Obowiązują już nowe zasady sprawowania kontroli i nadzoru

Dzięki nowej ustawie, nastąpi stworzenie jednolitego trybu kontroli fizycznej towarów wykonywanej przez Służbę Celną. Jako drugi punkt Wojciech Krok, doradca podatkowy z Kancelarii Parulski & Wspólnicy, wymienia wdrożenie jednolitego trybu postępowania przy wydawaniu pozwoleń na stosowanie ułatwień i uproszczeń w prawie celnym, łączącego elementy postępowania w sprawach celnych i kontroli celnej. Ma ono na celu skrócenie czasu wydawania pozwoleń na stosowanie procedur uproszczonych oraz świadectwa upoważnionego przedsiębiorcy. Nadrzędnym celem jest wprowadzenie zasady postępowania ukierunkowanego na współpracę z przedsiębiorcą.

- Kolejna zmiana to rozszerzenie uprawnień i kompetencji Służby Celnej oraz powierzenie jej funkcjonariuszom nowych zadań. Będzie też uregulowana pragmatyka funkcjonowania Służby Celnej, zasad pełnienia służby przez funkcjonariuszy celnych, zasad awansu itp. - dodaje Wojciech Krok.

Kontrole celne

Jeżeli chodzi o obszar pierwszy, to Wojciech Krok zmianę tę uznaje za pozytywną i od dawna oczekiwaną. Obowiązująca dotychczas ustawa o Służbie Celnej przewidywała dwa tryby kontroli: kontrolę polegającą na fizycznym nadzorowaniu obrotu towarami oraz kontrolę ich produkcji lub przetwarzania. Chodzi tu o kontrolę towarów, od których nie zostały jeszcze uiszczone należności publicznoprawne (cło, podatek akcyzowy, VAT). Sposoby wykonywania tych kontroli zostały zróżnicowane proceduralnie ze względu na rodzaj towarów podlegających kontroli: jeden został przewidziany dla obrotu wyrobami akcyzowymi (szczególny nadzór podatkowy), drugi dla kontroli obrotu towarowego z krajami trzecimi, w tym wyrobami akcyzowymi (kontrola celna).

- Mimo istnienia odrębnych regulacji prawnych zasady wykonywania kontroli były zbliżone. Ujednolicenie tych trybów daje szanse na znaczne oszczędności kadrowe. Często zdarzało się, że niektóre czynności w odniesieniu do wyrobów podlegających obu trybom kontroli były dublowane. Najpierw towary kontrolowała komórka celna, potem komórka szczególnego nadzoru podatkowego - tłumaczy Wojciech Krok.

Podkreśla też, że drugą, fundamentalną zmianą w tym zakresie, jest oparcie kontroli celnej o rezultaty analizy ryzyka. Organy celne nie będą musiały, jak dotychczas, kontrolować wszystkich podmiotów prowadzących określoną działalność, ale będą mogły skupić się na obszarach, gdzie faktycznie mogą występować nieprawidłowości czy oszustwa celne lub podatkowe. Ta zmiana też powinna przynieść oszczędności i usprawnienia.

- Jeżeli chodzi o drugi obszar, to bardzo istotne jest wprowadzenie instytucji postępowania audytowego, służącego weryfikacji, czy dany podmiot spełnia warunki dla przyznania zezwolenia, pozwolenia czy też uproszczenia przewidzianego w przepisach - ocenia nasz rozmówca.

Jego zdaniem, w postępowaniu tym wprowadzono istotną i niespotykaną dotychczas zasadę współpracy z wnioskodawcą. Zasada ta rozszerza dotychczasowe funkcje organów celnych, bowiem na potrzeby prowadzonych postępowań audytowych organy Służby Celnej realizować będą funkcje doradcze, a nie jedynie nadzorczo-kontrolne. Co więcej, w ramach postępowania audytowego przewidziano możliwość usunięcia przez wnioskodawcę ewentualnych uchybień, stwierdzonych w trakcie postępowania, lub podjęcia działań dostosowawczych. Z chwilą skorzystania przez wnioskodawcę z przedmiotowego uprawnienia i podjęcia odpowiednich działań dostosowujących dotychczasowy stan faktyczny do zaleceń organu Służby Celnej, organ ten wyznacza termin umożliwiający zakończenie wnioskodawcy działań celem uzyskania określonego uprawnienia. Po upływie tego terminu organ Służby Celnej sprawdza wykonanie zaleceń.

