Od postanowień dyrektora zależy organizacja bezpieczeństwa w szkole

Dyrektor szkoły ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pobytu w szkole lub placówce zarówno uczniom, jak i nauczycielom zgodnie z par. 2 rozporządzenia z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (dalej: rozporządzenie w sprawie bhp). Podlega on w swoich działaniach organowi prowadzącemu szkołę. Zgodnie z art. 34 a ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (dalej: ustawa o systemie oświaty) organ prowadzący szkołę lub placówkę sprawuje nadzór nad jej działalnością w zakresie spraw finansowych i administracyjnych, z uwzględnieniem odrębnych przepisów. W tym zakresie nadzorowi podlega w szczególności m.in. przestrzeganie obowiązujących przepisów dotyczących bhp pracowników i uczniów, a także przepisów dotyczących organizacji pracy szkoły i placówki. Do wykonywania tego nadzoru stosuje się odpowiednio przepisy art. 33 ust. 3 pkt 1 i 2 oraz ust. 4 - 6 ustawy o systemie oświaty). O nadzorze tym można przeczytać artykuł na stronie www.kadry.gazetaprawna.pl. Warto pamiętać, że organ prowadzący szkołę lub placówkę nieposiadający uprawnień do sprawowania nadzoru pedagogicznego może występować w sprawach dydaktyczno-wychowawczych i opiekuńczych z wnioskami do dyrektora szkoły lub placówki i organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Dyrektor lub organ, który otrzymał wniosek, jest obowiązany do udzielenia odpowiedzi w terminie 14 dni.

Dyrektor szkoły lub osoba kierująca jej pracownikami zapłacą karę grzywny, jeżeli nie będą przestrzegać przepisów oraz zasad bhp (art. 283 § 1 k.p.).

Warto pamiętać, że kontrolę nad przestrzeganiem prawa pracy sprawują związki zawodowe oraz uczestniczą w nadzorze nad przestrzeganiem przepisów oraz zasad bhp, co wynika z art. 23 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. W przypadku gdy w ocenie związku zawodowego postępowanie pracodawcy jest niezgodne z prawem lub narusza zasady sprawiedliwości, związek może wystąpić do właściwego organu z żądaniem spowodowania usunięcia we właściwym trybie stwierdzonej nieprawidłowości.

Od 1 września 2009 r. wprowadzono klika zmian w przepisach rozporządzenia w sprawie bhp w szkołach. Po pierwsze dyrektor ma co najmniej raz w roku dokonywać kontroli zapewniania bezpiecznych i higienicznych warunków korzystania z obiektów należących do szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, oraz określać kierunki ich poprawy. Wcześniej taka kontrola obiektów była dokonywana, jeżeli przerwa w działalności oświatowej szkoły lub placówki trwała co najmniej dwa tygodnie. Nadal z ustaleń tego rodzaju kontroli sporządza się protokół, który podpisują osoby biorące w niej udział. Kopię protokołu dyrektor przekazuje organowi prowadzącemu.

Po drugie plan zajęć dydaktyczno-wychowawczych powinien uwzględniać jedynie potrzebę równomiernego obciążenia zajęciami w poszczególnych dniach tygodnia. Wcześniej musiała uwzględniać także potrzebę różnicowania zajęć w każdym dniu i zasadę niełączenia w kilkugodzinne bloki zajęć z tego samego przedmiotu.

Poza tym dodano przepis par. 4 a zgodnie, z którym w pomieszczeniach szkoły lub placówki zapewnia się uczniom możliwość pozostawienia części podręczników i przyborów szkolnych. Stosuje się go już od 1 września 2009 r. do uczniów klas, w których realizuje się podstawę programową kształcenia ogólnego określoną w rozporządzeniu ministra edukacji narodowej z 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół - tekst rozporządzenia odnaleźć można w serwisie www.kadry.gazetaprawna.pl.

Należy ogrodzić teren szkoły i placówki. Poza tym na terenie szkoły i placówki trzeba pamiętać, aby zapewnić właściwe oświetlenie, równą nawierzchnię dróg, przejść i boisk, a także instalację do odprowadzania ścieków i wody deszczowej. Ważne jest także, aby otwory kanalizacyjne, studzienki i inne zagłębienia na terenie szkoły lub placówki były zakrywane odpowiednimi pokrywami lub trwale zabezpieczone w inny sposób.

