Emigracja też ma prawo do rekompensaty

Minister skarbu państwa przegrał przed Naczelnym Sądem Administracyjnym precedensową sprawę dotyczącą przyznania rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie. Jest to pierwszy wyrok dotyczący obowiązujących przepisów ustawy z 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 169, poz. 1418 z późn. zm.). NSA potwierdził, że prawo do rekompensaty nie jest uzależnione od powrotu byłego właściciela majątku do Polski. Tym samym państwo polskie nie może odmawiać rekompensaty zabużanom, którzy wyemigrowali i po wojnie z różnych przyczyn nigdy nie wrócili do kraju.

Jak wyjaśniła w ustnym uzasadnieniu wyroku sędzia Janina Antosiewicz, dzisiejsza ustawa ma inny zakres niż poprzednio obowiązująca. NSA zgodził się z sądem I instancji, że obowiązująca ustawa powiększa krąg osób uprawnionych do otrzymania świadczenia z tytułu pozostawienia mienia poza wschodnią granicą dawnej Rzeczypospolitej oraz zmienia jego charakter. Rekompensata przysługuje, jeśli dana osoba była w chwili wybuchu wojny właścielem nieruchomości położonej na kresach II RP i musiała ją opuścić w związku z działaniami wojennymi. Ostatni warunek dotyczy obywatelstwa polskiego. Ustawa nie wymaga jednak, żeby były właściciel wrócił w 1945 roku do Polski.

Spór w przytoczonej sprawie dotyczył majątku pozostawionego na terenie obecnej Ukrainy. O rekompensatę za mienie utracone za Bugiem wystąpiła córka byłego właściciela majątku. Wojewoda, a potem minister skarbu państwa odmówili przyznania rekompensaty. Ich zdaniem, oceniając, czy rekompensata przysługuje, czy nie, trzeba brać pod uwagę nie tylko ustawę z 2005 roku. Istotne znaczenie mają też zapisy tzw. układów republikańskich. Były to układy podpisane w 1944 roku przez Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego z władzami określonych republik sowieckich. Ówczesne władze polskie zgadzały się na utratę całego mienia pozostawionego na byłych wschodnich terenach II RP. W ocenie Skarbu Państwa ekwiwalent, jako świadczenie pomocowe, należy się wyłącznie osobom, które po zakończeniu II wojny światowej powróciły na teren państwa polskiego.

Spadkobierczyni zaskarżyła odmowę przyznania rekompensaty. Sąd I instancji uwzględnił jej skargę. Nie ma przepisu, z którego wynikałoby, że obywatel polski, który opuścił majątek, ponieważ zaciągnął się do wojska polskiego w związku z wybuchem wojny, nie mógł skorzystać z uprawnień przewidzianych ustawą z 2005 roku. Sąd kasacyjny w pełni podzielił to stanowisko.

Przypomnijmy, obowiązująca ustawa zmienia zakres i sposób zaspokojenia roszczeń zabużan. Obecnie mogą się oni starać o przyznanie 20 proc. rekompensaty. Jest ona wypłacana w gotówce, ale dotyczy tylko nieruchomości.

Wyrok jest prawomocny.

Sygn. akt I OSK 182/09

wynosi rekompensata za nieruchomości pozostawione przez Polaków na Wschodzie

Aleksandra Tarka

aleksandra.tarka@infor.pl

OPINIA

@RY1@i02/2009/194/i02.2009.194.183.009a.001.jpg@RY2@

Józef Forystek, adwokat z Kancelarii Forystek & Partnerzy

adwokat z Kancelarii Forystek & Partnerzy

Wyrok NSA ma wyjątkowe znaczenie dla całej powojennej emigracji zabużan. Do tej pory prawa do rekompensaty konsekwentnie odmawiano całej powojennej emigracji, która pozostawiła majątki za Bugiem i nie wróciła po wojnie do kraju. Tego prawa odmawiano też ich spadkobiercom. Mam nadzieję, że wyrok NSA raz na zawsze zmieni praktykę wojewodów i Skarbu Państwa. W mojej ocenie tylko taki wyrok pozwala na pełną realizację konstytucyjnej zasady równości. Gdyby zgodzić się ze stanowiskiem organów, prawa do rekompensaty pozbawiono by także spadkobierców oficerów zamordowanych w Katyniu. Oni przecież nigdy nie wrócili do kraju.