Odpowiada nie tylko producent

Odpowiedzialność za produkt stwarzający zagrożenie dla zdrowia i życia konsumentów ponoszą zarówno producenci, jak i dystrybutorzy. Przepisy ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów traktują te dwie grupy podmiotów bardzo szeroko. W ich rozumieniu, producentem jest nie tylko przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą na terenie Unii Europejskiej, ale także wytwórcy oznaczający produkt swoim nazwiskiem, nazwą lub znakiem towarowym oraz osoba regenerująca bądź naprawiająca wyrób. Jeśli producent nie prowadzi działalności na terenie Unii Europejskiej, wówczas odpowiedzialność za niebezpieczny produkt ponosi przedstawiciel wytwórcy lub importer produktu. Do przestrzegania zasad nałożonych przez przepisy prawa zobowiązani są również przedsiębiorcy uczestniczący w procesie dostarczania bądź udostępniania produktu, ale jedynie wtedy, gdy czynności, które wykonuje, mogą wpłynąć na właściwość produktu związaną z jego bezpieczeństwem. Dystrybutorem natomiast jest przedsiębiorca uczestniczący w drodze produktu od wytwórcy do konsumenta, czyli w każdym etapie dostarczania bądź udostępniania produktu. W przeciwieństwie do działalności wykonywanej przez producenta, czynności dystrybutora nie muszą wpływać na właściwości towaru związane z jego bezpieczeństwem. Wszystko dlatego, że dystrybutor, uwzględniając swoją wiedzę i doświadczenie zawodowe, nie może dostarczyć produktu, jeśli wie bądź powinien wiedzieć, że nie spełnia wymogów bezpieczeństwa.

Przepisy ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów nakładają na producentów i dystrybutorów liczne obowiązki związane z wprowadzaniem towarów na rynek polski. Ponieważ przepisy tej ustawy mają charakter ogólny, dla wielu produktów ustalone są regulacje szczegółowe, które przewidują bardziej precyzyjne warunki uznania produktu za bezpieczny. Regulacją szczegółową jest objęta np. produkcja obuwia, produktów spożywczych, wyrobów budowlanych czy kosmetyków. W związku z tym przedsiębiorca powinien upewnić się, czy dla danego produktu nie są przewidziane bardziej surowe wymogi bezpieczeństwa.

Jak już pisaliśmy w Ekspercie (GP nr 208), jednym z najważniejszych wymagań, to obowiązek dostarczania informacji o zagrożeniach, jakie są związane z normalnym bądź dającym się przewidzieć używaniem danego produktu. Ma to na celu umożliwienie oceny niebezpieczeństw, jakie może wywoływać produkt, a także określenie sposobu przeciwdziałania potencjalnym zagrożeniom. W każdym przypadku informacja powinna być sporządzona w języku polskim.

Producent zobowiązany jest również umieścić na produkcie lub opakowaniu swój adres, nazwę, oznaczenia identyfikujące produkt oraz określić partię produktu. Do jego obowiązków należy również dokonywanie badań próbek wprowadzonych na rynek towarów, także analiza i rejestr skarg konsumentów i przekazywanie informacji dystrybutorom o prowadzonych czynnościach.

Zarówno producenci, jak i dystrybutorzy są zobligowani do współpracy z prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który sprawuje nadzór nad ogólnym bezpieczeństwem produktów, a także do współdziałania z Wojewódzkim Inspektorem Inspekcji Handlowej. Współpraca ma służyć eliminacji zagrożeń powodowanych przez produkt wprowadzany na rynek. Przedsiębiorca, który wprowadził do obrotu produkt niebezpieczny, zobowiązany jest poinformować o tym prezesa UOKiK. W powiadomieniu należy wskazać szkodliwy produkt lub jego partię, umieścić informacje o obrocie produktem oraz o środkach zapobiegawczych, jakie zrealizował przedsiębiorca.

Jeśli prezes UOKiK po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego stwierdzi, że produkt jest niebezpieczny, może wydać decyzję, w której nałoży na przedsiębiorcę określone obowiązki, np. oznakowanie produktu informacjami o możliwości wystąpienia zagrożenia.

