Dofinansowanie prac konserwatorskich

Czy można ubiegać się o dotacje na remont obiektów zabytkowych w przypadku gdy obiekt ten jest wpisany tylko do ewidencji zabytków?

Ustawa z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. nr 162, poz. 1568 ze zm.) w art. 7 ustanawia następujące formy ochrony zabytków: wpis do rejestru zabytków, uznanie za pomnik historii, utworzenie parku kulturowego, ustalenie ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

Natomiast ewidencja zabytków (krajowa, wojewódzka, gminna) nie została w przepisach ustawy uznana za formę ochrony zabytków.

Wpisanie zabytku do rejestru nakłada na jego właściciela lub posiadacza obowiązek sprawowania należytej opieki nad tym zabytkiem. Obowiązki te wymienione są w m.in. art. 5 oraz art. 28–31 wyżej powołanej ustawy. Państwo stara się pomóc właścicielom lub posiadaczom zabytków w wypełnianiu tych obowiązków, m.in. poprzez dotowanie prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych. Naczelną zasadą tej pomocy jest wspieranie właścicieli zabytków w obowiązku sprawowania należytej opieki nad zabytkami, nie zaś wyręczanie ich w tych powinnościach.

Zasady finansowania opieki nad zabytkami sformułowane zostały w rozdziale 7 ustawy (art. 71–83). Zgodnie z art. 73 – osoba fizyczna, jednostka samorządu terytorialnego lub inna jednostka organizacyjna, będąca właścicielem lub posiadaczem zabytku wpisanego do rejestru (...) może ubiegać się o udzielenie dotacji celowej z budżetu państwa na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku. Jedną z podstawowych zasad jest wspieranie, a nie wyręczanie właścicieli w ponoszeniu nakładów na te prace.

Od kilku lat środki przeznaczane na dotowanie przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytkach wpisanych do rejestru kształtują się na poziomie 100 mln zł rocznie. Jest to kwota znacząca, nie zaspokaja ona jednak wszystkich potrzeb wynikających chociażby z sumy oczekiwanych kwot dotacji określonych we wnioskach, złożonych w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Dziedzictwo kulturowe, Priorytet 1: Ochrona zabytków ruchomych i nieruchomych. Z tego też względu oraz zgodnie z zasadami racjonalności wydatkowanych środków dotacje przeznaczane są na najcenniejsze zabytki, których stan zachowania wymaga podjęcia pilnych działań ratowniczych i zabezpieczających. Poszerzenie kręgu właścicieli uprawnionych do ubiegania się o dotacje na konserwację, restaurację i odnowę zabytków niewpisanych do rejestru zabytków wymagałoby przeznaczenia na ten cel jeszcze większych nakładów. Należy wskazać, że do rejestru zabytków wpisuje się zabytki nieruchome i ruchome posiadające wartości historyczne, artystyczne lub naukowe. Nie ma formalnych przeszkód, aby zabytki posiadające określone wyżej wartości, niewpisane jeszcze do rejestru, a znajdujące się np. w gminnej ewidencji zabytków, mogły być na wniosek właściciela lub, w szczególnych przypadkach, z urzędu wpisane do tego rejestru (na podstawie odpowiedzi na interpelację 6659).