Szlaki komunikacyjne wychodzące poza teren szkoły i placówki powinny być zabezpieczone w sposób uniemożliwiający bezpośrednie wyjście na jezdnię. W miarę możliwości szlaki komunikacyjne kieruje się na ulicę o najmniejszym natężeniu ruchu.

W razie opadów śniegu przejścia na terenie szkoły i placówki oczyszcza się ze śniegu i lodu oraz posypuje piaskiem.

Plan ewakuacji szkoły lub placówki umieszcza się w widocznym miejscu, w sposób zapewniający łatwy do niego dostęp. Drogi ewakuacyjne oznacza się w sposób wyraźny i trwały.

Prace remontowe, naprawcze i instalacyjne w pomieszczeniach szkoły lub placówki przeprowadza się pod nieobecność w tych pomieszczeniach osób, którym szkoła lub placówka zapewniają opiekę. Zajęcia poza pomieszczeniami szkoły lub placówki nie mogą się odbywać, tam gdzie trwają tego rodzaju prace.

Urządzenia higieniczno-sanitarne są utrzymywane w czystości i w stanie pełnej sprawności technicznej.

W pomieszczeniach szkoły i placówki zapewnia się właściwe oświetlenie, wentylację i ogrzewanie. Sprzęty, z których korzystają osoby pozostające pod opieką szkoły lub placówki, dostosowuje się do wymagań ergonomii. Szkoły i placówki nabywają wyposażenie posiadające odpowiednie atesty lub certyfikaty. Kuchnie i jadalnie utrzymuje się w czystości, a ich wyposażenie we właściwym stanie technicznym zapewniającym bezpieczne używanie. Gorące posiłki są spożywane wyłącznie w jadalniach lub innych pomieszczeniach wydzielonych w tym celu.

W razie braku sieci wodociągowej w szkole i placówce zapewnia się inne źródło wody spełniającej wymagania dla wody zdatnej do picia.

Pomieszczenia, w których odbywają się zajęcia, wietrzy się w czasie każdej przerwy, a w razie potrzeby także w czasie zajęć.

Przerwy w zajęciach uczniowie spędzają pod nadzorem nauczyciela. Jeżeli pozwalają na to warunki atmosferyczne, umożliwia się uczniom przebywanie w czasie przerw w zajęciach na świeżym powietrzu. Miejsca pracy oraz pomieszczenia, do których jest wzbroniony dostęp osobom nieuprawnionym, są odpowiednio oznakowane i zabezpieczone przed swobodnym do nich dostępem.

Schody wyposaża się w balustrady z poręczami zabezpieczonymi przed ewentualnym zsuwaniem się po nich. Stopnie schodów nie mogą być śliskie. Otwartą przestrzeń pomiędzy biegami schodów zabezpiecza się siatką lub w inny skuteczny sposób.

Zajęcia powinny się odbywać w pomieszczeniach, w których jest temperatura co najmniej 18 st. C. Jeśli nie można zapewnić takiej temperatury, to dyrektor zawiesza zajęcia na czas oznaczony. O fakcie tym zawiadamia organ prowadzący. Poza tym dyrektor za zgodą organu prowadzącego może zawiesić zajęcia na czas oznaczony, jeżeli:

● temperatura zewnętrzna mierzona o godz. 21 w dwóch kolejnych dniach poprzedzających zawieszenie zajęć wynosi -15 st. C lub jest niższa,

● wystąpiły na danym terenie zdarzenia, które mogą zagrozić zdrowiu uczniów.

Jeżeli pomieszczenie lub inne miejsce, w którym mają być prowadzone zajęcia, lub stan znajdującego się w nim wyposażenia stwarza zagrożenia dla bezpieczeństwa, niedopuszczalne jest rozpoczęcie zajęć. Jeśli stan zagrożenia powstanie lub ujawni się w czasie zajęć - niezwłocznie się je przerywa i wyprowadza się z zagrożonych miejsc osoby powierzone opiece szkoły lub placówki.