- Taki sposób postępowania stanowi zasadniczą zmianę, daje bowiem szansę na dialog z wnioskodawcą i załatwienie wielu spraw w sposób polubowny, bez konieczności wydawania decyzji administracyjnych i wiążących się z tym sporów - podpowiada Wojciech Krok.

Uprawnienia i kompetencje

Kolejnym obszarem, gdzie wprowadzono zmiany, są kompetencje i uprawnienia Służby Celnej. Jak podkreśla Wojciech Krok, na uwagę zasługuje tu rozszerzenie kompetencji Służby Celnej o nadzór nad działalnością w zakresie gier i zakładów wzajemnych. Ta zmiana ujednolica i upraszcza tryb kontroli tej działalności. Dotychczas pracownicy urzędów celnych prowadzili nadzór nad grami i zakładami wzajemnymi jedynie w ramach szczególnego nadzoru podatkowego, teraz będą robić to w pełnym zakresie.

- Co ciekawe, przepisy przewidują również możliwość przeprowadzenia eksperymentu w postaci gry na automatach, aby zweryfikować zasady działania tego urządzenia i wypłacane wygrane. Dotychczas instytucja taka nie była wprost przewidziana w przepisach - argumentuje Wojciech Krok.

Stwierdza również, że przekazanie Służbie Celnej uprawnień do prowadzenia postępowań przygotowawczych w sprawach objętych zakresem jej działania (m.in. w sprawach przestępstw narkotykowych, przestępstw przeciwko dobrom kultury, środowisku i prawom własności intelektualnej). Tę zmianę warto odnotować, bowiem jest ona wyrazem odchodzenia od czysto fiskalnej funkcji Służby Celnej, na rzecz instytucji o charakterze bardziej policyjnym, chroniącej bezpieczeństwo i zdrowie obywateli.

Według eksperta, takie rozwiązanie pozwoli organom celnym na sprawniejsze ściganie przestępstw, będą mogły bowiem samodzielnie prowadzić postępowania przygotowawcze, na takich samych zasadach jak Policja, bez konieczności współpracy z innymi organami, co jest o tyle uzasadnione, że przestępstwa, do których ścigania powołana jest Służba Celna, mają charakter bardzo specyficzny (chociażby przestępstwa przeciwko ochronie przyrody, polegające na przywozie chronionych gatunków zwierząt), a więc do ich ścigania jest niezbędna szeroka wiedza specjalistyczna i praktyka.

Organizacja służby

Ostatnim obszarem uregulowanym w nowej ustawie są kwestie organizacyjne, związane z mianowaniem funkcjonariuszy, służbą przygotowawczą, wynagradzaniem funkcjonariuszy, przenoszeniem ich na inne stanowiska i rozwiązywaniem stosunku służbowego, stopniami służbowymi, awansami i postępowaniem dyscyplinarnym. Wojciech Krok tłumaczy, że w ustawie szczegółowo uregulowano zasady przywracania do służby funkcjonariuszy, którzy zostali z niej zwolnieni, m.in. w wyniku wyroków sądowych, które zostały następnie uchylone, co było postulowane przez Trybunał Konstytucyjny.

Nowa ustawa w większym niż dotychczas zakresie przewiduje wykonywanie czynności przez funkcjonariuszy celnych, co ma zapewnić większą profesjonalizację i standardy wykonywanej pracy.

Ważne

Nowa ustawa o Służbie Celnej wprowadza zasadnicze zmiany dotyczące przedsiębiorców zajmujących się międzynarodowym obrotem towarowym czy też wyrobami akcyzowymi

Uprawnienia celników

Zmianom w charakterze Służby Celnej towarzyszą jednocześnie nowe uprawnienia dla jej funkcjonariuszy. Prawo użycia broni palnej oraz prawo do zatrzymywania statków morskich. Przyznanie funkcjonariuszom Służby Celnej prawa do użycia broni budziło wiele kontrowersji, ale wydaje się, że wobec zmiany zakresu działalności tej instytucji i nakierowania w większym niż dotychczas zakresie na walkę z przestępczością, przyznanie takiego uprawnienia jest uzasadnione.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl