwierdził wygaśnięcie mandatu radnego Marka P. Powodem była utrata prawa wybieralności, ponieważ nie zamieszkuje on na stałe na terenie działania rady powiatu A. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że w rocznym obliczeniu podatku przez organ rentowy (PIT-40A) wpisano, iż miejscem zamieszkania radnego jest miejscowość położona w powiecie "B". Informację tę potwierdziły analizy oświadczeń majątkowych radnego dokonywane przez urząd skarbowy. Zdaniem organu okoliczności te nie pozostawiają wątpliwości co do faktu zamieszkania radnego w powiecie B. Za istotny organ uznał również fakt próby doręczenia korespondencji radnemu (materiały na sesję) pod wskazywany przez niego adres. Pracownik zamierzający doręczyć korespondencję radnemu nie zastał go pod podanym adresem, a sąsiadka poinformowała, że radny Marek P. w ogóle tu nie mieszka. W skardze do sądu Marek P. argumentował, że w oświadczeniu podał miejsce zamieszkania położone w powiecie A. Poza tym nie zawsze bywa w mieszkaniu użyczonym mu przez radną powiatu Annę W. Sąd oddalił skargę radnego. Wskazał, że przedstawione okoliczności faktyczne sprawy nie dają podstaw do przyjęcia, że centrum życiowe radnego Marka P. koncentruje się w użyczonym mu mieszkaniu, skoro pod tym adresem nie można go było nigdy zastać. Poczynionych ustaleń nie podważa również argumentacja radnego, że w oświadczeniu wskazał on adres zamieszkiwania położony w powiecie A. Dla oceny miejsca stałego pobytu nie należało kierować się wyłącznie oświadczeniem osoby zainteresowanej. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy brak jest przesłanek, które mogłyby świadczyć o tym, że radnemu przyświecał zamiar stałego pobytu pod wskazanym adresem.

●Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wyrażonym w wyroku z 21 listopada 2013 r.[8], wynikający z art. 21e ust. 2 u.u.i. obowiązek przesłania przez prezesa sądu podmiotowi właściwemu w sprawie pozbawienia osoby lustrowanej pełnienia funkcji publicznej orzeczenia nie powoduje pozbawienia radnego mandatu. Ma on jedynie na celu zapewnienie radzie możliwości bezzwłocznego podjęcia czynności zmierzających do jego wygaszenia. Zadaniem tego obowiązku jest zagwarantowanie radzie, że będzie mogła podjąć uchwałę w powyższym zakresie. W tym przypadku nie jest zasadny wniosek, że trzymiesięczny termin do podjęcia uchwały o wygaszeniu mandatu liczy się od daty doręczenia prawomocnego wyroku.

●Do określenia biernego prawa wyborczego w wyborach na sołtysa nie znajdują zastosowania postanowienia art. 11 k.w., które dotyczą organów gminy, a nie jej jednostki pomocniczej. W tym zakresie charakter lex specialis do k.w. ma art. 36 ust. 2 u.s.g., wprowadzający zasadę, że sołtysa wybiera się spośród nieograniczonej liczby kandydatów, posiadających czynne prawo wyborcze. Nie można zatem - poprzez analogię - stosować do kandydatów na sołtysów art. 11 par. 2 k.w., pozbawiającego biernego prawa wyborczego osoby skazane prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe[9]. Zgodnie z art. 383 par. 2a k.w. wygaśnięcie mandatu z tego powodu stwierdza komisarz wyborczy w drodze postanowienia.

●Trzecim powodem, który powoduje ustanie mandatu, jest odmowa złożenia ślubowania. Mandat radnego wprawdzie nabywa się w dniu wyborów, ale jego objęcie następuje dopiero w chwili złożenia przyrzeczenia. Nieuczynienie tego uniemożliwia radnemu elektowi pełnienie jego funkcji i powoduje ustanie mandatu[10].

●Źródłem mandatu jest wola samych wyborców. Mandat zostaje powierzony (powstaje) z chwilą wyboru i wyłącznie on decyduje o uzyskaniu statusu radnego. Akty ogłoszenia wyników głosowania i wydania radnym zaświadczenia o wyborze są jedynie potwierdzeniem tego faktu. K.w. konsekwentnie określa osobę, która została wybrana, ale nie złożyła jeszcze ślubowania, mianem radnego. Również wszystkie trzy ustawy samorządowe zgodnie odnoszą pojęcie radnego do osoby wybranej, pozostającej w okresie przed złożeniem przez nią ślubowania[11]. Ze wspomnianych ustaw samorządowych wynika, że złożenie ślubowania jest aktem warunkującym przystąpienie do wykonywania mandatu. Określona ustawowo treść ślubowania wskazuje, że zawiera ono oświadczenie o podjęciu przez radnego obowiązków wynikających z mandatu. Od tej chwili osoba mająca status radnego może stać się czynnym radnym. Złożenie ślubowania pozwala na przejście mandatu w inną fazę. Nie można jednak domniemywać odmowy złożenia ślubowania wyłącznie na podstawie nieobecności radnego na pierwszych sesjach nowo wybranej rady. Z art. 23a ust. 3 u.s.g. wynika, że ślubowanie może być złożone tylko na posiedzeniu (sesji) rady. Radni nieobecni na pierwszej sesji rady gminy oraz ci, którzy uzyskali mandat w czasie trwania kadencji, składają ślubowanie na pierwszej sesji, na której są obecni. Potwierdzeniem odmowy złożenia ślubowania będzie niewątpliwie nieskorzystanie przez radnego z możliwości złożenia wyjaśnień, o których mowa w art. 383 par. 3 k.w.[12].

●Wygaśnięcie mandatu stwierdza rada gminy (sejmik województwa) w drodze uchwały. Przed jej podjęciem należy umożliwić radnemu złożenie wyjaśnień.

●Czwartą przyczyną, z którą wiąże się utrata mandatu, jest zrzeczenie się go. Zrzeczenie jest jednostronną czynnością prawną skierowaną do określonego adresata, która dla wywołania skutków prawnych nie wymaga jego zgody. Dla wygaśnięcia mandatu ustawodawca wymaga jedynie dokonania pisemnego zrzeczenia się mandatu. Brak jest określonych prawnie przesłanek zrzeczenia się mandatu. Wygaśnięcie mandatu następuje z mocy prawa (ex lege) na skutek złożenia pisemnego oświadczenia o zrzeczeniu się mandatu[13]. Stwierdza to komisarz w drodze postanowienia.

●Zdaniem A. Kisielewicza[14] przesłanki trzecia i czwarta niewiele się różnią od siebie. W obu przypadkach chodzi o rezygnację z mandatu. Różnica polega wyłącznie na momencie, w którym to następuje. W przypadku odmowy złożenia ślubowania - przed przystąpieniem do jego wykonywania, w drugim zaś - z mandatu wykonywanego.

●Odmowa złożenia ślubowania i zrzeczenie się mandatu radnego są z pewnością oświadczeniami woli składanymi przez osobę fizyczną. Pojawia się w związku z tym problem oceny takich oświadczeń niedotkniętych wadami oświadczenia woli (np. pozorność, błąd, groźba bezprawna), a także wątpliwość dopuszczalności ich odwołania. K.w. i ustrojowe ustawy samorządowe nie zawierają regulacji prawych dotyczących tej materii. Nie ma też takich regulacji odnoszących się generalnie do wszystkich stosunków publicznoprawnych. Instytucje prawne, o których mowa, są natomiast uregulowane w kodeksie cywilnym (art. 61 i art. 82-88). Z art. 1 kodeksu cywilnego wynika, że reguluje on stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi oraz między osobami prawymi. Stosunek prawny wynikający z mandatu niewątpliwie nie jest stosunkiem cywilnoprawnym. Nie ma zatem podstaw do stosowania kodeksu cywilnego w zakresie wad oświadczenia woli do oświadczeń woli radnego dotyczących odmowy złożenia ślubowania lub zrzeczenia się mandatu. Radny nie będzie mógł wobec tego uchylić się od skutków prawnych swojego oświadczenia o odmowie złożenia ślubowania lub zrzeczeniu się mandatu, powołując się np. na działanie pod wpływem błędu lub groźby bezprawnej. Konsekwentnie należałoby odmówić stosowania do tego rodzaju oświadczeń art. 61 kodeksu cywilnego, według którego oświadczenie woli, jakie ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Jego odwołanie jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej. Oznacza to, że radny ma prawo odwołania oświadczenia woli o odmowie złożenia ślubowania lub o zrzeczeniu się mandatu. Nie ma przecież żadnego przepisu, który by mu tego wyraźnie zabraniał. Ustawodawca nadaje oświadczeniom woli radnego o rezygnacji z mandatu charakter czynności jednostronnych, niewymagających dla swej skuteczności zgody ich adresata. Skoro więc przyznaje radnemu prawo swobodnego decydowania o odmowie złożenia ślubowania i o zrzeczeniu się mandatu, to w tej swobodzie traktowanej konsekwentnie powinno się mieścić również prawo do jego cofnięcia. Z takiej możliwości radny mógłby skorzystać tylko do chwili podjęcia przez radę uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu. Uchwała, potwierdzając autorytatywnie złożenie oświadczenia o odmowie złożenia ślubowania lub o zrzeczeniu się mandatu, dopełnia bowiem stan faktyczny, z którym k.w. łączy skutek w postaci wygaśnięcia mandatu. Trzeba dodać, że akceptacja zaprezentowanego stanowiska co do dopuszczalności cofnięcia przez radnego oświadczenia o odmowie złożenia ślubowania lub o zrzeczeniu się mandatu zapewniałaby pewną symetrię w traktowaniu oświadczeń woli radnego i uchwał rady o stwierdzeniu wygaśnięcia mandatu. Uchwały organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego nie podlegają bowiem zasadzie związania organu swym rozstrzygnięciem, obowiązującej w procedurze administracyjnej w stosunku do decyzji administracyjnych (art. 110 kodeksu postępowania administracyjnego). Mimo że żaden przepis prawny wyraźnie nie daje radzie prawa poddania raz podjętej uchwały ponownemu rozważeniu, prowadzącemu do zmiany wcześniej zajętego stanowiska, to na ogół nie kwestionuje się praktyki reasumpcji uchwały. Prawo do reasumpcji mieści się bowiem w prawie swobodnego podejmowania uchwał, nieograniczonym - tak jak w odniesieniu do decyzji administracyjnych - zasadą, o której mowa w art. 110 kodeksu postępowania administracyjnego[15].

●Co do możliwości cofnięcia oświadczenia o zrzeczeniu się mandatu orzecznictwo sądowe nie jest jednolite. NSA w wyroku z 3 czerwca 2009 r.[16] stwierdził, że zarówno uchwała rady gminy, jak i zarządzenie zastępcze organu nadzoru zmierzają do potwierdzenia skutku prawnego, jaki wystąpił z mocy prawa. Nie można uznać, aby radny mógł mieć niczym nieskrępowaną możliwość odwołania swojej rezygnacji, aż do czasu podjęcia uchwały o wygaśnięciu mandatu. Taka interpretacja nie ma oparcia w przepisach prawa, a jest wręcz sprzeczna z brzmieniem art. 190 ust. 1 ordynacji samorządowej [obecnie art. 383 par. 1 k.w. - redakcja], który stanowiąc, że wygaśnięcie mandatu radnego następuje wskutek pisemnego zrzeczenia się mandatu, bezwarunkowo wiąże wygaśnięcie mandatu z oświadczeniem radnego, bez wiązania tego skutku prawnego z podjęciem uchwały przez radę[zgodnie z art. 383 par. 2a k.w. wydaniem postanowienia przez komisarza wyborczego - redakcja]. Oznacza to, że mandat wygasa z chwilą złożenia rezygnacji radnego, a skutku złożonego oświadczenia nie można cofnąć. Podobnie wypowiedział się np. WSA w Lublinie w wyroku z 28 października 2008 r. (sygn. akt III SA/Lu 349/08, Lex nr nr 519072) oraz WSA w Olsztynie w wyroku z 23 listopada 2010 r. (sygn. akt II SA/Ol 924/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W orzecznictwie zdecydowanie jednak przeważa pogląd, że można cofnąć takie oświadczenie, ale tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy mają miejsce szczególne okoliczności. Pogląd taki wyraził NSA w wyrokach z: 8 maja 2012 r. (sygn. akt II OSK 401/12, Lex nr 1219151), 21 maja 2013 r. (sygn. akt II OSK 880/13, Lex nr 1369024), 6 czerwca 2013 r. (sygn. akt II OSK 992/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl) oraz WSA w Łodzi w wyroku z 20 marca 2014 r. (sygn. akt III SA/Łd 174/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

PRZYKŁAD 2

Uzasadnione cofnięcie zrzeczenia

Radny powiatu zrzekł się mandatu. Powodem tej sytuacji były problemy ze zdrowiem spowodowane bardzo dużym stresem wywołanym wizytą dwóch funkcjonariuszy partyjnych usiłujących perswazją wpłynąć na zmianę jego decyzji w sprawie poparcia kandydata na starostę. Po kilku dniach radny poczuł się lepiej i postanowił cofnąć oświadczenie o zrzeczeniu się mandatu. Sytuację tę należy uznać za szczególną. Uzasadnia ona skuteczne cofnięcie złożonego oświadczenia (por. wyrok NSA z 8 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 401/12).

●Uznając pogląd o dopuszczalności cofnięcia zrzeczenia się mandatu, należy wskazać, że radny musi podać powody swojej decyzji. Pozwoli to właściwemu organowi stwierdzić, czy uzasadniają one skuteczne odwołanie swojego oświadczenia[17].

W doktrynie[18] i orzecznictwie[19] powszechnie się uważa, że nie można cofnąć oświadczenia o zrzeczeniu się mandatu w związku z ustaniem przyczyny, dla której zrzeczenie to nastąpiło, np. zakazu łączenia mandatu radnego z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji lub działalności.

●Piątą przesłanką wygaśnięcia mandatu jest naruszenie ustawowego zakazu łączenia mandatu radnego z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji lub działalności.