Pomieszczenia szkoły i placówki, w szczególności pokój nauczycielski, laboratoria, pracownie, warsztaty szkolne, pokój nauczycieli wychowania fizycznego, kierownika internatu (bursy) oraz kuchnię, wyposaża się w apteczki zaopatrzone w środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy i instrukcję o zasadach udzielania tej pomocy.

Przeszkoleniu w zakresie udzielania pierwszej pomocy powinni podlegać nauczyciele, w szczególności prowadzący zajęcia w warsztatach, laboratoriach, a także zajęcia wychowania fizycznego. Jeżeli planowany jest udział uczniów w pracach na rzecz szkoły i środowiska, to może mieć on miejsce po zaopatrzeniu ich w odpowiednie do wykonywanych prac urządzenia, sprzęt i środki ochrony indywidualnej oraz po zapewnieniu właściwego nadzoru i bezpiecznych warunków pracy.

Jednym z obowiązków jest zapewnienie bezpieczeństwa pracy i nauki, poprzez pełną sprawność działania maszyn i innych urządzeń technicznych. Wyposaża się je w zabezpieczenia chroniące przed urazami, działaniem substancji szkodliwych dla zdrowia, porażeniem prądem elektrycznym, szkodliwymi wstrząsami, nadmiernym hałasem, działaniem wibracji lub promieniowaniem. Jeśli są one niesprawne, uszkodzone lub pozostające w naprawie, oznacza się je w sposób wyraźny i zabezpiecza przed uruchomieniem.

Przy maszynach i innych urządzeniach technicznych lub w ich pobliżu wywiesza się w widocznym miejscu instrukcję bezpiecznej obsługi.

Przed dopuszczeniem do zajęć przy maszynach i innych urządzeniach technicznych w warsztatach, laboratoriach i pracowniach, uczniów zaznajamia się z zasadami i metodami pracy zapewniającymi bezpieczeństwo i higienę pracy przy wykonywaniu czynności na stanowisku roboczym. Rozpoczęcie takich zajęć może nastąpić po sprawdzeniu i upewnieniu się przez prowadzącego zajęcia, że stan maszyn i innych urządzeń technicznych, instalacji elektrycznej i narzędzi pracy, a także inne warunki środowiska pracy nie stwarzają zagrożeń dla bezpieczeństwa uczniów.

Kolejny obowiązek, jaki powinien być wypełniony, to zaopatrzenie w niezbędne środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze, uczniów pracujących w warsztatach, laboratoriach i pracowniach szkolnych w celu zabezpieczenia przed działaniem niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia czynników, a także ze względu na wymagania sanitarnohigieniczne.

Poza tym stanowiska pracy powinno się dostosowywać do warunków antropometrycznych uczniów. Jeżeli ze stanowisk pracy korzystają osoby niepełnosprawne, dostosowuje się je do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności.

Substancje i preparaty chemiczne umieszcza się w odpowiednich pojemnikach opatrzonych napisami zawierającymi nazwę substancji lub preparatu oraz informującymi o ich niebezpieczeństwie lub szkodliwości dla zdrowia.

Substancje niebezpieczne i preparaty niebezpieczne w rozumieniu przepisów o substancjach i preparatach chemicznych przechowuje się w zamkniętych pomieszczeniach specjalnie przystosowanych do tego celu.

Osobom prowadzącym zajęcia z użyciem tych substancji i preparatów dyrektor ma zapewnić udostępnienie kart charakterystyk niebezpiecznych substancji i preparatów chemicznych zgromadzonych w szkole. Należy uczniów zaznajomić z kartami charakterystyk niebezpiecznych substancji i preparatów, o ile substancje te są używane w czasie zajęć.

Uczniowie nie mogą pozostawać bez opieki osób do tego upoważnionych, w czasie zawodów sportowych organizowanych przez szkołę lub placówkę. Stopień trudności i intensywności ćwiczeń dostosowuje się do aktualnej sprawności fizycznej i wydolności ćwiczących. Uczestnika zajęć uskarżającego się na dolegliwości zdrowotne zwalnia się w danym dniu z wykonywania planowanych ćwiczeń, informując o tym jego rodziców (opiekunów).