Jeśli okaże się, że produkt niebezpieczny znajduje się już na rynku, to producent lub dystrybutor może zostać zobowiązany do zlikwidowania zagrożeń stwarzanych przez produkt bądź do jego wycofania i zniszczenia. Wiąże się z tym odbiór dostarczonego przez konsumentów towaru i zwrot kwoty, za jaką został nabyty. Przedsiębiorca nie może jednocześnie uwzględniać stopnia zużycia przedmiotu. Wraz z uznaniem produktu za szkodliwy zostaje on ponadto wpisany do rejestru produktów niebezpiecznych.

Przedsiębiorcy niewykonujący ciążących wyżej wymienionych obowiązków narażeni są na karę finansową w wysokości do 100 tys. zł. Podstawą jej wymierzenia jest decyzja administracyjna wydana przez prezesa UOKiK. Przyczyną ukarania może być przede wszystkim wprowadzenie na rynek produktów znajdujących się w rejestrze produktów niebezpiecznych. Ponadto, na karę naraża się przedsiębiorca, który nie wykona obowiązku poinformowania o szkodliwości produktu, nie udzieli informacji pozwalających na stwierdzenie, że produkt nie stwarza niebezpieczeństwa bądź dostarczy informacji nieprawdziwych o produkcie lub wprowadzających w błąd. Przyczyną nałożenia kary na producenta może być także niezastosowanie się do żądania prezesa UOKiK odnośnie do oznakowania produktu ostrzeżeniami o zagrożeniach. Dystrybutorom natomiast grożą kary za wprowadzenie na rynek produktu znajdującego się w rejestrze produktów niebezpiecznych, a także za brak przekazania informacji o niebezpiecznym produkcie otrzymanych od konsumentów. Niemniej jednak, prezes urzędu nie będzie mógł zastosować wspomnianych sankcji, jeśli produkt spełni wszystkie wymogi bezpieczeństwa przewidziane w ustawie o ogólnym bezpieczeństwie produktów, ale mimo to nadal nie będzie bezpieczny.

Ponadto, jeśli produkt niebezpieczny wyrządzi szkodę użytkownikowi, przedsiębiorca może zostać pociągnięty do odpowiedzialności cywilnej. Konsument może domagać się odszkodowania, jeśli udowodni związek przyczynowy pomiędzy szkodą a działaniem urządzenia.

Oceniając bezpieczeństwo produktu, bierze się pod uwagę:

● cechy - w tym jego skład, opakowanie, instrukcję montażu, instalacji i konserwacji,

● oddziaływanie na inne wyroby,

● wygląd - oznakowanie, ostrzeżenia i instrukcje dotyczące użytkowania,

● kategorie konsumentów narażonych na niebezpieczeństwo w związku z jego używaniem.

Firma farmaceutyczna wprowadziła do obrotu gospodarczego lek bez recepty o nazwie Astron, który u części konsumentów po pewnym czasie powodował przyrost wagi ciała. Informacja o takim skutku ubocznym znajdowała się jednak na ulotce wewnątrz opakowania. Po dwóch latach wprowadzono lepszą wersję leku, która nie powodowała niepożądanego efektu. Producent nie może być jednak pociągnięty do odpowiedzialności za wprowadzanie do obrotu leku o gorszych właściwościach, gdyż o niebezpieczeństwie jego stosowania prawidłowo poinformował kupujących go konsumentów.

Skarga do sądu - Postanowienie o wycofaniu z rynku niebezpiecznego produktu nie podlega skardze do sądu, gdyż nie ustala obowiązków wynikających z przepisów prawa. Strona powinna czekać na decyzję organu nadzoru - postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 lutego 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 2217/2007.

Ostrzeżenie konsumentów - Nakazanie dystrybutorowi ostrzeżenia konsumentów przed produktem w trybie art. 24 ust. 4 pkt 2 lit. c) ustawy z 12 grudnia 2003 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów (Dz.U. z 2003 r. nr 229, poz. 2275 ze zm.), musi być w pierwszym rzędzie poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem, czy produkt jest niebezpieczny i z czego wynika to niebezpieczeństwo - wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2007 r., sygn. akt II GSK 165/2007.

Magdalena Krasuska

dgp@infor.pl

Ustawa z 12 grudnia 2003 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów (Dz.U. nr 229, poz. 2275 z późn. zm.).