Zakaz pracy w urzędzie gminy

●Zgodnie z art. 25a u.s.g.[20] z radnym nie może być nawiązywany stosunek pracy w urzędzie gminy, w której radny uzyskał mandat. Nie może on też pełnić funkcji kierownika gminnej jednostki organizacyjnej oraz jego zastępcy. Zakaz ten dotyczy sytuacji, w której radny przed uzyskaniem mandatu nie był zatrudniony w urzędzie gminy na stanowisku kierownika gminnej jednostki organizacyjnej lub jego zastępcy. Dopełnieniem tego zakazu jest art. 24b u.s.g. dotyczący sytuacji, w której zatrudnienie na jednym z tych stanowisk nastąpiło przed uzyskaniem mandatu. Przepis ten otwiera serię licznych i stale rozbudowywanych postanowień antykorupcyjnych[21]. Celem tych ograniczeń jest zapewnienie neutralności i bezstronności radnego jako członka organu kolegialnego gminy oraz dążenie do wyeliminowania faktycznych lub możliwych konfliktów interesów na linii radny - gmina, których źródłem może być uboczna względem zasadniczej aktywności radnego działalność niezwiązana ze sprawowaniem mandatu[22].

●Zdaniem NSA wyrażonym w wyroku z 15 lipca 2009 r.[23] gminna jednostka organizacyjna to jednostka utworzona na podstawie uchwały rady gminy, przy czym nie ma znaczenia, czy jednostka ta na podstawie przepisów szczególnych będzie miała przyznaną osobowość prawną. Przy określeniu zatem zakresu pojęcia "gminnej jednostki organizacyjnej" przesądzające znaczenie ma utworzenie przez gminę na podstawie uchwały rady gminy oraz powiązanie organizacyjne z gminą[24].

●Ze szczególną sytuacją możemy mieć do czynienia wówczas, gdy urząd gminy może się nagle stać pracodawcą radnego tej gminy na skutek przejęcia w całości lub w części (tj. włączenia w struktury urzędu) jednostki organizacyjnej, w której zatrudniony jest ten radny. W tej sytuacji - zgodnie z art. 23¹ kodeksu pracy - podmiot przejmujący dotychczasowy zakład pracy staje się automatycznie, z mocy samej ustawy, pracodawcą wszystkich zatrudnionych w tym zakładzie pracowników. Jest to przypadek podobny do opisanego w art. 24b ust. 4 u.s.g., jednak ten drugi nie dotyczy wykonywania pracy w urzędzie gminy, ale piastowania funkcji kierownika lub zastępcy kierownika gminnej jednostki organizacyjnej. Jakkolwiek radny w takiej sytuacji nie łamie formalnie zakazu zawartego w art. 24b ust. 1 u.s.g., sam bowiem nie nawiązuje z urzędem stosunku pracy, to jednak powstały stan prawny nie jest właściwy. Z tego też względu najwłaściwsze w tej szczególnej sytuacji wydaje się zastosowanie w drodze analogii art. 24b ust. 1 u.s.g., tj. uznanie, że radny powinien niezwłocznie złożyć wniosek o urlop bezpłatny. Natomiast nie powinna go automatycznie dotykać sankcja wygaśnięcia mandatu, to nie on bowiem jest sprawcą niepożądanego zbiegu mandatu ze stosunkiem pracy[25].

Kierownik biblioteki na urlopie

●Osoba wybrana na radnego nie może wykonywać pracy w ramach stosunku pracy w urzędzie gminy, w której uzyskała mandat, oraz wykonywać funkcji kierownika lub jego zastępcy w jednostce organizacyjnej tej gminy (np.: szkoła podstawowa, gimnazjum, liceum, zespół szkół, żłobek, muzeum, gminny ośrodek kultury, biblioteka, miejski ośrodek sportu, szpital itd.). Przed przystąpieniem do wykonywania mandatu osoba ta obowiązana jest złożyć wniosek o urlop bezpłatny w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyników wyborów przez właściwy organ wyborczy. [wzór nr 1] Tak wynika z kolei z art. 25b u.s.g.[26]. Przy czym termin 7 dni do zgłoszenia wniosku o urlop bezpłatny, liczony od ogłoszenia wyników wyborów, jest terminem warunkującym zachowanie mandatu radnego. Jest to zatem termin zawity prawa materialnego, a zdarzeniem powodującym jego zachowanie jest dotarcie do pracodawcy oświadczenia woli pracownika, tj. jego wniosku o udzielenie mu urlopu bezpłatnego w związku z wyborem na radnego. Ponieważ nie jest to termin procesowy, nie wystarczy zatem jedynie wysłanie przed jego upływem listu poleconego z wnioskiem o urlop. Wniosek pracownika musi dotrzeć do adresata jeszcze w tym terminie, zgodnie z art. 61 kodeksu cywilnego. Natomiast odpowiedź pracodawcy może zostać udzielona później, jest to bowiem urlop obligatoryjny. Niezależnie od obowiązku dochowania ww. terminu radny powinien złożyć wniosek o urlop przed przystąpieniem do wykonywania mandatu. Oznacza to w praktyce, że wniosek ten powinien zostać wystosowany jeszcze przed złożeniem ślubowania. Uchybienie wymienionemu terminowi choćby o dzień powoduje, że radny narusza ustawowy zakaz łączenia stanowisk, a zatem jego mandat ulega wygaśnięciu[27].

Nawiązanie przez radnego stosunku pracy z macierzystym urzędem powoduje wygaśnięcie mandatu nawet wówczas, gdy stosunek pracy został niezwłocznie rozwiązany[28].

●W art. 24b ust. 6 u.s.g. wskazano, że przepisy komentowanego artykułu należy odpowiednio stosować w przypadkach zmian w obsadzie funkcji radnego w związku z uchwałą rady gminy wydaną na podstawie k.w. Artykuł 194 ust. 1 ordynacji samorządowej przewidywał, że w przypadku wygaśnięcia mandatu radnego wybranego w okręgu wyborczym dla wyboru rady w gminie liczącej powyżej 20 tys. mieszkańców oraz mandatu radnego powiatu lub województwa właściwa rada, po stwierdzeniu wygaśnięcia mandatu radnego, podejmuje na następnej sesji uchwałę o wstąpieniu na jego miejsce kandydata z tej samej listy, który w wyborach uzyskał kolejno największą liczbę głosów, a nie utracił prawa wybieralności. K.w. takiej sytuacji nie przewiduje. Odpowiednikiem art. 194 ust. 1 ordynacji samorządowej jest w nim art. 387 par. 1, w którym czytamy, że w przypadku stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego wybranego w okręgu wyborczym dla wyboru rady w mieście na prawach powiatu oraz mandatu radnego powiatu lub województwa komisarz wyborczy postanawia o wstąpieniu na jego miejsce kandydata z tej samej listy, który w wyborach uzyskał kolejno największą liczbę głosów, a nie utracił prawa wybieralności. Zauważyć przy tym należy, że obsadzenia wolnego mandatu radnego rady gminy w drodze uchwały rady gminy nie przewiduje również żaden inny przepis kodeksu. W konsekwencji uznać trzeba, że art. 24b ust. 6 u.s.g. nie znajduje oparcia w obowiązującym stanie prawnym, wskutek czego jest to przepis martwy. Jego treść wymaga pilnej nowelizacji, polegającej na zastąpieniu słów "w drodze uchwały rady gminy" słowami "w drodze postanowienia komisarza wyborczego"[29].

Zakaz umowy cywilnej

●Wójt nie może powierzyć radnemu gminy, w której radny uzyskał mandat, wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej. Taki zakaz wynika z art. 24d u.s.g.[30]. Ze względu na treść tego artykułu pojawiły się wątpliwości, czy adresatem tego zakazu jest wójt, czy także radny. A zatem czy złamanie tego zakazu będzie miało wpływ na wykonywany przez radnego mandat. Zdaniem olsztyńskiego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego[31] ograniczenie przewidziane w art. 24d u.s.g. formułuje bezwzględny zakaz powierzania radnemu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej. Jednak redakcja tego przepisu wskazuje, że zakaz ten jest adresowany wyłącznie do wójta gminy. Adresatem tego zakazu nie jest radny. Powyższe unormowanie należy uznać za zabieg celowy. W pozostałych bowiem przepisach o charakterze antykorupcyjnym tej ustawy ustawodawca wprost określa podmioty, do których kieruje zakazy określonego zachowania się. Zakładając racjonalność ustawodawcy, należy przyjąć, iż różnice te są zamierzone i nie mają tylko redakcyjnego charakteru. Jeżeli zakaz nie jest adresowany do radnego, to w ocenie tego sądu radnego nie można pozbawić mandatu w razie naruszenia tego zakazu. Podobnie wypowiedział się wojewoda podlaski w rozstrzygnięciu nadzorczym z 18 kwietnia 2008 r.[32] oraz białostocki WSA[33]. Zupełnie odmienne stanowisko zaprezentował wrocławski WSA[34], w ocenie którego zakaz przewidziany w art. 24d u.s.g. obejmuje również radnego, co z kolei prowadzi do wygaśnięcia jego mandatu w razie złamania tego zakazu. Zdaniem tego sądu inna interpretacja art. 24d u.s.g. byłaby sztuczna i prowadziłaby do absurdalnych wniosków. Sztuczna jest w szczególności sama konstrukcja zakazu jednostronnego, który miałby rzekomo wiązać jedynie organ wykonawczy gminy, ale już nie obowiązywała radnego. Takie rozumienie art. 24d u.s.g. z kolei sprowadzałoby się do absurdalnej, następującej konsekwencji tej powinności, tj. jedynie wójt (burmistrz, prezydent miasta) jest zobowiązany do przeciwdziałania sytuacjom łączenia mandatu radnego ze świadczeniem pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej, z jednoczesnym dopuszczeniem łączenia przez samego radnego mandatu, który uzyskał, z wykonywaniem pracy na tej podstawie.

W doktrynie również zdania są podzielone. A. Szewc[35], przychylając się do wyroku WSA w Olsztynie, uważa, że skoro adresatem zakazu jest wójt, to oprócz nieważności zawartej umowy nie mogą za tym iść inne sankcje dla radnego. Odmiennego zdania jest S. Płażek[36], który wyraźnie uznaje, że sankcją za naruszenie art. 24d u.s.g. jest - jak we wszystkich podobnych przypadkach - wygaśnięcie mandatu na podstawie art. 383 par. 1 pkt 5 k.w. ze względu na naruszenie zakazu łączenia mandatu z określoną w ustawie funkcją lub działalnością. Stanowisko, że zakaz przewidziany w art. 24d u.s.g. obejmuje również radnego, co z kolei prowadzi do wygaśnięcia jego mandatu w razie złamania tego zakazu, było także prezentowane na tle obowiązującej wcześniej ordynacji samorządowej[37]. Za trafnością powyższego poglądu świadczy ostatnio wydany wyrok sądu administracyjnego. Otóż WSA w Bydgoszczy w wyroku z 29 stycznia 2014 r.[38] stwierdził, że naruszenie zakazu, o którym mowa w art. 24d u.s.g., powoduje wygaśnięcie mandatu radnego[39].

PRZYKŁAD 3

Skutki pracy radnego na podstawie umowy cywilnoprawnej

Zarządzeniem zastępczym wojewoda stwierdził wygaśniecie mandatu radnego. Powodem było wykonywanie pracy na podstawie umowy o dzieło, która dotyczyła remontu gminnego kąpieliska. Radny w skardze do sądu argumentował, że zakaz z art. 24d u.s.g. adresowany jest wyłącznie do wójta gminy. Adresatem tego zakazu nie jest natomiast radny. Ponadto wskazał, że przeprowadzenie prac było niezbędne. Dlatego m.in. roboty były wykonane znaczenie wcześniej, niż sporządzono formalnie umowę pisemną i dokonano formalnego odbioru prac. Sąd oddalił skargę. W uzasadnieniu stwierdził, że chociaż z literalnego brzmienia art. 24d u.s.g. wynika, że zakaz jest skierowany do wójta, nie oznacza to, że nie dotyczy on radnego. W ocenie sądu za taką interpretacją przemawia cel tego rozwiązania, tj. zapobieganie korupcji. Okoliczność, że najpierw była to umowa ustna, która później znalazła potwierdzenie na piśmie, nie ma znaczenia dla zastosowania art. 24d u.s.g. Regulacja ta nie różnicuje zakazu zawierania umów z radnymi w zależności od formy tej umowy (ustnej, pisemnej, notarialnej lub innej). Z jej treści nie wynika także, że jego stosowanie jest wyłączone w sytuacjach nagłych. Trudno poza tym przypuszczać, że radny był jedyną osobą w gminie (i okolicach), która była zdolna podjąć się remontu gminnego kąpieliska.

Niepodejmowanie dodatkowych zajęć

●Zgodnie z art. 24e u.s.g.[40] radni nie mogą podejmować dodatkowych zajęć ani otrzymywać darowizn mogących podważyć zaufanie wyborców do wykonywania mandatu zgodnie z rotą ślubowania określoną w art. 23a ust. u.s.g. Nie mogą się oni powoływać na swój mandat w związku z podjętymi dodatkowymi zajęciami bądź działalnością gospodarczą prowadzoną na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami.

●Zakazy ustanowione w art. 24e u.s.g. mają za zadanie zapobiegać sytuacjom wykorzystywania mandatu przez radnego do osiągnięcia partykularnych celów niemających związku z dobrem wspólnoty samorządowej, do której radny został wybrany. Mają stwarzać gwarancję wykonywania mandatu zgodnie z treścią złożonego przez radnego ślubowania[41].

●Zakazy te nie mają charakteru absolutnego. Radny może podejmować dodatkowe zajęcia zarobkowe, jak również powoływać się na piastowaną funkcję i otrzymywać darowizny, jeżeli czyni to zgodnie z prawem i nie daje podstaw do zarzutów naruszenia prawa lub etyki funkcjonariusza publicznego, w szczególności do oskarżeń o łapownictwo, prywatę, poplecznictwo czy nepotyzm, ani nie wywołuje podejrzeń o stronniczość lub interesowność. Potwierdzeniem tego jest brzmienie art. 24e ust. 2 u.s.g., w którym mówi się o podjęciu przez radnego dodatkowych zajęć i prowadzeniu działalności gospodarczej na własny rachunek[42].

