Gminy powinny ustanawiać prawo szlaku

@RY1@i02/2010/180/i02.2010.180.092.002a.001.jpg@RY2@

Janusz Długopolski, adwokat

Prawo do korzystania ze szlaku turystycznego punktu widokowego, ścieżki rowerowej czy trasy narciarskiej coraz częściej wiąże się z potrzebą ustanowienia prawa obywateli do korzystania z cudzego terenu. Stąd też proponowaną instytucję prawną mającą zapewnić korzystanie z tych terenów nazwano prawem szlaku. Nie dotyczy to parków narodowych, rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych, obszarów chronionego krajobrazu, gdzie zasady korzystania z tych obszarów reguluje ustawa o ochronie przyrody. Także w miastach problemy te są w dużej części uregulowane.

Zakres przedmiotowy prawa szlaku dotyczy jedynie tych miejsc, które z uwagi na swe położenie, ukształtowanie, walory widokowe czy przyrodnicze mają unikalny charakter bądź też już od wielu lat są wykorzystywane w celu turystyczno-sportowym. Z tych też przyczyn należy dopuścić do ograniczonego korzystania z nich także przez inne obok właściciela osoby, w ściśle określonym zakresie i pozostawienia ich dotychczasowego rolniczego lub innego sposobu wykorzystania. Jego istotą jest ograniczenie możliwości korzystania przez właściciela z nieruchomości dokonywanej w formie decyzji administracyjnej udzielającej zezwolenia na tworzenie publicznie dostępnego szlaku, jeżeli jest to uzasadnione unikalnymi właściwościami terenu, przez który ma on przebiegać, a właściciel nieruchomości nie wyraża zgody na taki sposób korzystania z przedmiotu jego własności lub użytkowania wieczystego. W takiej sytuacji rada gminy z własnej inicjatywy bądź na wniosek osoby fizycznej lub odpowiedniej organizacji społecznej powinna mieć odpowiednie instrumenty prawne do ustanowienia prawa szlaku, określając jego rodzaj, przeznaczenie i przebieg. Po podjęciu stosownej uchwały zostałaby wydana decyzja o wytyczeniu szlaku i jego niezbędnej infrastrukturze, ograniczającą właściciela w sposobie korzystanie z nieruchomości, ustalając także kwotę należnego odszkodowania. Jednocześnie zawierana byłaby umowa z wnioskodawcą lub podmiotem zwanym gestorem szlaku o jego wykonanie i utrzymanie, budowie infrastruktury, konserwacji szlaku oraz zasadach korzystania z niego w sposób zapewniający bezpieczeństwo użytkowników. Równocześnie jeżeli wykorzystanie terenu dla potrzeb szlaku uniemożliwia właścicielowi nieruchomości korzystanie z niej zgodnie z przeznaczeniem, mógłby on żądać od gminy, aby nabyła zajętą na szlak nieruchomość. Wartość jej ustalałby sąd w oparciu o obowiązujące na danym terenie ceny z uwzględnieniem przeznaczenia gruntu.

Przedstawione propozycje regulacji ustawowej wypełniają lukę prawną w załatwianiu coraz częściej powstających kolizji pomiędzy właścicielami gruntów a gestorami szlaków lub osobami trzecimi co do możliwości korzystania z nieruchomości na cele kultury fizycznej w związku z szczególnymi, niepowtarzalnymi walorami tych terenów. Jednocześnie w zasadzie nie ograniczają one możliwości dotychczasowego rolniczego lub innego wykorzystywania tych gruntów. Uznając przy tym, że ustanowienie tego prawa następuje w oparciu o uchwałę gminy, wykluczona jest dowolność działania organów administracyjnych. Próba unormowań prawnych w zakresie korzystania z cudzego gruntu na potrzeby szeroko rozumianej kultury fizycznej społeczeństwa ma swe analogie co do istoty nie tylko w prawie obcym (np. francuska ustawa "prawo śniegu"), lecz także w krajowym, w takich instytucjach jak powstająca służebność przesyłu, a nadto w prawie łowieckim, gdzie dopuszcza się do korzystania z terenu łowieckiego bez potrzeby zgody właściciela. Przedstawiona próba regulacji dotyczy wyłącznie terenów o szczególnych, unikalnych właściwościach dla możliwości uprawiania kultury fizycznej. Jest to podstawowy czynnik uzasadniający stosowanie procedury opisanej projektem. Rozwiązanie to odnosi się do bardzo różnorodnych stanów faktycznych. Wymaga więc niewątpliwie wielu uściśleń i doprecyzowań. Mimo to przekonany jestem o potrzebie stworzenia odrębnej regulacji ustawowej w postaci opisanej instytucji "prawa szlaku".

am