Ocena oddziaływania taka, jaka obowiązuje w Unii Europejskiej

Najważniejszym zarzutem podniesionym przez Komisję Europejską wobec poprzednich polskich przepisów o ocenach oddziaływania na środowisko (o.o.ś.) przedsięwzięć jest naruszenie przepisów art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 3 dyrektywy oraz art. 10 i 249 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską poprzez nieprawidłową transpozycję pojęcia zezwolenie na inwestycję.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 dyrektywy przez zezwolenie na inwestycję należy rozumieć decyzję właściwej władzy lub władz, na podstawie której wykonawca otrzymuje prawo do wykonania przedsięwzięcia. Zdaniem Komisji Europejskiej zezwolenie na inwestycję w polskim systemie prawnym składa się z dwóch decyzji: decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia (dalej: decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach) oraz decyzji końcowej zezwalającej ostatecznie na podjęcie działalności w stosunku do danego przedsięwzięcia, którą w praktyce jest najczęściej pozwolenie na budowę. W związku z tym wszystkie wymagania określone w dyrektywie w odniesieniu do zezwolenia na inwestycję muszą być, zdaniem Komisji, spełnione na etapie wydawania obu tych decyzji.

W szczególności Komisja zakwestionowała wprowadzoną wtedy zasadę, iż dla danego przedsięwzięcia ocenę przeprowadza się tylko raz. Dlatego też w ustawie wprowadza się powtórną procedurę oceny oddziaływania na środowisko - na etapie pozwolenia na budowę oraz decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (przewidzianą w ustawie o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych).

Poza kwestią możliwości przeprowadzenia powtórnej oceny Komisja Europejska kwestionowała również i inne dotychczasowe rozwiązania, w tym dotyczące udziału społeczeństwa, szczególnie odnośnie do uprawnień organizacji ekologicznych, rozpatrywania wariantów w raporcie, zakresu oceny oddziaływania na obszary Natura 2000, a także wyłączeń obowiązku oceny w przypadku zmian decyzji.

Tak jak dotychczas przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko zgodnie z ustawą (art. 59) wymagane będzie przed wydaniem zezwolenia na podjęcie działalności w odniesieniu do:

planowanego przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko, oraz

każdego innego planowanego przedsięwzięcia, jeżeli może ono znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, a nie jest bezpośrednio związane z ochroną tego obszaru lub nie wynika z tej ochrony.

Przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko to zgodnie z Dyrektywą 85/337/EWG określone w załączniku I do dyrektywy przedsięwzięcia, które zawsze mogą oddziaływać znacząco i określone w załączniku II przedsięwzięcia, których oddziaływanie znaczące stwierdza się w drodze kwalifikacji z zastosowaniem kryteriów z załącznika III.

Ustawa w ślad za dyrektywą i dotychczasową praktyką dzieli przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko na dwie grupy, przy czym jednak nadaje im znacznie krótsze niż dotychczas nazwy:

przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko - które w POŚ określano dawniej mianem przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, wymagających sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko - czyli te, które zawsze wymagają oceny (czyli raportu i udziału społeczeństwa);

przedsięwzięcia mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko - które w POŚ określano jako przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko, dla których obowiązek sporządzenia raportu może być wymagany czyli te, które wymagają kwalifikacji indywidualnej.

Obok przedsięwzięć, objętych zakresem Dyrektywy 85/337/EWG, wymogiem oceny oddziaływania ustawa obejmuje też, tak jak dotychczas, inne niż określone w Dyrektywie 85/337/EWG przedsięwzięcia - jeśli mogą mieć znaczące oddziaływanie na obszar Natura 2000. Obowiązek objęcia ich oceną wynika z dyrektywy siedliskowej. Postępowanie w tym zakresie różni się jednak nieco od dotychczas obowiązującego. Obowiązek przeprowadzenia oceny w tym przypadku stwierdza się w drodze kwalifikacji.

Postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko (tzw. I grupa) oraz mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (tzw. II grupa) przeprowadza się w ramach decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000 przeprowadza się albo w ramach decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (jeśli przedsięwzięcie należy jednocześnie do I lub II grupy), albo w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji zezwalającej ostatecznie na podjęcie działalności w stosunku do danego przedsięwzięcia (jeśli nie należy do żadnej z ww. grup).

W ustawie nie przewiduje się większych zmian, jeżeli chodzi o sam zakres raportu. Rozszerzony został zakres analizy zagrożeń i szkód dla zabytków. Ponadto raport ma zawierać opis analizowanych wariantów, w tym wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego, a także wariantu najkorzystniejszego dla środowiska. Nowe przepisy dotyczące wariantów jaśniej nieco określają obowiązki w tym zakresie. Warto podkreślić też, iż tzw. wariant zero nie jest już traktowany jako wariant, ale obowiązek rozpatrywania w raporcie skutków dla środowiska w razie niepodejmowania działania jest dalej zawarty w ustawie (w art. 66 ust. 1 pkt 4).

* Ustawa z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.