●"Dodatkowe zajęcia" to jakiekolwiek czynności podejmowane przez radnego. Przy czym słowo "dodatkowe" oznacza, że chodzi tu o czynności poza wykonywaniem mandatu. Chociaż wyraz "zajęcia" sugerowałby, że chodzi o czynności o charakterze periodycznym, nie zaś jednorazowym, to jednak należy zauważyć, że zaufanie wyborców może podważyć i czynność jednorazowa, jak np. uczestniczenie jako strona w niekorzystnej (choćby pośrednio) dla gminy transakcji kupna-sprzedaży. Wydaje się zatem, że "zajęcia" to czynności również jednorazowe. Jako kryterium prawidłowego wykonywania tych zajęć posłużyły sformułowania użyte w rocie ślubowania radnego, przy czym, o ile tam służą one opisowi prawidłowego wykonywania mandatu, o tyle tutaj służą raczej ocenie innych czynności niepolegających na jego wykonywaniu, ale mogących spowodować, że jego sprawowanie nie będzie prawidłowe, a przynajmniej że taki będzie społeczny odbiór[43].

●WSA w wyroku z 28 czerwca 2011 r.[44] stwierdził, że warunkiem zakwalifikowania dodatkowych zajęć do takiej działalności, która łamie ustawowy zakaz wynikający z art. 24e ust. 1 u.s.g., musi być taka aktywność radnego, która nie licuje z godnością, rzetelnością, uczciwością czy też dobrem gminy i jej mieszkańców, a więc tymi zasadami, o których mowa w rocie ślubowania. Nie każde dodatkowe zajęcie bowiem jest tą działalnością, która łamie ustawowy zakaz.

Problem z darowiznami

●Słowo "darowizna" ma konkretną treść określoną w art. 888 par. 1 kodeksu cywilnego. Darowizną formalnie nie jest przyjęcie nieodpłatnej usługi ani też przyjęcie rzeczy lub usługi poniżej ich wartości, jednakże z pewnością takie czynności również mogą w konkretnej sytuacji kwalifikować się jako działania podważające zaufanie wyborców[45].

●W doktrynie jednolicie wskazuje się[46], że naruszenie przez radnego tych zakazów nie jest zagrożone żadną sankcją. Wskazuje się, że w praktyce stosowanie zakazów z art. 24e u.s.g. może okazać się problematyczne. Przepisy prawa nie określają bowiem, kto i w jakim trybie powinien dokonywać oceny tego, czy podjęcie przez radnego dodatkowego zajęcia, przyjęcie darowizny, czy też powoływanie się na mandat podważa zaufanie wyborców[47]. Orzecznictwo przeczy poglądowi o braku jakiejkolwiek sankcji za złamanie omówionych zakazów. Przykładem jest wyrok NSA z 10 stycznia 2012 r.[48]. Sprawa dotyczyła radnego K.G., wobec którego rada miasta wydała uchwałę stwierdzającą wygaśnięcie mandatu. Powodem było naruszenie określonego w art. 24e ust. 1 u.s.g. zakazu prowadzenia działalności mogącej podważyć zaufanie wyborców do wykonywania mandatu zgodnie ze złożonym ślubowaniem. Polegała ona na złożeniu oferty firmie X na podwykonawstwo (w realizacji inwestycji Centrum pobytowe EURO 2012) robót wykonywanych przez Y sp. z o.o., której członkiem zarządu był K.G. Chodziło również o dostarczanie materiałów budowlanych oraz wykonywanie robót budowlanych na podstawie umów zawieranych przez tę spółkę z gminnym samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej (SPZOZ), którego dyrektorem była żona K.G. Zdaniem rady wskazana działalność podważyła zaufanie do wykonywania mandatu radnego przez K.G. Świadczyły o tym liczne reakcje wyborców, które znalazły swój wyraz m.in. w publikacjach prasowych. Radny zaskarżył uchwałę rady miasta do sądu. W skardze kwestionował podstawę wygaśnięcia mandatu, tj. m.in. art. 24e u.s.g. Zdaniem radnego złożenie oferty współpracy przez Y spółkę z o.o., której jest członkiem, innej spółce kapitałowej z całą pewnością nie jest "zajęciem" w rozumieniu powołanego przepisu, ani tym bardziej takim, które może podważyć zaufanie wyborców do wykonywania mandatu przez radnego. WSA w Warszawie oddalił skargę. W uzasadnieniu wskazał, że aktywność radnego w Y spółce, wobec sprawowanego mandatu radnego, jest wspomnianym "dodatkowym zajęciem", w rozumieniu art. 24e ust. 1 u.s.g. Nie ma wątpliwości, że jest to także działalność, o której stanowi art. 190 ust. 1 pkt 2a ordynacji samorządowej [obecnie w art. 383 par. 1 pkt 5 k.w. - redakcja]. WSA postawił pytanie, czy gdyby K.G. nie był radnym, to współzarządzana przez niego Y spółka, której jest także współwłaścicielem, również byłaby kontrahentem gminnych podmiotów. W ocenie sądu z pewnością nie można udzielić jednoznacznej (pozytywnej) odpowiedzi na to pytanie, ale właśnie ów brak jednoznacznej odpowiedzi sprawia, że w zaistniałych okolicznościach radny znajduje się w dwuznacznej sytuacji, co w świetle roty ślubowania budzi wątpliwości co do jego postawy jako osoby pełniącej funkcję publiczną, podważając przez to zaufanie wyborców. Od tego wyroku radny K.G. wniósł skargę kasacyjną. NSA uznał ją za bezzasadną i oddalił. W uzasadnieniu stwierdził, że prowadzona przez radnego spółka wystawiła na rzecz SPZOZ co najmniej sześć faktur, a w roku 2009 co najmniej trzy faktury. Zdaniem NSA biznesowe powiązania rodzinne spółki, której współwłaścicielem był radny, ze SPZOZ, którego dyrektorem była jego żona, wywołały reakcje wyborców świadczące o tym, że jego działania podważyły ich zaufanie.

●Z punktu widzenia wygaśnięcia mandatu istotne są zakazy określone w art. 24f u.s.g.[49], dotyczące następujących form gospodarczej aktywności:

- prowadzenie działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a również zarządzanie taką działalnością, branie udziału w jej prowadzeniu jako przedstawiciel lub pełnomocnik, jeżeli taka działalność opiera się na wykorzystaniu mienia gminy (art. 24f ust. 1 u.s.g.)[50],

- pełnienie funkcji członka władz zarządzających, kontrolnych lub rewizyjnych bądź występowanie jako pełnomocnik spółek handlowych z udziałem gminnych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby (art. 24f ust. 2 u.s.g.).

Ostrożnie z działalnością gospodarczą

●Artykuł 24f ust. 1 u.s.g. zakazuje radnemu bycia jednoosobowym przedsiębiorą prowadzącym działalność gospodarczą z wykorzystaniem mienia jednostki samorządu terytorialnego, w której uzyskał mandat. Wyklucza bowiem prowadzenie działalności gospodarczej "na własny rachunek"[51]. Wspólne wykorzystywanie mienia komunalnego zachodzi np. pomiędzy wspólnikami spółki cywilnej, nawet jeśli najemcą lokalu komunalnego jest tylko jeden ze wspólników[52].

●Zarządzanie działalnością gospodarczą jest rozumiane jako kompetencja do podejmowania wiążących decyzji w zakresie prowadzonej działalności. Kompetencja taka może przysługiwać danej osobie jako organowi jednoosobowemu (jak to ma miejsce w przypadku dyrektora przedsiębiorstwa państwowego lub jednoosobowego zarządu spółki handlowej) albo jako członkowi kolegialnego organu zarządzającego podmiotem gospodarczym (np. zarządu spółki akcyjnej). Tytułem przykładu warto wskazać pełnienie przez radnego funkcji członka zarządu w stowarzyszeniu prowadzącym działalnością gospodarczą z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy[53].

●Ustawy samorządowe zakazują nie tylko jednoosobowego lub wspólnie z innymi osobami prowadzenia działalności gospodarczej albo zarządzania taką działalnością z wykorzystaniem mienia jednostki, w której radny uzyskał mandat, lecz także wykluczają możliwość bycia przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności. Zgodnie z art. 95 par. 2 kodeksu cywilnego czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Z przepisu tego wynika, że czynności prawnej dokonuje co prawda przedstawiciel, działając jednak w cudzym imieniu, na podstawie stosownego umocowania, a czynność pociąga skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Z uwagi na źródło umocowania dla przedstawiciela wyróżnia się trojakiego rodzaju przedstawicielstwo: przedstawicielstwo ustawowe, pełnomocnictwo oraz prokurę[54].

PRZYKŁAD 4

Pełnomocnictwo procesowe

Mirosław W. jest adwokatem. Sprawując mandat radnego, został pełnomocnikiem procesowym spółki komunalnej na podstawie pełnomocnictw udzielanych każdorazowo do występowania w określonej sprawie przed sądem. Rada nie podjęła uchwały w sprawie wygaśnięcia mandatu radnego, dlatego wojewoda skierował wezwanie o podjęcie stosownej uchwały.

Do organu nadzoru wpłynęła uchwała o odmowie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu. W ocenie rady reprezentowanie spółki w postępowaniach sądowych przez Mirosława W. na podstawie udzielonego pełnomocnictwa procesowego nie pozostaje w kolizji z zakazem, o którym mowa w art. 24f ust. 1 u.s.g. Radny, będąc pełnomocnikiem procesowym tej spółki, nie jest pełnomocnikiem w prowadzeniu przez nią działalności w rozumieniu tego przepisu.

Wojewoda wydał zarządzenie zastępcze. Akt ten Mirosław W. zaskarżył do sądu. W ocenie skarżącego bycie pełnomocnikiem procesowym w poszczególnych indywidualnych procesach sądowych po stronie spółki wykorzystującej mienie komunalne w żaden sposób nie prowadzi do konfliktu interesów w związku z pełnieniem funkcji radnego.

Sąd oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku stwierdził, że nie ma znaczenia charakter pełnomocnictwa, a więc czy jest to pełnomocnictwo o charakterze stałym czy jednorazowym, ogólne czy szczegółowe, czy do poszczególnej czynności. Ustawodawca bowiem nie określił w przytoczonym przepisie rodzaju pełnomocnictwa. Okoliczność udzielenia radnemu przez spółkę komunalną pełnomocnictwa po objęciu przez niego mandatu w pełni uzasadniała zastosowanie art. 24f ust. 1 u.s.g. (wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 2896/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

●Radny, który przed rozpoczęciem sprawowania mandatu prowadził działalność gospodarczą w rozumieniu art. 24f ust. 1 u.s.g., musi zaprzestać jej prowadzenia w terminie trzech miesięcy od dnia złożenia ślubowania. Tak wynika z art. 24f ust. 1a u.s.g. Przepis ten jest niewłaściwie sformułowany, w istocie rozpoczęcie sprawowania mandatu zbiega się bowiem w czasie ze złożeniem ślubowania. Zaprzestanie działalności może polegać na jej definitywnym zakończeniu albo zawieszeniu. Należy uznać, że każdy przypadek wymaga osobnej analizy[55]. Niewywiązanie się z tego obowiązku prowadzi do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu w trybie art. 383 k.w. Radny musi zatem przed upływem trzymiesięcznego terminu liczonego od dnia złożenia ślubowania dopełnić czynności likwidujących działalność prowadzoną indywidualnie (wycofać się z obrotu) lub zrezygnować ze współpracy w ramach działalności prowadzonej wspólnie z innymi osobami, ewentualnie zaprzestać wykorzystywania w takiej działalności mienia komunalnego. Pamiętać bowiem należy, że to działalność z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy jest w świetle omawianego przepisu zakazana[56].

Funkcje w gminnych spółkach handlowych

●Skutki wyboru lub powołania na stanowiska lub funkcje, o których mowa w art. 24f ust. 2 u.s.g, jeżeli miały miejsce przed rozpoczęciem wykonywania mandatu radnego, uregulowano odmiennie niż w art. 24f ust. 1a u.s.g. Radny musi się zrzec stanowiska lub funkcji w terminie trzech miesięcy od dnia złożenia ślubowania. W razie niezrzeczenia się stanowiska lub funkcji (w spółce prawa handlowego) osoba taka traci to stanowisko lub tę funkcję z mocy prawa po upływie trzymiesięcznego terminu[57].

●Ustawy samorządowe nie zakazują radnym bycia członkiem władz zarządzających lub kontrolnych i rewizyjnych, pełnomocnikiem spółki handlowej z udziałem osób prawnych jednostek samorządu terytorialnego innego szczebla lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby. Przykładowo radny województwa może być członkiem władz zarządzających lub kontrolnych i rewizyjnych, pełnomocnikiem spółki handlowej z udziałem zarówno gminnych, jak i powiatowych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby[58].

●Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 marca 2014 r.[59] stwierdził, że umieszczanie przez spółkę (w której radna jest wiceprezesem) reklam w pasie drogowym na trzech przystankach jest działalnością prowadzoną z wykorzystaniem mienia komunalnego, w którym radna uzyskała mandat. Stanowi więc naruszenie art. 24f ust. 1 us.g., co skutkuje wygaśnięciem mandatu.

●Wydzierżawienie gminnego gruntu wraz z posadowionym na nim kioskiem w celu prowadzenia działalności handlowej narusza zakaz, o którym mowa art. 24f u.s.g. Tak stwierdził NSA w wyroku z 25 kwietnia 2013 r.[60].

●NSA wyrokiem z 1 października 2013 r.[61] rozstrzygnął problem radnego, który w ramach działalności gospodarczej prowadził w budynku harcówki (udostępnionym przez miejski dom kultury) warsztaty, próby zespołów i inne zajęcia muzyczne. Wobec braku uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu wojewoda wydał zarządzenie zastępcze. Zarzucił radnemu wykorzystanie mienia komunalnego w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Sąd I instancji uznał, że w sprawie istotne jest ustalenie, czy nieruchomości, z których korzystał radny przy prowadzeniu własnej działalności gospodarczej, wchodziły w skład mienia komunalnego gminy. Oddane one zostały do korzystania na podstawie umowy użyczenia gminnej instytucji kultury posiadającej osobowość prawną. W ocenie sądu nieruchomości te stanowią jednak własność gminy. Nie utraciła ona możliwości swobodnego dysponowania swym mieniem. NSA nie zgodził się z tym poglądem. Wskazał, że za mienie komunalne gminy uznaje się mienie, którym gmina może swobodnie dysponować. Zdaniem NSA fakt zawarcia umowy użyczenia spowodował, że użyczający (w tym przypadku gmina) w czasie jego trwania pozbawił się użytku danej rzeczy. Dopiero w razie gdy biorący używa rzeczy w sposób sprzeczny z umową lub powierza rzecz innej osobie nie będąc do tego upoważniony przez umowę, użyczający może żądać jej zwrotu. Zatem w ocenie NSA w sprawie nie został spełniony warunek, o którym mowa w art.24f ust.1 u.s.g., i dlatego wygaszenie mandatu radnego nie było zasadne.

