Wojskowa służba medycyny pracy przejęła profilaktyczną opiekę zdrowotną

Żołnierzom zawodowym przysługują coroczne bezpłatne badania profilaktyczne na zasadach określonych w przepisach ustawy z 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (dalej: ustawa o służbie medycyny pracy). Do podniesienia jakości badań profilaktycznych mają się przyczynić przepisy nowego rozporządzenia ministra obrony narodowej z 9 sierpnia 2010 r. w sprawie służby medycyny pracy w jednostkach organizacyjnych podległych ministrowi obrony narodowej. Obowiązują one od 22 października. Jak czytamy w uzasadnieniu, wydanie tej regulacji wynikało z potrzeby określenia szczegółowych struktur wojskowej służby medycyny pracy, które opierając się na jednostkach organizacyjnych wojskowej służby zdrowia, w sposób zorganizowany i zgodny z ustawą przejmą na siebie obowiązek profilaktycznej opieki zdrowotnej nad żołnierzami i pracownikami wojska w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Natomiast od 9 czerwca 2010 r. obowiązuje rozporządzenie ministra obrony narodowej z 7 maja 2010 r. w sprawie zadań służby medycyny pracy w jednostkach organizacyjnych podległych lub nadzorowanych przez ministra obrony narodowej. Określa ono zadania służby medycyny pracy niewymienione w art. 6 ust. 1 ustawy o służbie medycyny pracy, które wynikają ze specyfiki ryzyka zawodowego osób pozostających w stosunku służbowym lub zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych podległych lub nadzorowanych przez ministra obrony narodowej (patrz ramka). Przez żołnierza należy rozumieć osobę pozostającą w stosunku służbowym w jednostkach organizacyjnych podległych lub nadzorowanych przez ministra obrony narodowej.

Rozporządzenie z 9 sierpnia 2010 r. określiło szczegółowy sposób, tryb tworzenia i organizacji służb wykonujących zadania odpowiednie do zadań służby medycyny pracy w jednostkach organizacyjnych podległych ministrowi obrony narodowej, kwalifikacje zawodowe pracowników realizujących zadania służby medycyny pracy, szczegółowy sposób i tryb kontroli tych służb. Przyjęte rozwiązania spowodowały:

● powstanie struktury wojskowej służby medycyny pracy w oparciu i z wykorzystaniem wszystkich jednostek organizacyjnych wojskowej służby zdrowia,

● uregulowanie stanu prawnego jednostek orzeczniczych i odwoławczych wojskowej służby medycyny pracy,

● uniemożliwienie wydostawania się poza jednostki organizacyjne Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej danych identyfikacyjnych żołnierzy zawodowych oraz pracowników wojska, danych dotyczących ich stanu zdrowia oraz danych dotyczących stanowisk pracy czy służby,

● umożliwienie prowadzenia szkoleń dla lekarzy i pielęgniarek służby medycyny pracy zajmujących się profilaktyczną opieką zdrowotną,

● stworzenie pełnej możliwości nadzoru i kontroli działalności poszczególnych ogniw wojskowej służby medycyny pracy.

Zadania odpowiednie do zadań służby medycyny pracy wykonują poradnie badań profilaktycznych zakładów opieki zdrowotnej utworzonych przez ministra obrony narodowej, poradnie medycyny pracy zakładów opieki zdrowotnej utworzonych przez ministra, będących wiodącymi zakładami wojskowej służby zdrowia obwodów profilaktyczno-leczniczych, Wojskowy Instytut Medyczny, Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej oraz Wojskowy Instytut Higieny i Epidemiologii.

Natomiast zadania odpowiednie do zadań służby medycyny pracy w zakresie orzecznictwa lekarskiego w stosunku do kandydatów na żołnierzy zawodowych i żołnierzy zawodowych wykonują wojskowe komisje lekarskie. Uwzględniając to jedno zastrzeżenie, poradnie medycyny pracy zakładów opieki zdrowotnej utworzonych przez ministra, będących wiodącymi zakładami wojskowej służby zdrowia obwodów profilaktyczno-leczniczych, wykonują zadania określone w ustawie o służbie medycyny pracy dla wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy.

Wojskowe instytuty wykonują zadania określone w ustawie o służbie medycyny pracy dla jednostek badawczo-rozwojowych w dziedzinie medycyny pracy.

Zadania odpowiednie do zadań służby medycyny pracy realizują:

● lekarze, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 229 § 8 k.p., czyli w rozporządzeniu ministra zdrowia i opieki społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy (cały tekst rozporządzenia znajduje się w serwisie Kadry.gazetaprawna.pl),

● lekarze, którzy pełnili służbę lub byli zatrudnieni w pełnym wymiarze czasu pracy przez okres co najmniej 3 lat jako lekarze w jednostkach organizacyjnych wyłącznie w stosunku do żołnierzy i pracowników objętych ich opieką w tych jednostkach,

● pielęgniarki spełniające wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 4 ustawy o służbie medycyny pracy.

