Czy możliwe jest umorzenie opłaty legalizacyjnej przez organ nadzoru

Zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy – Prawo budowlane, który reguluje procedurę legalizacji samowoli budowlanej, jeżeli powiatowy inspektor nadzoru budowlanego stwierdzi, że projekt zagospodarowania działki jest zgodny z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, złożony projekt budowlany jest kompletny i został sporządzony przez osobę posiadającą wymagane uprawnienia, a inwestor uzyskał wszystkie wymagane opinie, uzgodnienia i pozwolenia, to w drodze postanowienia ustala wysokość opłaty legalizacyjnej. Uiszczenie opłaty legalizacyjnej przez inwestora jest warunkiem koniecznym do zalegalizowania samowoli. Bez spełnienia tego warunku powiatowy inspektor nadzoru budowlanego nie może uznać obiektu za legalny, pomimo że art. 59f ust. 1 prawa budowlanego w zakresie nakładania opłat legalizacyjnych odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów działu III ustawy – Ordynacja podatkowa, który przewiduje możliwość umorzenia zaległości podatkowej.

Odpowiednie stosowanie przepisu może polegać na jego zastosowaniu wprost, zastosowaniu z odpowiednimi modyfikacjami lub na odmowie jego zastosowania ze względu na określone różnice. W przypadku przepisów regulujących uiszczanie opłat legalizacyjnych mamy do czynienia właśnie z tą trzecią sytuacją – odmową zastosowania przepisów ordynacji podatkowej. W sytuacji bowiem nieuiszczenia opłaty legalizacyjnej w oznaczonym terminie nie można przyjąć odpowiedniego zastosowania przepisów działu III ustawy – Ordynacja podatkowa, dotyczących umorzenia zaległości podatkowych, skoro ustawodawca przewidział wprost w ustawie – Prawo budowlane rozwiązanie prawne takiego przypadku. Sankcje nieuiszczenia opłaty legalizacyjnej w terminie określa art. 48 prawa budowlanego, nakazujący powiatowemu inspektorowi nadzoru budowlanego wydanie nakazu rozbiórki samowoli budowlanej. Taka jest też konsekwencja próby uiszczenia opłaty legalizacyjnej po określonym terminie. Prawo budowlane nie dopuszcza bowiem możliwości uiszczenia opłaty legalizacyjnej po wyznaczonym przez powiatowego inspektora nadzoru budowlanego terminie.

Opłata legalizacyjna jest warunkiem legalizacji samowoli budowlanej, swoistego rodzaju dolegliwością, którą musi ponieść każdy inwestor, który złamał procedury budowlane. Tylko terminowa wpłata opłaty legalizacyjnej przez inwestora upoważnia powiatowego inspektora nadzoru budowlanego do legalizacji samowoli budowlanej. Nie można jednocześnie mówić o powstaniu zaległości podatkowej w przypadku nieuiszczenia opłaty legalizacyjnej, a więc w rezultacie nie można rozważać umorzenia przez inspektora nadzoru budowlanego opłaty legalizacyjnej na podstawie przepisów działu III ustawy – Ordynacja podatkowa, który dopuszcza możliwość umorzenia zaległości podatkowej. Bezpłatna legalizacja samowoli budowlanych powstałych po 1 stycznia 1995 r. nie jest więc dopuszczalna. Powiatowy inspektor nadzoru budowlanego ma więc obowiązek ustalenia wysokości opłaty legalizacyjnej, która w przypadku domów jednorodzinnych wynosi np. 50 tys. zł. Nie oznacza to jednak, że inwestor musi ją uiścić jednorazowo w całości. Inspektor nadzoru budowlanego, na wniosek inwestora, może jednak rozłożyć tę opłatę na raty. Dopuszcza to prawo budowlane poprzez odpowiednie zastosowanie przepisów ordynacji podatkowej.