●Zdaniem NSA wyrażonym w wyroku z 9 lipca 2013 r.[62] zarządzanie działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 24f ust. 1 u.s.g. polega na posiadaniu kompetencji do podejmowania wiążących decyzji w zakresie prowadzonej działalności. Nie oznacza to więc faktycznego podejmowania konkretnych czynności wchodzących w zakres zarządzania.

PRZYKŁAD

Pełnienie funkcji członka zarządu w spółdzielni

Radny pełni funkcję członka zarządu spółdzielni kółek rolniczych. Przedmiotem działalności spółdzielni są usługi transportowe, warsztatowe, jak również działalność handlowo-zaopatrzeniowa w zakresie sprzedaży paliw, części zamiennych, nawozów mineralnych, środków ochrony roślin, drobiu oraz pasz. Prowadzi więc ona działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług dla rolników. Ponadto jej budynki usytuowane są na nieruchomości, która jest własnością gminy jako mienie komunalne. Wojewoda zarządzeniem zastępczym stwierdził wygaśnięcie mandatu. Radny w skardze do sądu bronił się, argumentując, że nie wykonywał żadnych rzeczywistych (realnych) ani faktycznych czynności w zarządzie. Nie zachodziło - jego zdaniem - jakiekolwiek niebezpieczeństwo uzyskania nieuprawnionych korzyści dla siebie i rodziny. Sąd oddalił skargę. W uzasadnieniu wskazał, że radny zarządzał działalnością gospodarczą z wykorzystaniem mienia komunalnego w rozumieniu art. 24f ust. 1 u.s.g. Był on upoważniony do kierowania spółdzielnią i reprezentowania jej na zewnątrz. Nie jest wobec tego istotne, czy radny jako członek zarządu spółdzielni podejmował jakieś konkretne czynności.

●Kolejny wyrok NSA również dotyczył radnego, który był równocześnie członkiem zarządu spółdzielni. W orzeczeniu z 17 października 2013 r.[63] NSA stwierdził, że pełnienie funkcji członka zarządu spółdzielni jest niewątpliwie zarządzaniem działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 24f ust. 1 u.s.g. Jeżeli radny pełni tę funkcję w spółdzielni, a ta wykorzystuje w swojej działalności mienie komunalne, to narusza zakaz określony w art. 24f u.s.g. Stanowi to powód wygaśnięcia jego mandatu. Sprawa ta dotyczyła radnego będącego równocześnie członkiem zarządu gminnej spółdzielni, która wynajęła od gminy lokal użytkowy, wykorzystując go do prowadzenia działalności gospodarczej, tj. sklepu spożywczo-przemysłowego.

●W wyroku z 22 stycznia 2013 r.[64] NSA rozstrzygnął istotną wątpliwość. Chodziło o to, czy radny powiatu prowadzący działalność gospodarczą, który na jej potrzeby otrzymał dotację w ramach projektu "Własna firma - droga do osiągnięcia sukcesu" realizowanego w ramach środków unijnych przez starostwo powiatowe, narusza zakaz, o którym mowa w art. 25b ust. 1 u.s.p. Dotyczy on prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia powiatu, w którym radny uzyskał mandat. NSA odpowiedział pozytywnie na to pytanie. W ocenie tego sądu sama okoliczność korzystania przez radnego na użytek prowadzonej przez niego działalności gospodarczej z mienia powiatu, rozumianego jako własność i inne prawa majątkowe nabyte przez powiat, stwarza podejrzenie, że z racji pełnionej działalności w organie stanowiącym powiatu miał on większe szanse w ubieganiu się o uzyskanie tego mienia oraz mógł mieć większe pole do negocjacji warunków umowy[65].

●Nie można pochopnie pozbawiać radnego mandatu. Każdy przypadek należy badać indywidualnie. Dlatego pomimo antykorupcyjnego celu art. 24f u.s.g. nie można go stosować w każdym nie do końca wyjaśnionym przypadku. Takie jego zastosowanie może doprowadzić, jak trafnie to sformułował NSA w wyroku z 25 października 2012 r.[66], do sytuacji, kiedy radnymi będą mogli być jedynie emeryci, renciści i bezrobotni.

PRZYKŁAD

Konieczność wnikliwej analizy

Radny Stanisław P., pełniąc funkcję prezesa Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), wystąpił z wnioskiem o wydanie zezwolenia na sprzedaż alkoholu w remizie OSP. Rada gminy uznała, że sprzedaż alkoholu w obiekcie będącym własnością gminy oznacza naruszenie zakazu z art. 24f ust. 1 u.s.g. Podjęła uchwałę o wygaśnięciu mandatu radnego. W skardze do sądu na tę uchwałę Stanisław P. wskazał, że jako prezes zarządu stowarzyszenia nie brał udziału w zarządzaniu działalnością gospodarczą prowadzoną z wykorzystaniem mienia komunalnego. Argumentował, że jednorazowa sprzedaż alkoholu przez OSP w budynku remizy należącej do gminy, na imprezie, z której dochód przeznaczono na cele charytatywne Kościoła, nie mieści się w definicji prowadzenia działalności gospodarczej przez radnego z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy. Brak było zatem przesłanek do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego. Sąd przyznał rację Stanisławowi P. Uznał, że art. 24f u.s.g. nie znajduje zastosowania w sprawie, gdyż nie można uznać, że OSP, którego prezesem jest skarżący (będący jednocześnie radnym), prowadziło działalność gospodarczą (wyrok WSA w Warszawie z 24 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 2089/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

●NSA w wyroku z 27 czerwca 2013 r.[67] podkreślił, że zawarty w art. 24f u.s.g. zakaz należy oceniać przez pryzmat reguł i celów, jakim mają służyć regulacje antykorupcyjne wprowadzające instytucje prawne stanowiące gwarancje prawidłowego i rzetelnego wykonywania działań przez jednostki samorządu terytorialnego. NSA zwrócił uwagę, że dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych wykazuje się dużym zróżnicowaniem, zwłaszcza w zakresie sposobów dokonywania interpretacji przepisów antykorupcyjnych. Przeważa jednak koncepcja, że należy je interpretować przede wszystkim przy użyciu wykładni literalnej. Uwzględniając jednak określone w danej sytuacji okoliczności faktyczne, nie można uznać, by wykładnia ta okazała się zawsze wystarczająca dla dokonania pełnej oceny. Należy bowiem uwzględnić również wykładnię celowościową, a zatem zważyć na cel jaki przyświecał ustawodawcy, kiedy wprowadzał powyższy przepis do ustawy samorządowej. Regulacje te zostały wprowadzone dla ochrony interesu publicznego, polegającego na zapobieżeniu angażowania się radnych (jako osób piastujących stanowiska publiczne) w sytuacje mogące podać w wątpliwość ich osobistą bezstronność czy uczciwość, ale także podważać autorytet organów, w których działają, i osłabiać zaufanie wyborców do prawidłowego funkcjonowania tych organów. Na szczególną uwagę zasługuje także konieczność uwzględnienia proporcjonalności sankcji ustanowionej powołanymi przepisami w stosunku do zaistniałego zdarzenia. Trzeba zatem uwzględnić surowość sankcji w zestawieniu z wagą uchybienia w stosunku do dobra poświęconego (tj. zasady trwałości mandatu pochodzącego z wyborów przez społeczność lokalną).

Zakaz łączenia mandatu z innymi funkcjami

●Z art. 25b u.s.g.[68] mandatu radnego gminy nie można łączyć z:

1) mandatem posła lub senatora,

2) wykonywaniem funkcji wojewody lub wicewojewody,

3) członkostwem w organie innej jednostki samorządu terytorialnego.

●Komentowany przepis wprowadza zasadę niepołączalności mandatu radnego gminy z enumeratywnie wymienionymi w nim funkcjami (tzw. incompatibilitas). Radny nie może być więc jednocześnie posłem lub senatorem, sprawować funkcji wojewody lub wicewojewody ani być członkiem organu innej jednostki samorządu terytorialnego (radnym powiatu lub województwa, członkiem zarządu powiatu lub zarządu województwa). Jak wynika z literalnego brzmienia przepisu, sprawowanie funkcji wojewody lub wicewojewody nie musi oznaczać nominalnego piastowania takiego stanowiska. Dla spełnienia przesłanki niepołączalności z mandatem radnego istotne byłoby sprawowanie przedmiotowej funkcji w charakterze pełniącego obowiązki wojewody lub wicewojewody. Wydaje się również, że samo upoważnienie pracownika przez wojewodę do załatwienia spraw w imieniu tego organu, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń na podstawie art. 268a kodeksu postępowania administracyjnego, powoduje, że pracownik taki wykonuje funkcje wojewody i jako taki nie może sprawować mandatu radnego. Upoważnienie to wywiera bowiem ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca funkcję organu. Niepołączalność mandatu radnego z wykonywaniem funkcji wojewody lub wicewojewody ma swoje głębokie uzasadnienie aksjologiczne, wojewoda jest bowiem jednym z organów nadzoru nad działalnością gminy[69].

Naruszenie omawianego zakazu powoduje wygaśnięcie mandatu zgodnie z art. 383 par. 1 pkt 5 k.w.[70].

Wygaśnięcie mandatu radnego z powodu naruszenia ustawowego zakazu jego łączenia z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji lub działalności stwierdza rada gminy (sejmik) w drodze uchwały. Przed jej podjęciem należy umożliwić radnemu złożenie wyjaśnień.

●Szóstą przesłanką wygaśnięcia mandatu radnego jest jego wybór na wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Przepisy określające prawo wybieralności do rady jednostki samorządowej i prawo wybieralności na wójta nie zabraniają ubiegania się przez tę samą osobę o dwa mandaty: radnego i wójta. Z art. 383 par. 1 pkt 6 k.w. wynika, że w razie wyboru radnego na wójta lub jednoczesnego uzyskania obu tych mandatów ustawodawca pozwala zachować tylko mandat wójta. Mandat radnego wówczas wygasa. Jeżeli natomiast osoba piastująca mandat wójta uzyskała mandat radnego, to przystąpienie do wykonywania tego mandatu narusza zakaz określony w art. 27 pkt 2 u.s.g. i prowadzi do wygaśnięcia mandatu wójta[71].

Wygaśnięcie mandatu z tego powodu stwierdza komisarz wyborczy w drodze postanowienia.

●Siódmą przesłanką utraty mandatu jest niezłożenie przez radnego w terminach określonych w odrębnych przepisach oświadczenia o swoim stanie majątkowym.

●Zgodnie z art. 24h ust. 1 us.g.[72] radny jest obowiązany do złożenia oświadczenia o swoim stanie majątkowym. Oświadczenie to dotyczy jego majątku odrębnego oraz majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową. Oświadczenie majątkowe zawiera informacje o:

1) zasobach pieniężnych, nieruchomościach, udziałach i akcjach w spółkach handlowych oraz o nabyciu od Skarbu Państwa, innej państwowej osoby prawnej, jednostek samorządu terytorialnego, ich związków lub od komunalnej osoby prawnej mienia, które podlegało zbyciu w drodze przetargu, a także dane o prowadzeniu działalności gospodarczej oraz dotyczące zajmowania stanowisk w spółkach handlowych,

2) dochodach osiąganych z tytułu zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej lub zajęć, z podaniem kwot uzyskiwanych z każdego tytułu,

3) mieniu ruchomym o wartości powyżej 10 tys. zł,

4) zobowiązaniach pieniężnych o wartości powyżej 10 tys. zł, w tym zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz warunkach, na jakich zostały udzielone.

●Osoba składająca oświadczenie majątkowe określa w nim przynależność poszczególnych składników majątkowych, dochodów i zobowiązań do majątku odrębnego i majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową. Radny oświadczenie majątkowe wraz z kopią swojego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym (PIT) za rok poprzedni i jego korektą składa w dwóch egzemplarzach przewodniczącemu rady gminy (sejmiku województwa)[73]. Pierwsze oświadczenie majątkowe radny składa w terminie 30 dni od dnia złożenia ślubowania. Do pierwszego oświadczenia należy dołączyć informację o sposobie i terminie zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia jednostki samorządowej, w której uzyskał mandat, jeżeli taką działalność prowadził przed dniem wyboru. Kolejne oświadczenia majątkowe są składane przez radnego co roku do 30 kwietnia, według stanu na 31 grudnia roku poprzedniego oraz na dwa miesiące przed upływem kadencji[74]. Jeżeli te terminy nie zostaną dotrzymane, przewodniczący rady gminy (przewodniczący rady powiatu, przewodniczący sejmiku województwa) w terminie 14 dni od dnia stwierdzenia niedotrzymania terminu wzywa osobę [w zór nr 2], która nie złożyła oświadczenia, do jego niezwłocznego złożenia, wyznaczając dodatkowy czternastodniowy termin. Termin ten liczy się od dnia skutecznego dostarczenia wezwania[75].

●Podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w oświadczeniu majątkowym powoduje odpowiedzialność na podstawie art. 233 par. 1 kodeksu karnego. Wzór oświadczenia radnego:

- gminy - określa załącznik nr 1 do rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z 26 lutego 2003 r. w sprawie określenia wzorów formularzy oświadczeń majątkowych radnego gminy, wójta, zastępcy wójta, sekretarza gminy, skarbnika gminy, kierownika jednostki organizacyjnej gminy, osoby zarządzającej i członka organu zarządzającego gminną osobą prawną oraz osoby wydającej decyzje administracyjne w imieniu wójta[76];

- powiatu - reguluje załącznik nr 1 rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 26 lutego 2003 r. w sprawie określenia wzorów formularzy oświadczeń majątkowych radnego powiatu, członka zarządu powiatu, sekretarza powiatu, skarbnika powiatu, kierownika jednostki organizacyjnej powiatu, osoby zarządzającej i członka organu zarządzającego powiatową osobą prawną oraz osoby wydającej decyzje administracyjne w imieniu starosty[77];

- województwa - określa załącznik nr 1 do rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z 9 kwietnia 2009 r. w sprawie określenia wzorów formularzy oświadczeń majątkowych radnego województwa, członka zarządu województwa, skarbnika województwa, sekretarza województwa, kierownika wojewódzkiej samorządowej jednostki organizacyjnej, osoby zarządzającej i członka organu zarządzającego wojewódzką osobą prawną oraz osoby wydającej decyzje administracyjne w imieniu marszałka województwa[78].

Biorąc pod uwagę sankcje za niezłożenie oświadczenia bądź złożenie oświadczenia niezgodnego z prawdą, warto zapoznać się z zasadami jego wypełniania[79]. [wzór nr 3 na str. 6]

Wygaśnięcie mandatu z powodu niezłożenia w określonym terminie oświadczenia majątkowego stwierdza rada gminy (sejmik) w drodze uchwały. Przed jej podjęciem należy umożliwić radnemu złożenie wyjaśnień.

Procedura wygaśnięcia mandatu

●Komentowany przepis poza określeniem podstaw skutkujących wygaśnięciem mandatu radnego określa również tryb i zasady postępowania w takim przypadku. W zależności od przyczyny skutkującej wygaśnięciem mandatu podmiotem właściwym do podjęcia odpowiedniej decyzji w sprawie jest komisarz wyborczy bądź organ stanowiący właściwej jednostki samorządu terytorialnego, w której radny uzyskał mandat. Przewidziany w k.w. podział kompetencji pomiędzy ww. organy to skutek nowelizacji k.w.[80] wprowadzającej zróżnicowanie w zakresie określenia podmiotów upoważnionych do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu na skutek:

- śmierci; utraty prawa wybieralności lub nieposiadania go w dniu wyborów; pisemnego zrzeczenia się mandatu oraz wyboru na wójta - w przypadku radnych, oraz

- pisemnego zrzeczenia się mandatu; utraty prawa wybieralności lub braku tego prawa w dniu wyborów; orzeczenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji w trybie określonym w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na okres co najmniej do końca kadencji oraz śmierci - w przypadku wójta.

W wymienionych wyżej przypadkach organem właściwym do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu jest komisarz wyborczy[81]. Dotychczasowe doświadczenia, które słusznie dostrzegł ustawodawca, powodowały, że procedura prowadząca do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu (wliczając w to drogę sądową) mogła trwać kilka czy kilkanaście miesięcy[82]. Dążąc do zmiany tych okoliczności, ustawodawca przesądził, że w przypadku gdy wygaśnięcie mandatu będzie potwierdzone stosownym dokumentem (np. akt zgonu, prawomocny wyrok sądowy, orzeczenie o niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji) bądź nie budzi wątpliwości (pisemne zrzeczenie się mandatu), podmiotem uprawnionym do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu jest komisarz. W pozostałych zaś przypadkach, w szczególności w sytuacji gdy do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wymagane jest dokładne zbadanie okoliczności każdej konkretnej sprawy, jak również niezbędne jest złożenie przez radnego wyjaśnień, organem właściwym pozostanie organ stanowiący danej jednostki. W sytuacji gdy mimo przesłanek skutkujących wygaśnięciem mandatu rada nie zdecyduje się podjąć stosownej uchwały, rozstrzygnięcie w tej sprawie leżeć będzie w gestii wojewody (zarządzenie zastępcze). Ponadto w przypadku wygaśnięcia mandatu radnego komisarz wyborczy, a nie właściwa rada w drodze uchwały, po stwierdzeniu wygaśnięcia mandatu będzie ogłaszał w wojewódzkim dzienniku urzędowym obwieszczenie o wstąpieniu na jego miejsce kandydata z tej samej listy. Chodzi o tego, który w wyborach uzyskał kolejno największą liczbę głosów, a nie utracił prawa wybieralności. Także i w tym przypadku nowelizacja przepisów uzasadniona jest koniecznością skrócenia okresu, w jakim w miejsce radnego, którego mandat wygasł, wejdzie inna uprawniona do tego osoba.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że powołana wyżej nowelizacja k.w., przyznająca komisarzowi wyborczemu kompetencję do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu w ustawowo określonych przypadkach, w praktyce wywoływała wątpliwości i rozbieżności. Wątpliwości te stały się również przedmiotem rozważań WSA w Olsztynie[83]. Rada powiatu wobec pisemnego zrzeczenia się mandatu przez radnego podjęła uchwałę stwierdzającą jego wygaśnięcie. Podstawę prawną uchwały stanowił art. 190 ust. 2 ordynacji samorządowej w związku. z art. 16 ust. 2 ustawy - przepisy wprowadzające ustawę - Kodeks wyborczy[84]. Decyzja podjęta przez radnych nie została zaakceptowana przez wojewodę, który na podstawie art. 81 u.s.p. zaskarżył decyzję radnych do wojewódzkiego sądu administracyjnego i wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi wojewoda wskazał, że art. 16 ust. 1 i 2 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Kodeks wyborczy stanowił, iż kodeks ten stosuje się do wyborów zarządzonych po dniu wejścia tego aktu w życie oraz do kadencji rozpoczętych po przeprowadzeniu tych wyborów (ust. 1). To znaczy, że do wyborów zarządzonych przed dniem wejścia w życie kodeksu stosuje się przepisy dotychczasowe (ust. 2). Przy czym, jak słusznie zauważył wojewoda, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 20 lipca 2011 r. orzekł, iż art. 16 ust. 1 i 2 w związku z art. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Kodeks wyborczy jest niezgodny z art. 2 oraz art. 10 Konstytucji RP przez to, że uzależnia reżim prawny wyborów od terminu ich zarządzenia[85]. Orzeczenie to weszło w życie 21 lipca 2011 r. i z tym dniem ważność utracił art. 16 ust. 1 i 2 ustawy - przepisy wprowadzające ustawę - kodeks wyborczy. W konsekwencji organ nadzoru stwierdził, że rada powiatu utraciła uprawnienie do wygaszenia mandatu radnego z powodu zrzeczenia się go. Kompetencja w tym zakresie przekazana została bowiem komisarzowi wyborczemu. Odpowiadając na skargę, przewodniczący rady powiatu zakwestionował stanowisko wojewody. WSA, rozpoznając skargę, przyznał rację powiatowi. Wskazał, że zakwestionowana przez wojewodę uchwała dotyczy wygaśnięcia mandatu radnego powiatu wybranego na kadencję 2010-2014. Te zaś wybory zostały przeprowadzone na podstawie ordynacji samorządowej. W ocenie sądu treść art. 16 ust. 3 i art. 16 ust. 2 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Kodeks wyborczy (którego niezgodność z konstytucją orzekł Trybunał Konstytucyjny) różni się w istotny sposób, co ma wpływ na interpretację tych przepisów. W ust. 2 mowa jest o wyborach zarządzonych przed dniem wejścia w życie k.w., co mogło dotyczyć w istocie tylko wyborów do Sejmu i Senatu RP, które odbyły się jesienią 2011 r. W obowiązującym zaś art. 16 ust. 3, który nie był objęty powołanym orzeczeniem trybunału, mowa jest o wyborach przeprowadzonych w trakcie kadencji, w czasie której wszedł w życie k.w. Zdaniem sądu oznacza to, że przepis ten należy odnosić do wyborów samorządowych kadencji trwającej już od 2010 r. Z porównania brzmienia tych dwóch przepisów w ocenie sądu wynika, że wolą ustawodawcy było, aby do całej kadencji miał zastosowanie ten sam reżim prawny. W związku z tym zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy wprowadzającej rada powiatu prawidłowo rozstrzygała o stwierdzeniu wygaśnięcia mandatu radnego na podstawie przepisów ordynacji samorządowej. Na marginesie jednak sędziowie zwrócili uwagę, że skoro k.w. nie może mieć w ogóle zastosowania do wyborów trwającej już w czasie jego wejścia w życie kadencji, to tym samym do takiej kadencji nie mogą odnosić się kolejne nowelizacje tego kodeksu wyborczego. W tym kontekście niezrozumiałe jest zdaniem sędziów, w szczególności wobec pozostawienia dotychczasowego brzmienia art. 16 ust. 3 ustawy wprowadzającej kodeks wyborczy, pominięcie przez ustawodawcę w ustawie nowelizującej k.w. (wprowadzającej równocześnie podział kompetencji pomiędzy właściwą radę a komisarza wyborczego w zakresie stwierdzania wygaśnięcia mandatu) zapisów sugerujących, że wprowadzone w tym unormowaniu zmiany do k.w. miałyby mieć zastosowanie do trwającej kadencji organów jednostek samorządu terytorialnego, w trakcie której niniejsza ustawa weszła w życie. Takie rozumienie zdaniem sądu byłoby sprzeczne z zasadami wykładni systemowej oraz logicznej.

Na niespójność tych zapisów zwróciła również uwagę Państwowa Komisja Wyborcza[86]. W ocenie PKW stwierdzanie wygaśnięcia mandatów oraz uzupełnianie składu rad mieści się w szeroko rozumianym pojęciu wyborów, o których mowa w art. 16 ust. 3 i 4 ustawy wprowadzającej kodeks wyborczy i które do końca bieżącej kadencji organów jednostek samorządu terytorialnego przeprowadza się na podstawie przepisów dotychczasowych.

●Przepis określa również terminy, w jakich musi zostać podjęta uchwała przez właściwy organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego [wzory nr 4 i 5] oraz w jakich muszą zostać wydane stosowne postanowienia komisarza wyborczego. Zgodnie z nimi właściwa rada bądź sejmik województwa ma na to miesiąc od dnia wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu. W przypadku komisarza termin ten jest krótszy i wynosi odpowiednio 14 dni. Uchwała rady gminy, powiatu bądź sejmiku województwa zapada zwykłą większością głosów w głosowaniu jawnym.

●Zarówno uchwałę właściwego organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego o wygaśnięciu mandatu radnego, jak i stosowne postanowienie komisarza wyborczego w tym zakresie należy przekazywać, tak jak obecnie, w przypadku stwierdzenia wygaśnięcia mandatu przez właściwą radę wojewodzie i komisarzowi wyborczemu, a w przypadku postanowienia komisarza wyborczego także właściwemu przewodniczącemu rady gminy, powiatu bądź sejmiku województwa. Dodatkowo postanowienie komisarza wyborczego podlega publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz jest podawane do publicznej wiadomości w biuletynie informacji publicznej danej jednostki samorządu terytorialnego.

●Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie wątpliwości budzi sam charakter uchwały. Przyjmuje się, że uchwała w sprawie wygaśnięcia mandatu ma charakter deklaratoryjny. Innymi słowy, w odróżnieniu od uchwały kształtującej, uchwała ta potwierdza jedynie istniejący stan, same skutki związane z jego wystąpieniem następują zaś od okresu wskazanego w przepisie. Niemniej jednak, jak słusznie zauważył WSA w Rzeszowie, należy wskazać, że w uchwale deklaratoryjnej tkwi także element kształtujący. Zdaniem WSA oznacza to, że organ orzekający autorytatywnie wiąże treść normy generalnej z sytuacją prawną indywidualnego adresata. Tworzy zatem w ten sposób nową sytuację prawną. To, co do tej pory było normowane tylko w sferze generalnej, odnosi się z mocy tego aktu do konkretnego podmiotu. Dlatego dopiero od chwili wydania takiego aktu indywidualnego jego adresata wiąże skutecznie ukształtowana indywidualna sytuacja prawna. Rada ocenia i rozstrzyga więc o tym, że zachodzi ustawowa przesłanka wygaśnięcia mandatu[86]. Odmienne stanowisko w związku ze zmianą przepisów ordynacji samorządowej zajął Naczelny Sąd Administracyjny[87]. W ocenie tego sądu ustawodawca wiąże skutki w postaci wygaśnięcia mandatu radnego z aktem stwierdzenia wygaśnięcia mandatu i jego ostatecznością. Odnosi się to zarówno do uchwał rady o wygaśnięciu mandatu radnego, jak i do zarządzenia zastępczego wojewody wydawanego na podstawie art. 98a u.s.g., które zastępuje jedynie uchwałę rady. Zdaniem NSA oznacza to, że uchwała rady (zarządzenie zastępcze wojewody) nie ma charakteru deklaratoryjnego, co także przemawia za tym, że wydając rozstrzygnięcie co do wygaśnięcia mandatu, właściwy organ powinien uwzględnić wszystkie okoliczności sprawy. Okoliczności te mogą prowadzić do wniosku, że mimo formalnego, krótkotrwałego naruszenia zakazu przez radnego naruszenie to nie podważa celu wprowadzenia zakazu i nie powoduje skutku w postaci wygaśnięcia mandatu[88]. W tym miejscu należy opowiedzieć się jednak za konstytutywnym charakterem uchwały organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego oraz postanowienia, jakie będzie wydawane przez komisarza wyborczego w przypadkach określonych w k.w. Oczywiście uznać należy, że skutki w postaci wygaśnięcia mandatu następują z dniem uprawomocnienia wyroku sądu administracyjnego oddalającego skargę na uchwałę organu stanowiącego stwierdzającego wygaśnięcie mandatu.

●Bezskuteczny upływ miesięcznego terminu dla rady gminy do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu bez względu na przyczyny jego niedotrzymania przez radę gminy powoduje powstanie po stronie wojewody prawa i obowiązku skorzystania z jego uprawnień nadzorczych[89].

WZÓR NR 1

Wniosek o udzielenie urlopu bezpłatnego

Sławkowo, ...........(data)

Wiesław Kowalski,

Referent prawny

Urząd Gminy

w Sławkowie

ul. Piękna 17

W związku z wyborem na radnego i zakazem wykonywania pracy w ramach stosunku pracy w urzędzie gminy (art. 24b ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.), w którym radny uzyskał mandat, wnoszę o udzielenie mi urlopu bezpłatnego na czas wykonywania mandatu.

