Gospodarka majątkiem w jednostce budżetowej

Ze względu na specyfikę jednostek sektora finansów publicznych, kierownicy tych jednostek mają dość często kłopoty z zagospodarowaniem zużytego lub niepotrzebnego mienia. Wątpliwości te są uzasadnione, ponieważ jednostki budżetowe gospodarują środkami publicznymi, w związku z czym mienie będące w ich posiadaniu jest także mieniem publicznym.

Zasady postępowania z majątkiem ruchomym ustalone zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z 11 sierpnia 2004 r. w sprawie sposobu i trybu gospodarowania składnikami majątku ruchomego powierzonego jednostkom budżetowym, zakładom budżetowym i gospodarstwom pomocniczym (Dz.U. nr 191, poz. 1957). Rozporządzenie to dotyczy mienia Skarbu Państwa, a więc państwowych jednostek budżetowych. Jednostki samorządowe zobowiązane są stosować powołane przepisy wyłącznie wówczas, gdy posiadają także mienie Skarbu Państwa. Część rozwiązań jednak nie ma odrębnych przepisów dla jednostek samorządowych, dlatego też mogą one postępować zgodnie z zasadami określonymi w rozdziale piątym powołanego rozporządzenia, dotyczącymi procedury likwidacji majątku.

Jednostka powinna na bieżąco analizować stan majątku ruchomego z uwzględnieniem jego stanu technicznego oraz przydatności do dalszego użytkowania.

W przypadku stwierdzenia w toku bieżącej działalności jednostki albo w trakcie inwentaryzacji składników majątku ruchomego, np. że niektóre z tych składników nie są wykorzystywane w realizacji zadań jednostki lub nie nadają się do dalszego użytku ze względu na zły stan techniczny, kierownik jednostki powołuje komisję do oceny przydatności składników lub do zakwalifikowania ich do kategorii majątku zbędnego lub zużytego. O zakwalifikowaniu składnika majątku ruchomego do kategorii majątku zbędnego lub zużytego oraz o sposobie jego zagospodarowania decyduje kierownik jednostki.

Przed wybraniem sposobu zagospodarowania majątku kierownik jednostki powinien określić wartość rynkową poszczególnych jego składników. Wartość tę należy określić na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich stanu i stopnia zużycia. Zgodnie z rozporządzeniem, jednostka budżetowa może zagospodarować majątek poprzez: sprzedaż, nieodpłatne przekazanie, darowiznę oraz likwidację.

Jednostka może sprzedać powierzone jej składniki majątku ruchomego o wartości jednostkowej przekraczającej kwotę 6 tys. euro w trybie przetargu, aukcji lub publicznego zaproszenia do rokowań. Przedmiotem przetargu albo aukcji może być jeden lub więcej składników majątku ruchomego. W ramach jednego postępowania przetargowego można przeprowadzić jedną lub więcej aukcji. Jednostka ma obowiązek zamieszczenia ogłoszenia o przetargu lub aukcji.

Jednostka może przekazać nieodpłatnie na czas oznaczony z obowiązkiem zwrotu, nieoznaczony albo bez zastrzeżenia obowiązku zwrotu składniki majątku ruchomego.

Należy pamiętać jednak, że nieodpłatnego przekazania dokonuje się na rzecz innej jednostki z przeznaczeniem na realizację zadań publicznych. Wartość składnika majątku ruchomego przekazywanego nieodpłatnie określa się według wartości początkowej. Nieodpłatne przekazanie następuje na pisemny wniosek zainteresowanego złożony do kierownika jednostki. Nieodpłatnego przekazania trzeba dokonać na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego, a odbiór składnika majątku następuje na koszt podmiotu, któremu jednostka przekazała majątek.

Darowizny dokonuje się wyłącznie na rzecz jednostek wymienionych w par. 39 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu gospodarowania składnikami majątku ruchomego (...), czyli np. zakładom opieki zdrowotnej, jednostkom organizacyjnym opieki społecznej, szkołom i placówkom oświatowym, szkołom wyższym, instytucjom kultury, instytucjom filmowym, klubom sportowym, stowarzyszeniom kultury fizycznej i związkom sportowym, osobom fizycznym lub osobom prawnym prowadzącym działalność charytatywną, jednostkom samorządu terytorialnego, jednostkom badawczo-rozwojowym lub innym prowadzącym badania naukowe lub rozwojowe. Darowany majątek ma być wykorzystywany przez te podmioty do ich celów statutowych.

Wartość składnika majątku ruchomego darowanego określa się według wartości księgowej.

Jeżeli chodzi o tryb przekazywania darowizny, stosuje się te same zasady co przy nieodpłatnym przekazaniu, tj. wniosek, protokół zdawczo-odbiorczy i odbiór składnika majątku ruchomego na koszt podmiotu, któremu jednostka darowała składnik majątku.

Mienie zbędne lub zużyte o wartości jednostkowej przekraczającej kwotę 6 tys. euro, przeliczoną na złote według kursu średniego ogłoszonego przez NBP w dniu jej określenia, mogą być przedmiotem darowizny, jeżeli ich sprzedaż nie dojdzie do skutku. Sprzedaży takiego majątku można dokonać wyłącznie wtedy, gdy uzyskano zgodę organu, który utworzył zakład budżetowy lub zgodę kierownika jednostki budżetowej, która utworzyła gospodarstwo pomocnicze. Pisemna zgodna jest również niezbędna przy podjęciu decyzji o zniszczeniu takiego mienia.

Zużyte składniki majątku, które nie zostaną zagospodarowane we właściwy sposób, mogą zostać zlikwidowane. Nie można likwidować majątku zbędnego, gdyż likwidacji podlega majątek zużyty.

Likwidacji zużytych składników majątku ruchomego dokonuje się w trybie sprzedaży na surowce wtórne albo poprzez zniszczenie, w przypadku gdy ich sprzedaż na surowce wtórne nie doszła do skutku lub była bezzasadna.

Składniki majątku ruchomego, które były wykorzystywane do wykonywania czynności operacyjnych, mogą być zniszczone bez próby sprzedaży, nieodpłatnego przekazania, darowizny lub sprzedaży na surowce wtórne.

Likwidacji poprzez zniszczenie dokonuje powołana przez kierownika jednostki komisja likwidacyjna, która składa się co najmniej z trzech pracowników jednostki.

Jeżeli zużyte składniki majątku ruchomego stanowią odpady w rozumieniu przepisów ustawy z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U. nr 62, poz. 628 ze zm.), są one unieszkodliwiane przez przedsiębiorców, którzy prowadzą działalność w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów. Unieszkodliwieniu podlegają zużyte składniki majątku ruchomego, takie jak m.in. komputery, kserokopiarki, telefony i inny sprzęt elektroniczny. Z przeprowadzonych czynności unieszkodliwienia składnika majątku ruchomego sporządza się protokół.