Ćwiczenia są prowadzone z zastosowaniem metod i urządzeń zapewniających pełne bezpieczeństwo ćwiczących. Bramki i kosze do gry oraz inne urządzenia, których przemieszczenie się może stanowić zagrożenie dla zdrowia ćwiczących, są mocowane na stałe. Przed każdymi zajęciami należy sprawdzić stan techniczny urządzeń i sprzętu sportowego. W salach i na boiskach oraz w miejscach wyznaczonych do uprawiania ćwiczeń fizycznych, gier i zabaw trzeba umieścić tablice informacyjne określające zasady bezpiecznego użytkowania urządzeń i sprzętu sportowego. Prowadzący zajęcia powinien zapoznać osoby biorące w nich udział z zasadami bezpiecznego wykonywania ćwiczeń oraz uczestniczenia w grach i zabawach.

Przy organizacji zajęć, imprez i wycieczek poza terenem szkoły lub placówki liczbę opiekunów oraz sposób zorganizowania opieki ustala się, uwzględniając wiek, stopień rozwoju psychofizycznego, stan zdrowia i ewentualną niepełnosprawność osób powierzonych opiece szkoły lub placówki, a także specyfikę zajęć, imprez i wycieczek oraz warunki, w jakich będą się one odbywać. Kryteria te uwzględnia się również przy ustalaniu programu zajęć, imprez i wycieczek.

Za każdym razem, kiedy zdarzył się wypadek, należy przeprowadzić postępowanie opisane w rozporządzeniu w sprawie bhp w szkołach. Po pierwsze pracownik szkoły lub placówki, który powziął wiadomość o wypadku, powinien niezwłocznie zapewnić poszkodowanemu opiekę, w szczególności sprowadzając fachową pomoc medyczną, a w miarę możliwości udzielając poszkodowanemu pierwszej pomocy. Następnie dyrektor lub upoważniony przez niego pracownik szkoły lub placówki ma obowiązek niezwłocznie powiadomić:

● rodziców (opiekunów) poszkodowanego, pracownika służby bezpieczeństwa i higieny pracy, społecznego inspektora pracy, organ prowadzący szkołę lub placówkę, radę rodziców - o każdym wypadku,

● prokuratora i kuratora oświaty - o wypadku śmiertelnym, ciężkim i zbiorowym,

● państwowego inspektora sanitarnego - o wypadku, do którego doszło w wyniku zatrucia.

Dyrektor, do czasu rozpoczęcia pracy przez zespół powypadkowy, ma zabezpieczyć miejsce wypadku w sposób wykluczający dopuszczenie osób niepowołanych. Jeśli nie może wykonać tych czynności, to wykonuje je upoważniony przez niego pracownik szkoły lub placówki.

Dyrektor powołuje członków zespołu powypadkowego. W skład zespołu wchodzi pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz społeczny inspektor pracy. Jeżeli z jakichkolwiek powodów nie jest możliwy udział w pracach zespołu jednej z tych osób, dyrektor powołuje w jej miejsce innego pracownika szkoły lub placówki przeszkolonego w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Jeśli w składzie zespołu nie mogą uczestniczyć ani pracownik służby bhp, ani społeczny inspektor pracy, w skład zespołu wchodzi dyrektor oraz pracownik szkoły lub placówki przeszkolony w zakresie bhp. W skład zespołu może wchodzić przedstawiciel organu prowadzącego, kuratora oświaty lub rady rodziców.

Przewodniczącym zespołu jest pracownik służby bhp, a jeżeli nie ma go w składzie zespołu - społeczny inspektor pracy. Dyrektor wyznacza przewodniczącego zespołu spośród pracowników szkoły lub placówki, jeżeli w zespole nie uczestniczy ani pracownik służby bhp, ani społeczny inspektor pracy.

Przewodniczący zespołu poucza poszkodowanego lub reprezentujące go osoby o przysługujących im prawach w toku postępowania powypadkowego.

Postępowanie powypadkowe i sporządzenie dokumentacji powypadkowej, w tym protokołu powypadkowego, należy do obowiązków zespołu. Wzór protokołu powypadkowego jest określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia w sprawie bhp w szkole. Protokół podpisują członkowie zespołu oraz dyrektor.

Z treścią protokołu powypadkowego i innymi materiałami postępowania powypadkowego zaznajamia się: poszkodowanego pełnoletniego, a także jego rodziców (opiekunów).