Wiesław Kowalski

Otrzymują:

1) Adresat

2) a/a

WZÓR NR 2

Wezwanie do złożenia oświadczenia majątkowego

Małomice, (data) ...................

Przewodniczący

Rady Gminy Małomice

Pan

Jan Nowak

radny Rady Gminy Małomice

Na podstawie art. 24h ust. 5a ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.) wzywam Pana do niezwłocznego złożenia oświadczenia majątkowego wraz z kopią zeznania podatkowego PIT za poprzedni rok kalendarzowy. Wyznaczam dodatkowy czternastodniowy termin do złożenia oświadczenia majątkowego. Termin biegnie od dnia dostarczenia niniejszego wezwania.

Informuję, że niezłożenie oświadczenia majątkowego radnego w powyższym dodatkowym terminie, stosownie do art. 383 ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 ze zm.) i art. 24k ust. 1 pkt 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, będzie skutkowało wygaśnięciem mandatu radnego.

Mirosław Kowalski

(przewodniczący Rady Gminy Małomice)

WZÓR NR 3

Oświadczenie majątkowe radnego gminy wraz zasadami jego wypełniania

..........................., dnia .............. r.

(miejscowość)

Ja, niżej podpisany(a), .........................................................................................................................

(imiona i nazwisko oraz nazwisko rodowe)

urodzony(a) ........................................... w ...........................................................................................

zatrudniony(a) w ...................................................................................................................................

(miejsce zatrudnienia, stanowisko lub funkcja)

po zapoznaniu się z przepisami ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 poz. 594 ze zm.), zgodnie z art. 24h tej ustawy oświadczam, że posiadam wchodzące w skład małżeńskiej wspólności majątkowej lub stanowiące mój majątek odrębny:

I.

Zasoby pieniężne:

- środki pieniężne zgromadzone w walucie polskiej:

- środki pieniężne zgromadzone w walucie obcej:

- papiery wartościowe: ......................................................na kwotę:

II.

1. Dom o powierzchni: ..................... mkw., o wartości:

tytuł prawny:

2. Mieszkanie o powierzchni: .............. mkw., o wartości:

tytuł prawny: ...................................................................

3. Gospodarstwo rolne:

rodzaj gospodarstwa: ................................., powierzchnia:

o wartości:

rodzaj zabudowy:

tytuł prawny:

Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym przychód i dochód w wysokości:

.................................................................................

4. Inne nieruchomości:

powierzchnia:

o wartości:

tytuł prawny:

III.

1. Posiadam udziały w spółkach handlowych z udziałem gminnych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby - należy podać liczbę i emitenta udziałów:

................................................................................................................................................................

udziały te stanowią pakiet większy niż 10 proc. udziałów w spółce:

Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym dochód w wysokości:

2. Posiadam udziały w innych spółkach handlowych - należy podać liczbę i emitenta udziałów:

...........................................................................................................................................................

Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym dochód w wysokości:

IV.^[3])

1. Posiadam akcje w spółkach handlowych z udziałem gminnych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby - należy podać liczbę i emitenta akcji:

.............................................................................................................................................................

akcje te stanowią pakiet większy niż 10 proc. akcji w spółce:

Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym dochód w wysokości:

2. Posiadam akcje w innych spółkach handlowych - należy podać liczbę i emitenta akcji:

......................................................................................................................................

Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym dochód w wysokości:

V.

Nabyłem(am) (nabył mój małżonek, z wyłączeniem mienia przynależnego do jego majątku odrębnego) od Skarbu Państwa, innej państwowej osoby prawnej, jednostek samorządu terytorialnego, ich związków lub od komunalnej osoby prawnej następujące mienie, które podlegało zbyciu w drodze przetargu - należy podać opis mienia i datę nabycia, od kogo:

VI.

1. Prowadzę działalność gospodarczą (należy podać formę prawną i przedmiot działalności):

- osobiście

- wspólnie z innymi osobami

Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym przychód i dochód w wysokości:

.................................................................................

2. Zarządzam działalnością gospodarczą lub jestem przedstawicielem pełnomocnikiem takiej działalności (należy podać formę prawną i przedmiot działalności):

- osobiście

- wspólnie z innymi osobami

Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym dochód w wysokości:

VII.

W spółkach handlowych (nazwa, siedziba spółki):

- jestem członkiem zarządu (od kiedy):

- jestem członkiem rady nadzorczej (od kiedy):

- jestem członkiem komisji rewizyjnej (od kiedy):

Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym dochód w wysokości:

VIII.

Inne dochody osiągane z tytułu zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej lub zajęć, z podaniem kwot uzyskiwanych z każdego tytułu:

IX.

Składniki mienia ruchomego o wartości powyżej 10 tys. złotych (w przypadku pojazdów mechanicznych należy podać markę, model i rok produkcji):

X.

Zobowiązania pieniężne o wartości powyżej 10 tys. złotych, w tym zaciągnięte kredyty i pożyczki oraz warunki, na jakich zostały udzielone (wobec kogo, w związku z jakim zdarzeniem, w jakiej wysokości):

Adres zamieszkania osoby składającej oświadczenie:

Miejsce położenia nieruchomości wymienionych w punkcie II części A (adres):

1.

2.

3.

4.

Powyższe oświadczenie składam świadomy(a), iż na podstawie art. 233 par. 1 kodeksu karnego za podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy grozi kara pozbawienia wolności.

.......................................... ......................................

(miejscowość, data) (podpis)

1. Osoba składająca oświadczenie obowiązana jest do zgodnego z prawdą, starannego i zupełnego wypełnienia każdej z rubryk.

2. Jeżeli poszczególne rubryki nie znajdują w konkretnym przypadku zastosowania, należy wpisać "nie dotyczy".

3. Osoba składająca oświadczenie obowiązana jest określić przynależność poszczególnych składników majątkowych, dochodów i zobowiązań do majątku odrębnego i majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową.

4. Oświadczenie o stanie majątkowym dotyczy majątku w kraju i za granicą.

5. Oświadczenie o stanie majątkowym obejmuje również wierzytelności pieniężne.

6. W części A oświadczenia zawarte są informacje jawne, w części B zaś informacje niejawne dotyczące adresu zamieszkania składającego oświadczenie oraz miejsca położenia nieruchomości.

W tym punkcie należy wykazać środki pieniężne w walucie polskiej oraz obcej zgromadzone zarówno w gotówce, jak i w formie bezgotówkowej (na rachunkach bankowych). Ujawniamy zasoby pieniężne posiadane w kraju i za granicą.

Należy pamiętać, że:

» ustawy samorządowe nie wprowadzają dolnej granicy, od której deklaruje się posiadane środki pieniężne, należy więc ujawnić każde posiadane środki. Nie jest prawidłowe wpisywanie, np.: "środki na ROR na bieżące potrzeby" bez podania kwoty,

» bez znaczenia jest miejsce przechowywanie środków: w domu, na lokacie, na ROR, zdeponowane na rachunkach w celu oszczędzania na określony cel (ubezpieczenie na życie, środki gromadzone w III filarze w ramach ubezpieczenia emerytalnego itp.),

» nie ma obowiązku podawania miejsca przechowywania środków pieniężnych (wskazywania nazwy banku czy rodzaju konta)

» trzeba podać nazwę waluty, w jakiej zgromadzone są środki pieniężne.

W tym punkcie w każdej z jego części należy podać informacje dotyczące:

» powierzchni,

» wartości,

» tytułu prawnego

domu, mieszkania, gospodarstwa rolnego i innych nieruchomości. Ponadto w przypadku gospodarstwa istotne są dane dotyczące: rodzaju zabudowy oraz przychodu i dochodu osiągniętego z tytułu jego prowadzenia.

Należy zaznaczyć, czy dana nieruchomość wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków, czy też stanowi majątek odrębny składającego oświadczenie.

W razie współwłasności w częściach ułamkowych należy przy danej nieruchomości oznaczyć wielkość udziału we współwłasności za pomocą ułamka. Powierzchnię nieruchomości podaje się na podstawie aktu notarialnego, przydziału lokalu albo na podstawie innych posiadanych i wiarygodnych dokumentów. Trzeba pamiętać o dokładnym podawaniu jednostki miary, wg której określana jest powierzchnia nieruchomości, np. mkw., a, ha.

Tytułem prawnym jest np.:

» własność,

» spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu,

» użytkowanie wieczyste,

» najem,

» dzierżawa,

» użyczenie.

Nie ma obowiązku wskazywania numeru aktu notarialnego oraz księgi wieczystej.

Należy pamiętać, że nie jest tytułem prawnym akt notarialny ani księga wieczysta. Pierwszy z nich to rodzaj umowy potwierdzającej nabycie nieruchomości lub praw do niej, druga zaś jest jedynie rejestrem publicznym, który przedstawia stan prawny nieruchomości. Nie jest wskazaniem tytułu prawnego podanie "wspólność małżeńska", "wspólność majątkowa". Pojęcia te określają ustrój majątkowy, jakim objęta jest dana nieruchomość lub prawo. Nie określają natomiast tytułu prawnego, jakim dysponują małżonkowie w ramach wspólności małżeńskiej.

Wartość nieruchomości powinna być oparta na szacunku (porównaniu) cen nieruchomości o podobnym standardzie, znajdujących się na tym samym obszarze lub wynikać z innych wiarygodnych źródeł (np. polisa ubezpieczeniowa). Jeżeli znana jest dokładna wartość (np. wycena rzeczoznawcy), podajemy rzeczywistą wartość, a nie szacunkową.

Wartość danej nieruchomości podaje się na 31 grudnia roku poprzedniego (w przypadku corocznych oświadczeń majątkowych) bądź na dzień zdarzenia uzasadniającego złożenie oświadczenia majątkowego (w przypadku pierwszego i ostatniego oświadczenia majątkowego). Nie podaje się ceny nabycia.

Obowiązek podania wartości nieruchomości występuje tylko w odniesieniu do praw zbywalnych (nie dotyczy np. najmu i dzierżawy).

W podpunkcie "inne nieruchomości" podaje się przykładowo: działkę, na której stoi dom wymieniony w oświadczeniu, udział w gruncie oraz w częściach wspólnych budynku przynależny do posiadanego mieszkania, działki rekreacyjne, działki pracownicze, działki wykorzystywane do działalności gospodarczej przez składającego oświadczenie lub współmałżonka, garaże, warsztaty.

W tych punktach należy ujawnić informacje o posiadanych udziałach i akcjach w spółkach handlowych, podając:

» liczbę posiadanych udziałów i akcji,

» nazwę emitenta udziałów i akcji,

» spółki, w których udziały lub akcje stanowią pakiet większy niż 10 proc. udziałów,

» wysokość dochodu osiągniętego z tytułu udziałów lub akcji

Dochodem z tytułu posiadania udziałów i akcji jest przykładowo:

» dochód z udziału w zyskach osób prawnych - dywidenda,

» dochód z umorzenia udziałów (akcji),

» dochód uzyskany z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) na rzecz spółki w celu ich umorzenia,

» wartość majątku otrzymanego w związku z likwidacją osoby prawnej,

» dochód przeznaczony na podwyższenie kapitału zakładowego,

» dochód stanowiący równowartość kwot przekazanych na kapitał zakładowy z innych kapitałów,

» dywidendy z akcji złożonych przez członków pracowniczych funduszy emerytalnych na rachunkach ilościowych.

W tym punkcie podajemy informację o mieniu nabytym wyłącznie w drodze przetargu od:

» Skarbu Państwa,

» innej państwowej osoby prawnej,

» jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków,

» komunalnej osoby prawnej.

Należy podać: opis nabytego mienia, datę nabycia, nazwę podmiotu, od którego nabyto mienie.

Z wzoru nie wynika wprost, kiedy nabyte mienie należy wykazać w tym punkcie. Jednak biorąc pod uwagę przesłanki, jakim ma służyć ujawnianie opisywanego majątku, tj. mienia nabytego w okresie pełnienia funkcji lub zajmowania stanowiska, należy przyjąć następujące zasady:

» podaje się mienie nabyte w drodze przetargu w roku ubiegłym (w przypadku oświadczeń wg stanu na 31 grudnia),

» wpisuje się mienie nabyte w ciągu roku poprzedniego, nawet jeżeli zostało zbyte przed 31 grudnia (czyni się o tym wzmiankę),

» w przypadku oświadczeń składanych pierwszy raz podaje się posiadane mienie nabyte w dowolnym czasie w przeszłości.

Ponadto:

» ujawnia się całe mienie, także te nabyte od gminy innej niż ta, w której pełni się funkcję,

» wykazuje się mienie nabyte przez współmałżonka, chyba że należy do jego majątku odrębnego,

» podaje się mienie wskazane już w innych punktach oświadczenia, jeżeli zostało nabyte w sposób opisany w tym punkcie,

» nie wykazuje się mienia, nabytego od ww. podmiotów w drodze bezprzetargowej,

W tej części należy ujawnić:

» fakt prowadzenia działalności gospodarczej,

» fakt zarządzania taką działalnością (jako przedstawiciel lub pełnomocnik),

» przedmiot prowadzonej działalności gospodarczej,

» formę prawną działalności gospodarczej,

» ewentualnych wspólników,

» przychód i dochód osiągnięty z tego tytułu w roku ubiegłym (należy podać dwie wielkości).

» także zawieszoną działalność gospodarczą.

Zarządzanie działalnością gospodarczą dotyczy zarządu na podstawie: pełnomocnictwa, kontraktu menedżerskiego lub umów o podobnym charakterze, prokury.

Przedmiot działalności najlepiej wskazać, posługując się oznaczeniami Polskiej Klasyfikacji Działalności.

Forma prawna najczęściej to: prowadzenie działalności na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (w tym także w ramach spółki cywilnej) oraz prowadzenie działalności w ramach jednego z rodzajów spółki osobowej, wskazanych w przepisach kodeksu spółek handlowych.

W tym punkcie należy ujawnić:

» fakt uczestnictwa we władzach statutowych spółek handlowych: zarządzie, radzie nadzorczej, komisji rewizyjnej,

» datę objęcia funkcji,

» dochód osiągnięty z tego tytułu w roku ubiegłym.

