Wznowienie możliwe dopiero po prawomocnym orzeczeniu

Podatnik tak jak każdy inny obywatel może zakwestionować niekorzystną dla niego decyzję organu administracyjnego. W Polsce obowiązuje dwustopniowe postępowanie administracyjne i dwuinstancyjne postępowanie sądowe. W praktyce oznacza to, że od decyzji organu podatkowego przysługuje odwołanie do organu wyższej instancji. Potem obywatel może wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a następnie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Poszczególne przepisy przewidują także nadzwyczajne tryby wzruszania ostatecznych rozstrzygnięć sądów i organów administracji. Taką szczególną regulacją jest wznowienie postępowanie przewidziane w procedurze sądowoadministracyjnej.

Wznowienie postępowania w żadnej procedurze nie jest zwykłym środkiem zaskarżenia. Taka sama zasada dotyczy postępowania sądowo-administracyjnego. Przede wszystkim wznowić można postępowanie, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Prawomocne orzeczenie to takie, którego nie można już nigdzie skutecznie zaskarżyć. W przypadku postępowania sądowoadministracyjnego wyrok uprawomocni się w dwóch sytuacjach. Przede wszystkim jeżeli nie zostanie od niego wniesiona w terminie skarga kasacyjna. Jeśli ani organ, ani skarżący nie skorzystają z tego uprawnienia po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, wyrok stanie się prawomocny. Prawomocny jest też wyrok NSA, tj. sądu II instancji. Przepisy nie przewidują bowiem możliwości jego dalszego zaskarżenia.

Postępowanie przed sądami administracyjnymi można wznowić tylko na wniosek. Oznacza to, że sąd sam z urzędu nie wznowi postępowania nawet wtedy, gdy są do tego podstawy.

Ustawodawca przewidział kilka sytuacji, w których skarżący może domagać się wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania. Pierwsza grupa to przesłanki związane z nieważnością. Skarżący może żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli:

● w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo

● orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia;

● strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo

● nie była należycie reprezentowana lub

● wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania.

Osobą nieuprawnioną nie będzie jednak np. asesor, któremu zostały powierzone obowiązki sędziego, ani sędzia, który powinien zostać wyłączony ze składu orzekającego.

Nieważność postępowania w związku z tym, że orzekał w nim sędzia podlegający wyłączeniu, to odrębna przesłanka do wznowienia postępowania.

Należy pamiętać, że to, czy istnieją podstawy do wznowienia, zostanie bardzo restrykcyjnie ocenione. Dla przykładu z orzecznictwa wynika, że niemożność działania, czyli niemożność obrony swych praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Sądy wymagają jednak, aby skarżący wykazał, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania. Inne przypadki sądy oceniają tylko jako utrudnienie działania. A to nie uzasadnia wznowienia postępowania.

Ponadto w przypadku przesłanek wznowienia związanych z nieważnością nie można żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe.

Istotną podstawą do wznowienia postępowania jest niekonstytucyjność. Nie może być to jednak niekonstytucyjność domniemana, ale potwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny.

Jeżeli Trybunał orzekł o niezgodności aktu normatywnego z konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, obywatel może domagać się wznowienia postępowania. W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę na dwie istotne kwestie. Skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jest to termin krótszy od zasadniczego terminu przewidzianego dla innych podstaw wznowieniowych. Jeżeli skarżący spóźni się z żądaniem, pozbawi się możliwości wzruszenia ostatecznego orzeczenia, którego podstawą był niekonstytucyjny przepis. Ponadto trzeba odróżnić ogłoszenie wyroku TK od jego wejścia w życie. Wyroki TK wchodzą w życie z dniem ich opublikowania w Dzienniku Ustaw. Zazwyczaj upływa więc kilka tygodni od jego ogłoszenia. Ponadto Trybunał może też odroczyć wejście w życie swojego wyroku. Wówczas miesięczny termin do złożenia wniosku będzie uzależniony od upływu terminu, na jaki TK odroczył wejście w życie swojego orzeczenia.

Podstawą wznowienia są też nowe dowody i sytuacje związane z przestępstwem. Skarżący możne żądać wznowienia dlatego, że orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym. Podstawą wznowienia jest też to, że samo orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa. Z powodu przestępstwa można żądać wznowienia jedynie wówczas, gdy czyn został ustalony prawomocnym wyrokiem skazującym. Wyjątkiem od tej zasady są postępowania karne, które nie mogą być wszczęte (np. przedawnienie) lub te, które zostały umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów (np. śmierć sprawcy).

Powodami wznowienia mogą być jeszcze dwie grupy okoliczności. Żądanie może być związane z późniejszym wykryciem takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Powodem do wznowienia jest też późniejsze wykrycie prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. W tym przypadku sąd będzie musiał zająć się nie tylko zaskarżonym orzeczeniem, ale z urzędu wszystkim prawomocnymi orzeczeniami dotyczącymi tej samej sprawy.

Skargę o wznowienie z przyczyn nieważności rozpoznaje sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie. Jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów obu instancji, właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie.

Podstawowy termin do wniesienia skargi o wznowienie to trzy miesiące. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. Jeśli podstawą wznowienia jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji, trzy miesiące należy liczyć od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy.

W każdym razie tylko w przypadku wznowienia postępowania po wyroku TK termin do złożenia skargi jest krótszy i wynosi miesiąc. Ustawodawca zadbał jednak o stabilność orzeczeń sądów administracyjnych i wprowadził termin po upływie, którego wzruszenie wyroku czy postanowienia jest niemożliwe. Skarżący nie może żądać wznowienia po upływie pięciu lat od uprawomocnienia się orzeczenia. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana.

@RY1@i02/2009/235/i02.2009.235.185.0004.001.jpg@RY2@

Wzór skargi o wznowienie postępowania

Aleksandra Tarka

aleksandra.tarka@infor.pl

Ustawa z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).