Po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia w wojskowych instytutach ww. lekarze mogą przeprowadzać badania profilaktyczne żołnierzy i pracowników narażonych na działanie promieniowania jonizującego, a także żołnierzy i pracowników wykonujących pracę w warunkach tropikalnych, morskich i podwodnych oraz pracowników wyjeżdżających do pracy lub powracających z pracy w warunkach tropikalnych.

Osoby kontrolujące muszą mieć kwalifikacje zawodowe wymagane od pracowników realizujących zadania służby medycyny pracy w jednostkach organizacyjnych.

Mają one prawo żądać: niezbędnych informacji i udostępnienia dokumentacji medycznej, a także dostępu do stanowisk pracy w celu zweryfikowania ich oceny dokonanej przez jednostkę podstawową lub podmiot kontrolowany.

Jeżeli w wyniku przeprowadzonej kontroli zostały stwierdzone nieprawidłowości, osoba kontrolująca przesyła do dowódcy (kierownika) jednostki kontrolowanej wystąpienie pokontrolne, wskazując w nim stwierdzone w trakcie kontroli nieprawidłowości, ich przyczyny, a także wnioski dotyczące ich usunięcia. Ponadto wyznacza termin usunięcia nieprawidłowości, sposób powiadomienia o wykonaniu zaleceń albo o przyczynach ich niewykonania. A w przypadku stwierdzenia istotnych uchybień w jednostce kontrolowanej zawiadamia o tym organ zwierzchni. Organ zwierzchni obowiązany jest powiadomić w terminie 30 dni osobę kontrolującą o usunięciu stwierdzonych istotnych uchybień i zajętym stanowisku wobec winnych zaistniałej sytuacji.

Do zadań służby medycyny pracy w jednostkach organizacyjnych podległych lub nadzorowanych przez ministra obrony narodowej należy:

● prowadzenie dyspanseryzacji w stosunku do żołnierzy,

● prowadzenie profilaktyki psychologicznej w zakresie stresu zawodowego oraz zapobieganie skutkom zaburzeń stresu pourazowego,

● rozpoznawanie i analiza oraz przeciwdziałanie zagrożeniom dla zdrowia żołnierzy pełniących służbę na jednostkach pływających Marynarki Wojennej,

● współdziałanie z dowódcami jednostek pływających w zapewnieniu warunków służby eliminujących ich negatywny wpływ na zdrowie żołnierzy, związany w szczególności z długotrwałym pobytem na morzu i - w przypadku okrętów podwodnych - przebywaniem w zanurzeniu,

● prowadzenie działalności profilaktycznej wśród personelu latającego Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony zdrowia żołnierzy odbywających loty w warunkach przeciążenia,

● zapewnienie szczególnej opieki lekarskiej żołnierzom pełniącym służbę jako nurkowie lub wykonującym skoki na spadochronie, a także obsługującym sprzęt w jednostkach rakietowych i w lotnictwie,

● rozeznanie niebezpieczeństw zachorowań i prowadzenie działań profilaktycznych, w tym szczepień ochronnych, wśród żołnierzy i pracowników wojska kierowanych za granicę Rzeczypospolitej Polskiej i po ich powrocie do kraju, a także zapewnienie opieki lekarskiej nad nimi w miejscu przebywania,

● eliminowanie zagrożeń zdrowia związanych z zakwaterowaniem przejściowym wojska, szczególnie w warunkach ćwiczeń poligonowych,

● kwalifikowanie i kierowanie żołnierzy na turnusy leczniczo-profilaktyczne,

● analiza warunków służby i pracy uwzględniająca występowanie czynników szkodliwych i uciążliwych, w szczególności występowanie narażenia na:

a) kontakt z materiałami wybuchowymi, łatwopalnymi i samozapalnymi,

b) kontakt z substancjami drażniącymi, rakotwórczymi, alergizującymi, toksycznymi, pyłami oraz czynnikami zakaźnymi,

c) długotrwałe stany napięć emocjonalnych.

Magdalena Sobczak

magdalena.sobczak@infor.pl

Ustawa z 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz.U. z 2004 r. nr 125, poz. 1317 z późn. zm.).

Ustawa z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2010 r. nr 90, poz. 593 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra obrony narodowej z 9 sierpnia 2010 r. w sprawie służby medycyny pracy w jednostkach organizacyjnych podległych ministrowi obrony narodowej (Dz.U. nr 187, poz. 1257).

Rozporządzenie ministra obrony narodowej z 7 maja 2010 r. w sprawie zadań służby medycyny pracy w jednostkach organizacyjnych podległych lub nadzorowanych przez ministra obrony narodowej (Dz.U. nr 88, poz. 577).