Jak wynika z wzoru oświadczenia, radni wykazują jedynie uczestnictwo w organach spółek handlowych.

Ten punkt nakazuje ujawnienie wszelkich dochodów osiąganych w związku z szeroko rozumianą aktywnością majątkową, o ile dochody te nie zostały wskazane w innym punkcie oświadczenia. Należy wykazać tu zarówno dochody ujęte w zeznaniach rocznych, jak również w innych dokumentach w zakresie podatku od czynności cywilnoprawnych, spadków lub darowizn. Pomijanie informacji o osiągniętych dochodach (przychodach) z tytułu sprzedaży nieruchomości, spadków lub darowizn stanowi o niedokładności i wadliwości oświadczenia. Fakt ten ogranicza bowiem możliwość oceny sytuacji majątkowej osoby składającej oświadczenia i może prowadzić do błędnych wniosków, a co za tym idzie - do skierowania sprawy weryfikacji rzetelności oświadczenia do urzędu kontroli skarbowej.

Zatem, w punkcie tym, należy wykazać dochód (przychód - koszty uzyskania przychodu) uzyskany z poszczególnych tytułów m.in.:

» ze stosunku pracy (również dodatkowe świadczenia jak: nagrody jubileuszowe, nagrody uznaniowe itp.),

» z umowy-zlecenia,

» z umowy o dzieło,

» z praw majątkowych, w tym z praw autorskich,

» z najmu i dzierżawy,

» z emerytury i renty,

» z zasiłków dla bezrobotnych,

» diety z tytułu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich,

» jednorazowe świadczenia, np. odszkodowania, wygrane,

» z odpłatnego zbycia nieruchomości,

» darowizn,

» spadków.

Ujawnieniu podlega dochód opodatkowany, jak również wolny od podatku. Podać należy dochód uzyskany w ciągu całego okresu, za jaki składane jest oświadczenie (nie należy podawać miesięcznej kwoty dochodu).

W powyższym punkcie należy wykazać mienie ruchome o wartości przekraczającej 10 tys. zł, będące własnością osoby składającej oświadczenie oraz należące do jej majątku wspólnego. Do składników mienia ruchomego należy zaliczyć m.in.:

» samochody,

» inne pojazdy mechaniczne,

» dzieła sztuki,

» meble,

» sprzęt audiowizualny,

» zwierzęta (niewchodzące w skład gospodarstwa rolnego),

» domki kempingowe,

» urządzenia i maszyny.

Uwzględnić należy mienie:

» stanowiące własność lub współwłasność małżeńską,

» stanowiące współwłasność z innymi osobami (podajemy udział),

» wykorzystywane do działalności gospodarczej, także przez współmałżonka (jeżeli istnieje współwłasność małżeńska),

» zakupione na kredyt,

» na którym ciąży zastaw rejestrowy.

Wartość poszczególnych składników majątku ruchomego należy określić według ceny rynkowej na 31 grudnia (oświadczenie roczne) lub na dzień związany z określonym zdarzeniem nakładającym obowiązek złożenia oświadczenia.

Należy pamiętać, że:

- wykazaniu podlega tylko rodzaj mienia, nie ma obowiązku deklarowania jego wartości;

- w przypadku pojazdów mechanicznych należy podać markę, model i rok produkcji. Pojazdem mechanicznym jest np.:

» pojazd samochodowy,

» ciągnik rolniczy,

» przyczepa,

» pojazd wolnobieżny z wyłączeniem pojazdu wolnobieżnego będącego w posiadaniu rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne i użytkowanego w związku z prowadzeniem tego gospodarstwa,

» pojazd zabytkowy.

W tym miejscu wykazuje się zobowiązania pieniężne o wartości powyżej 10 tys. zł, tj.:

» zaciągnięte kredyty,

» zaciągnięte pożyczki,

» zobowiązania cywilnoprawne (np. obowiązek wypłaty odszkodowania).

Ujawnieniu podlegają kredyty i pożyczki zaciągnięte:

» w bankach,

» w innych instytucjach oszczędnościowo-kredytowych,

» od osób prywatnych oraz

» pozostałe, np. zaciągnięte z funduszy zakładowych, zarówno w walucie polskiej, jak i obcej.

W oświadczeniu należy także określić warunki, na jakich zostały udzielone zobowiązania pieniężne:

» wskazać osobę (instytucję),

» zwięźle określić w związku z jakim zdarzeniem,

» podać wysokość zobowiązania wraz z odsetkami.

Kwota 10 tys. zł dotyczy sumy zobowiązań.

Należy podać zobowiązania własne, wchodzące w skład współwłasności małżeńskiej oraz wspólne z innymi osobami.

Podać należy wysokość zobowiązania na 31 grudnia (oświadczenie roczne) lub na dzień związany z określonym zdarzeniem nakładającym obowiązek złożenia oświadczenia. Nie podaje się pierwotnej wysokości zaciągniętego zobowiązania.

Należy pamiętać o określeniu waluty.

Podając warunki zaciągniętego zobowiązania nie podajemy okoliczności w związku z jakimi zaciągamy zobowiązanie, tylko w związku z jakim zdarzeniem to następuje, np. zakup mieszkania, zakup samochodu, zakup lokalu użytkowego, budowa budynku mieszkalnego. Niewystarczająca jest informacja typu "kredyt hipoteczny", gdyż nie precyzuje ona konkretnego celu, zdarzenia, w związku z którym powstało zobowiązanie.

W celu zapewnienia przejrzystości życia publicznego konieczne jest określenie warunków, na jakich zostały udzielone kredyty lub pożyczki. Mowa tu o określeniu, czy były to warunki ogólne, czy preferencyjne (uprzywilejowana pozycja osoby otrzymującej). W przypadku kredytów preferencyjnych wskazane jest podanie zakresu uprzywilejowania.

Część B oświadczenia zawiera informacje niejawne. Podać w niej należy adres zamieszkania osoby składającej oświadczenie majątkowe.

Ponadto należy dokładnie określić miejsca położenia wszystkich nieruchomości wskazanych w części A pkt II oświadczenia. Podany adres powinien zawierać wszystkie elementy umożliwiające usytuowanie nieruchomości, tj. nie tylko miejscowość, lecz także ulicę, numer domu i lokalu, numer działki w przypadku nieruchomości gruntowych niezabudowanych.

Liczba i kolejność ujawnionych adresów winna odpowiadać liczbie i kolejności nieruchomości wykazanych w części A pkt II.

W przypadku gdy adres zamieszkania osoby składającej oświadczenie pokrywa się z adresem mieszkania lub domu wymienionego w części A pkt II oświadczenia, należy ten adres wpisać powtórnie ^[79] .

WZÓR 4

Na podstawie art. 383 par. 2 w zw. z art. 383 par. 1 ust. 1 pkt 5 ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 ze zm.) w związku z art. 24b ust. 1 i 5 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.) uchwala się, co następuje:

Stwierdza się wygaśnięcie mandatu radnego - Karola Nowaka wybranego w okręgu wyborczym nr 6 z listy nr 15 - KW Razem dla Gminy z powodu niezłożenia wniosku, o którym mowa w art. 24b ust.1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.

Jeden egzemplarz niniejszej uchwały należy doręczyć niezwłocznie panu Karolowi Nowakowi.

Uchwała podlega przekazaniu wojewodzie podlaskiemu i komisarzowi wyborczemu w Łomży.

Wykonanie uchwały powierza się wójtowi gminy.

Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

Przewodniczący Rady

Juliusz Kowalski

Pan Karol Nowak został wybrany radnym Rady Gminy Góra w wyborach samorządowych, które odbyły się w 16 listopada 2014 r. Zgodnie z art. 24b ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.) osoba wybrana na radnego nie może wykonywać pracy w ramach stosunku pracy w urzędzie gminy, w którym uzyskała mandat. Przed przystąpieniem do wykonywania mandatu osoba ta zobowiązana jest złożyć wniosek o urlop bezpłatny w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyników wyborów przez właściwy organ wyborczy. Wójt Gminy Góra 14 maja 2012 r. zawarł umowę o pracę z Panem Karolem Nowakiem na czas nieokreślony, na stanowisku inspektora w referacie planowania i zagospodarowania przestrzennego. Pan Karol Nowak zgodnie z art. 24b ust. 1 ustawy z 8 marca o samorządzie gminnym zobowiązany był do złożenia wniosku o urlop bezpłatny w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia zbiorczych wyników wyborów do rad na obszarze kraju, które nastąpiło 25 listopada 2014 r.* - czego nie dokonał i nadal pozostaje w stosunku pracy. Niewypełnienie obowiązku, o którym mowa wyżej, jest równoznaczne ze zrzeczeniem się mandatu w myśl art. 24b ust. 5 ustawy o samorządzie gminnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z 9 września 2004 r. sygn. akt IISA/Bk 37/04 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl.) uznał, iż przepis art. 24b ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym dotyczy nie tylko urzędników pracujących w gminie, lecz także wszystkich osób pozostających w stosunku pracy w urzędzie niezależnie od charakteru pracy. Wygaśnięcie mandatu radnego następuje w trybie art. 383 par. 2 kodeksu wyborczego.

Mając powyższe na względzie, niezbędne jest podjęcie przez Radę przedmiotowej uchwały.

* Hipotetyczna data przyjęta przez redakcję.

WZÓR 5

Na podstawie art. 190 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz.U. z 2010 r. nr 176, poz. 1190 ze zm.), w związku z art. 16 ust. 2a ustawy z 5 stycznia 2011 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2011 r. nr 21, poz. 113 ze zm.) Rada Gminy w Niskiej uchwala, co następuje:

W związku z pisemnym zrzeczeniem się mandatu, stwierdza się wygaśnięcie mandatu radnego Kamila Kowala.

Uchwałę doręcza się zainteresowanemu oraz przesyła wojewodzie małopolskiemu i komisarzowi wyborczemu w Krakowie.

Wykonanie uchwały powierza się wójtowi Gminy Niska.

Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

Pan Kamil Kowal, radny Rady Gminy Niska, 21 lipca 2014 r. złożył pisemne oświadczenie woli, na podstawie którego zrzekł się mandatu. Zgodnie z art. 190 ust. 1 pkt 2 ustawy z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz.U. z 2010 r. nr 176, poz. 1190 ze zm.) pisemne zrzeczenie się mandatu stanowi przesłankę do stwierdzenia jego wygaśnięcia. Zgodnie zaś z art. 16 ust. 2a ustawy z 5 stycznia 2011 r. - przepisy wprowadzające ustawę - Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2011 r. nr 21, poz. 113 ze zm.) do kadencji organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego oraz kadencji wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w czasie której przepisy kodeksu wyborczego weszły w życie, stosuje się przepisy dotychczasowe. Podjęcie uchwały w proponowanym kształcie jest więc niezbędne.

Przypisy

[1] Kwestie te reguluje art. 171 ust. 3 Konstytucji RP, a także rozwijające jej postanowienia przepisy ustaw samorządowych. Sejm w drodze uchwały podjętej na wniosek prezesa Rady Ministrów może rozwiązać organ stanowiący samorządu terytorialnego, jeżeli organ ten rażąco narusza Konstytucję RP lub ustawy. Pojęcie rażącego naruszenia nie zostało zdefiniowane w Konstytucji RP. Ma ono jednak swoje utrwalone od dawna w nauce prawa znaczenie, tzn. musi być naruszeniem oczywistym, istotnym i dotyczącym spraw zasadniczych. Rozwiązanie organu stanowiącego samorządu terytorialnego jest równoznaczne z rozwiązaniem wszystkich organów danej jednostki samorządu terytorialnego. W przypadku gminy lub powiatu prezes Rady Ministrów wyznacza wówczas osobę, która do czasu wyborów nowych organów samorządu pełni funkcję tych organów. W przypadku województwa funkcje te pełni właściwy terytorialnie wojewoda. Sejm podejmuje uchwałę o rozwiązaniu organu stanowiącego w trybie art. 120 Konstytucji RP. Por. komentarz do art. 171 Konstytucji RP [w:] B. Banaszak, "Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz", Warszawa 2012, wersja elektroniczna.

[2] Konsekwencje te określa art. 67 ustawy o referendum. Jeśli w głosowaniu za odwołaniem organu stanowiącego jednostki samorządowej opowie się większość głosujących, publikacja wyników referendum skutkuje zakończeniem jego kadencji. Co istotne, w przypadku referendum odbywającego się na szczeblu powiatu i sejmiku wojewódzkiego skutkiem jest także wygaśnięcie mandatu organów wykonawczych, czyli zarządów tych jednostek samorządu terytorialnego. Wynika to z powiązania organizacyjnego organów stanowiących i wykonawczych. Te ostatnie pochodzą bowiem z wyboru rad powiatów czy sejmików wojewódzkich. Byłoby dziwne, gdyby mogły one funkcjonować w dalszym ciągu, pomimo braku legitymacji dla organu je wybierającego, tym bardziej że dodatkowo mogłyby one działać bez żadnej kontroli organów stanowiących. Logiką regulacji jest więc pozbawienie uprawnienia do działania zarówno organów pochodzących z wyborów powszechnych, jak i organów, które zostały przez nie powołane i podlegają ich kontroli. Zdaniem P. Uziębły taki kształt normatywny w pełni zasługuje na akceptację, tym bardziej że stanowi przejaw woli mieszkańców wspólnoty samorządowej, którzy wystawili organom samorządowym negatywną ocenę. W przypadku rozwiązania rady powiatu czy sejmiku województwa, a tym samym również zarządów tych jednostek samorządowych, do czasu wyboru zarządów przez nowy organ stanowiący prezes Rady Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw administracji publicznej, wyznacza osobę, która w tym okresie pełni funkcję organów powiatu czy województwa. Jeśli natomiast referendum w sprawie odwołania organów gminy pochodzących z wyborów powszechnych odbywa się na wniosek mieszkańców, to ich skuteczne odwołanie powoduje skutki analogiczne jak w przypadku powiatów i województw, z tym wyjątkiem, że jeśli został odwołany tylko jeden organ, drugi z nich w dalszym ciągu funkcjonuje. Tak więc osoba wyznaczona przez prezesa Rady Ministrów będzie zastępować (podobnie zresztą jak w przypadku referendum arbitrażowego) wyłącznie organ, który został odwołany. Por. komentarz do art. 67 ustawy o referendum [w:] P. Uziębło, "Ustawa o referendum lokalnym. Komentarz", Wolters Kluwer Polska 2008, wersja elektroniczna.