Jeżeli poszkodowany pełnoletni zmarł lub nie pozwala mu na to stan zdrowia, z materiałami postępowania powypadkowego zaznajamia się jego rodziców (opiekunów).

Protokół powypadkowy doręcza się osobom uprawnionym do zaznajomienia się z materiałami postępowania powypadkowego. Jeden egzemplarz protokołu powypadkowego pozostaje w szkole lub placówce.

Na wniosek organu prowadzącego i kuratorowi oświaty doręcza się protokół powypadkowy.

W ciągu 7 dni od dnia doręczenia protokołu powypadkowego można złożyć zastrzeżenia do ustaleń protokołu. Zastrzeżenia składa się ustnie do protokołu powypadkowego lub na piśmie przewodniczącemu zespołu. Rozpatruje je organ prowadzący. Mogą one dotyczyć w szczególności:

● niewykorzystania wszystkich środków dowodowych niezbędnych dla ustalenia stanu faktycznego,

● sprzeczności istotnych ustaleń protokołu z zebranym materiałem dowodowym.

Po rozpatrzeniu zastrzeżeń organ prowadzący szkołę lub placówkę może zlecić dotychczasowemu zespołowi wyjaśnienie ustaleń protokołu lub przeprowadzenie określonych czynności dowodowych. Może także powołać nowy zespół celem ponownego przeprowadzenia postępowania powypadkowego.

Dyrektor ma także obowiązek prowadzenia rejestru wypadków. Wzór rejestru wypadków określono w załączniku nr 2 do rozporządzenia w sprawie bhp w szkołach.

W sprawach nieuregulowanych w rozporządzeniu w sprawie bhp w szkołach stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Dlatego warto wejść na stronę internetową www.kadry.gazetaprawna.pl i tam przeczytać artykuł: "Tylko prawidłowo sporządzony protokół stanowi podstawę do wypłaty świadczeń wypadkowych".

Niedopuszczalne jest prowadzenie jakichkolwiek zajęć bez nadzoru upoważnionej do tego osoby

Dyrektor szkoły ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pobytu w szkole lub placówce zarówno uczniom, jak i nauczycielom. Musi znać, w zakresie niezbędnym do wykonywania ciążących na nim obowiązków, przepisy o ochronie pracy, w tym przepisy oraz zasady bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 207 par. 3 k.p.). Poza tym zgodnie z art. 212 k.p. dyrektor jako osoba kierująca pracownikami ma obowiązek:

● organizować stanowiska pracy zgodnie z przepisami i zasadami bhp,

● dbać o sprawność środków ochrony indywidualnej oraz ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem,

● organizować, przygotowywać i prowadzić prace, uwzględniając zabezpieczenie pracowników przed wypadkami przy pracy, chorobami zawodowymi i innymi chorobami związanymi z warunkami środowiska pracy,

● dbać o bezpieczny i higieniczny stan pomieszczeń pracy i wyposażenia technicznego, a także o sprawność środków ochrony zbiorowej i ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem,

● egzekwować przestrzeganie przez pracowników przepisów i zasad bhp,

● zapewniać wykonanie zaleceń lekarza sprawującego opiekę zdrowotną nad pracownikami.

Ma także obowiązek co najmniej raz w roku dokonywać kontroli zapewniania bezpiecznych i higienicznych warunków korzystania z obiektów należących do szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, oraz określać kierunki ich poprawy.

W sprawach spornych rozstrzygające jest stanowisko przewodniczącego zespołu. Członek zespołu, który nie zgadza się ze stanowiskiem przewodniczącego, może złożyć zdanie odrębne, które odnotowuje się w protokole powypadkowym

W warsztacie, laboratorium i pracowni wywiesza się w widocznym i łatwo dostępnym miejscu regulamin określający zasady bezpieczeństwa i higieny pracy

Dyrektor powinien omówić z pracownikami szkoły lub placówki okoliczności i przyczyny wypadków oraz ustalać środki niezbędne do zapobieżenia im

Magdalena Sobczak

magdalena.sobczak@infor.pl

Rozporządzenie ministra edukacji narodowej i sportu z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. nr 6, poz. 69 z późn. zm.).

Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn.zm.).