[3] Zob. komentarz do art. 390 k.w.

[4] B. Banaszak, "Kodeks wyborczy. Komentarz", Warszawa 2014, str. 564.

[5] Sygn. akt II OSK 479/2013, LexPolonica nr 7421045.

[6] Sygn. akt K 9/05, OTK ZU 2006/2/17.

[7] Por. też wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Go 223/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[8] Sygn. akt III SA/Lu 527/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[9] Rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody kujawsko-pomorskiego z 27 czerwca 2013 r., nr 63/2013, Legalis nr 701193.

[10] B. Banaszak, op. cit., str. 564.

[11] Por. art. 23a ust. 1 u.s.g., art. 20 ust. 1 u.s.p. i art. 22 ust. 1 u.s.w.

[12] A. Kisielewicz [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, "Samorządowe prawo wyborcze. Komentarz", Warszawa 2010, str. 467-468.

[13] B. Banaszak, op. cit., str. 564.

[14] A. Kisielewicz [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, op. cit., str. 460.

[15] Ibidem, str. 462-463.

[16] Sygn. akt II OSK 384/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[17] Por. wyrok WSA w Łodzi z 13 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 1216/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[18] B. Banaszak, op. cit., str. 565.

[19] Por. np. wyrok WSA w Bydgoszczy z 14 października 2009 r., sygn. akt II SA/Bd 728/2009, LexPolonica nr 2437203.

[20] Identyczne regulacje znajdują się w art. 23 u.s.p. i art. 25 u.s.w. Zakaz ten dotyczy jednak zatrudnienia w starostwie powiatowym (urzędzie marszałkowskim) i nie odnosi się do radnych, którzy zostali wybrani do zarządu, a zatem radnych, z którymi stosunek pracy został nawiązany na podstawie wyboru.

[21] A. Szewc [w:] G. Jyż, Z. Pławecki, A. Szewc, "Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz", Warszawa 2012, komentarz do art. 24a u.s.g., wersja elektroniczna.

[22] K. Jaroszyński [w:] J. Dominowska, R. Hauser, K. Jaroszyński, Z. Niewiadomski, W. Piątek, A. Skoczylas, W. Sawczyn, Ł. Złakowski, "Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz z odniesieniami do ustaw o samorządzie powiatowym i samorządzie województwa", pod red. R. Hausera i Z. Niewiadomskiego, Warszawa 2011, komentarz do art. 24a u.s.g., wersja elektroniczna.

[23] Sygn. akt II OSK 664/2009, LexPolonica nr 2475396.

[24] Więcej na temat tego zakazu zob. komentarz do art. 370 k.w.

[25] M. Mączyński, "Prawa i obowiązki osób pełniących funkcje publiczne (zwłaszcza radnych i pracowników samorządowych)", str. 34-35, dostęp: antykorupcja.gov.pl.

[26] Zakaz ten dotyczy radnych powiatu i województwa, na podstawie odpowiednio art. 24 u.s.p. i art. 26 u.s.w.

[27] S. Płażek [w:] K. Bandarzewski, R. Budzisz, P. Chmielnicki, D. Dąbek, P. Dobosz, B. Jaworska-Dębska, W. Kisiel, P. Kryczko, M. Mączyński, S. Płażek, K. Wlaźlak, "Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz", pod red. P. Chmielnickiego, Warszawa 2013, komentarz do art. 24b u.s.g., wersja elektroniczna.

[28] A. Wierzbica, "Analiza obowiązujących przepisów antykorupcyjnych z wykazaniem mankamentów prawnych" [w:] "Korupcja i antykorupcja - wybrane zagadnienia", część I, str. 179, dostęp: www.cba.gov.pl.

[29] A. Szewc [w:] G. Jyż, Z. Pławecki, A. Szewc, op. cit., komentarz do art. 24b u.s.g., wersja elektroniczna. Więcej na temat tego zakazu zob. też komentarz do art. 370 k.w.

[30] Analogiczny zakaz został sformułowany w art. 23 ust. 5 u.s.p. oraz art. 25 ust. 5 u.s.w.

[31] Wyrok z 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 1027/07, Legalis nr 162918.

[32] Sygn. akt NK.II.DJ.0911-77/08, Legalis nr 100414.

[33] Wyrok z 10 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 405/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[34] Wyrok z 2 lipca 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 140/09, Legalis nr 181753.

[35] Andrzej Szewc [w:] G. Jyż, Z. Pławecki, A. Szewc, op. cit., komentarz do art. 24d u.s.g., wersja elektroniczna.

[36] S. Płażek [w:] K. Bandarzewski, R. Budzisz, P. Chmielnicki, D. Dąbek, P. Dobosz, B. Jaworska-Dębska, W. Kisiel, P. Kryczko, M. Mączyński, S. Płażek, K. Wlaźlak, op. cit., komentarz do art. 24d u.s.g., wersja elektroniczna.

[37] Por. A. Kisielewicz [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, op. cit., str. 465-466.

[38] Sygn. akt II SA/Bd 1299/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[39] Na temat zakazu z art. 24d u.s.g. zob. komentarz do art. 370 k.w.

[40] Identyczne rozwiązania przewidziane jest w art. 25a u.s.p. i art. 27a u.s.w.

[41] A. Wierzbica [w:] M. Augustyniak, R. Cybulska, J. Glumińska-Pawlic, J. Jagoda, A. Jochymczyk, C. Martysz, A. Matan, T. Moll, A. Wierzbica, "Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz", pod. red. B. Dolnickiego, Warszawa 2010, komentarz do art. 24e u.s.g., wersja elektroniczna.

[42] A. Szewc [w:] G. Jyż, Z. Pławecki, A. Szewc, op. cit., komentarz do art. 24e u.s.g., wersja elektroniczna.

[43] S. Płażek [w:] K. Bandarzewski, R. Budzisz, P. Chmielnicki, D. Dąbek, P. Dobosz, B. Jaworska-Dębska, W. Kisiel, P. Kryczko, M. Mączyński, S. Płażek, K. Wlaźlak, op. cit., komentarz do art. 24e u.s.g., wersja elektroniczna.

[44] Sygn. akt II SA/Wa 33/2011, LexPolonica nr 3901712.

[45] S. Płażek [w:] K. Bandarzewski, R. Budzisz, P. Chmielnicki, D. Dąbek, P. Dobosz, B. Jaworska-Dębska, W. Kisiel, P. Kryczko, M. Mączyński, S. Płażek, K. Wlaźlak, op. cit., komentarz do art. 24e u.s.g., wersja elektroniczna.

[46] Zob. ibidem oraz Andrzej Szewc [w:] G. Jyż, Z. Pławecki, A. Szewc, op. cit., komentarz do art. 24e u.s.g., wersja elektroniczna; K. Jaroszyński [w:] J. Dominowska, R. Hauser, K. Jaroszyński, Z. Niewiadomski, W. Piątek, A. Skoczylas, W. Sawczyn, Ł. Złakowski, op. cit., komentarz do art. 24a u.s.g., wersja elektroniczna. Mniej jednoznaczne stanowisko prezentuje A. Kisielewicz. Zdaniem tego autora można mieć wątpliwości, czy w treści art. 190 ust. 1 pkt 2a ordynacji [obecnie w art. 383 par. 1 pkt 5 k.w. - red.] mieści się również naruszenie zakazu podejmowania dodatkowych zajęć mogących podważać zaufanie wyborców do wykonywania mandatu. Rozdzielenie zakresów pojęć "wykonywanie działalności" i "podejmowanie dodatkowych zajęć" nie jest łatwe. Oba mają szeroką, niedookreśloną treść, same w sobie nie zawierają informacji o charakterze i intensywności tej działalności. Podejmowanie przez radnego dodatkowych zajęć nie wymaga uzyskania niczyjej uprzedniej zgody. Jeżeli więc przyjąć, że naruszenie tego zakazu stanowi przesłankę wygaśnięcia mandatu radego, to po stronie radnego będzie leżało ryzyko niewłaściwej oceny, czy wykonywane przez niego zajęcia nie narażają go na konsekwencje wynikające z art. 190 ust. 1 pkt 2a ordynacji [obecnie w art. 383 par. 1 pkt 5 k.w. - redakcja]. Ze względu na wagę sprawy (wygaśnięcie mandatu) należałoby oczekiwać bardziej precyzyjnego formułowania tego zakazu, por. A. Kisielewicz [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, op. cit., str. 470.

[47] A. Wierzbica, "Analiza obowiązujących przepisów antykorupcyjnych...", op. cit., str. 200.

[48] Sygn. akt II OSK 2318/2011, LexPolonica nr 3891449.

[49] Podobne regulacje znajdują się w art. 25b u.s.p. i art. 27b u.s.w.

[50] Zakaz ten szeroko został omówiony także w komentarzu do art. 370 k.w.

[51] A. Wierzbica, "Analiza obowiązujących przepisów antykorupcyjnych...", op. cit., str. 149.

[52] Ibidem, str. 151.

[53] Ibidem, str. 150-151.

[54] Ibidem, str. 153.

[55] Zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z 22 grudnia 2009 r. w sprawie zawieszania działalności gospodarczej przez osoby wykonujące funkcje publiczne (nr BMK-0660-2016- e:2478/2009) radny musi działalność całkiem wyrejestrować.

[56] K. Jaroszyński [w:] J. Dominowska, R. Hauser, K. Jaroszyński, Z. Niewiadomski, W. Piątek, A. Skoczylas, W. Sawczyn, Ł. Złakowski, op. cit., komentarz do art. 24f u.s.g., wersja elektroniczna.

[57] Andrzej Szewc [w:] G. Jyż, Z. Pławecki, A. Szewc, op. cit., komentarz do art. 24f u.s.g., wersja elektroniczna.

[58] A. Wierzbica, "Analiza obowiązujących przepisów antykorupcyjnych...", op. cit., str. 173.

[59] Sygn. akt II OSK 291/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[60] Sygn. akt II OSK 556/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[61] Sygn. akt II OSK 2255/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[62] Sygn. akt II OSK 1418/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[63] Sygn. akt II OSK 2294/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[64] Sygn. akt II OSK 2969/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[65] Pozostałe przypadki, które zostały uznane za naruszenie zakazu z art. 24f u.s.g., zob. komentarz do art. 370 k.w.

[66] Sygn. akt II OSK 2357/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[67] Sygn. akt II OSK 1194/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[68] Regulacja taka zawarta jest też w art. 21 ust. 8 u.s.p. oraz art. 23 ust. 4 u.s.w.

[69] K. Jaroszyński [w:] J. Dominowska, R. Hauser, K. Jaroszyński, Z. Niewiadomski, W. Piątek, A. Skoczylas, W. Sawczyn, Ł. Złakowski, op. cit., komentarz do art. 25b u.s.g., wersja elektroniczna.

[70] S. Płażek [w:] K. Bandarzewski, R. Budzisz, P. Chmielnicki, D. Dąbek, P. Dobosz, B. Jaworska-Dębska, W. Kisiel, P. Kryczko, M. Mączyński, S. Płażek, K. Wlaźlak, op. cit., komentarz do art. 25b u.s.g., wersja elektroniczna.

[71] A. Kisielewicz [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, op. cit., str. 474.

[72] Identyczna regulacja znajduje się w art. 25c ust. 1 u.s.p. i art. 27c ust. 1 u.s.w.

[73] Art. 24h ust. 3 u.s.g., art. 25c ust. 3 u.s.p. i art. 27c ust. 3 u.s.w.

[74] Art. 24h ust. 4 u.s.g., art. 25c ust. 4 u.s.p. i art. 27c ust. 4 u.s.w.

[75] Art. 24h ust. 5a u.s.g., art. 25c ust. 5 u.s.p., art. 27c ust. 5a u.s.w.

[76] Dz.U. nr 34, poz. 282.

[77] Dz.U. nr 34, poz. 283.

[78] Dz.U. nr 60, poz. 490.

[79] Przy opracowaniu wzoru wykorzystano wyjaśnienia "Jak wypełniać oświadczenia majątkowe określone dla samorządowych funkcjonariuszy publicznych", dostęp: www.olsztyn.is.gov.pl.

[80 Nowelizacja, o której mowa, została dokonana ustawą z 31 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 217, poz. 1281).

[81] Pełne zastosowanie omawiana regulacja znajdzie do sytuacji skutkujących wygaśnięciem mandatu w stosunku do radnych wszystkich szczebli samorządu terytorialnego oraz wójtów, burmistrzów, prezydentów miast wybranych w zbliżających się wyborach samorządowych. W przypadku radnych wszystkich szczebli samorządu terytorialnego, wójtów, burmistrzów i prezydentów miast wybranych w toku obecnej kadencji organem właściwym do wygaśnięcia mandatu jest rada gminy.

[82] http://orka.sejm.gov.pl/proc6.nsf/opisy/4227.htm.

[83] Wyrok z 6 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 37/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[84] Ustawa z 5 stycznia 2011 r. - przepisy wprowadzające ustawę - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 113 ze zm.).

[85] Sygn. akt K 9/11, LexPolonica nr 2563192.

[86] Wyjaśnienia Państwowej Komisji Wyborczej z 28 listopada 2011 r. dotyczące zmian w składach rad i stwierdzania wygaśnięcia mandatów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast w kadencji 2010-2014 (nr ZPOW-432-21/11), www.pkw.gov.pl.

[87] Zmiany w zakresie skutków prawnych uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu wprowadziła ustawa z 5 września 2008 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r. nr 180, poz. 1111), która weszła w życie 25 października 2008 r. Na jej podstawie ustawodawca przesądził, że wygaśnięcie mandatu radnego następuje z dniem uprawomocnienia się wyroku sądu administracyjnego oddalającego skargę na uchwałę organu stanowiącego stwierdzającego wygaśnięcie mandatu. Rozwiązania w tym zakresie zarówno w stosunku do uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu, jak i postanowienia komisarza wyborczego powielił k.w.

[88] Wyrok z 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2818/2012, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[89] Por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2818/2012, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.