Renta rodzinna przysługuje, gdy istnieje wspólność majątkowa i więź uczuciowa

Wnioskodawczyni - Maria B. wystąpiła do ZUS o przyznanie jej renty rodzinnej po zmarłym mężu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił, stwierdzając, że zmarły w chwili śmierci nie pozostawał z wnioskodawczynią we wspólności małżeńskiej. Maria B. odwołała się od tej decyzji. Sąd okręgowy oddalił odwołanie.

Sąd przeprowadził postępowanie i ustalił, że doszło do wygaśnięcia pożycia małżeńskiego (między małżonkami toczyła się sprawa rozwodowa). Sąd wskazał, że pojęcie wspólności małżeńskiej obejmuje nie tylko wspólność majątkową małżeńską, lecz także więź duchową, osobistą, emocjonalną i uczuciową.

Wnioskodawczyni zaskarżyła wyrok zarzucając, iż ustalenia sądu były błędne - nieprawidłowo stwierdzono, że w chwili śmierci męża wniesiono sprawę o rozwód.

Sprawa o rozwód z powództwa męża odbyła się dwa lata wcześniej i rozwodu nie orzeczono. Powództwo zostało oddalone ze względu na zasady współżycia społecznego, gdyż Maria B. nie miałaby gdzie mieszkać. Mikołaj B. - mąż wnioskodawczyni został zobowiązany do łożenia na rodzinę. Nie doszło też do podziału majątku.

Sąd podkreślił, że w konkretnych stanach faktycznych istnienie wspólności małżeńskiej należy ocenić na podstawie wszelkich okoliczności faktycznych, które w przypadku braku formalnego orzeczenia rozwodu lub separacji i równoczesnym braku dowodów na całkowite rozbicie więzi małżeńskich mogą wskazywać na utrzymanie faktycznej wspólności małżeńskiej. Taka sytuacja miała miejsce w tej sprawie i dlatego Marii B. należy się renta rodzinna po mężu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżył ten wyrok skargą kasacyjną.

Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Sąd wskazał, że zasadniczym problemem, którego rozstrzygnięcie miało decydujący wpływ na nabycie prawa do renty rodzinnej przez wnioskodawczynię, było ustalenie, czy małżonkowie pozostawali do chwili śmierci męża we wspólności małżeńskiej. Jest to bowiem jedna z przesłanek nabycia prawa do renty rodzinnej przez wdowę (wynikająca z art. 70 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Analizując istnienie tej przesłanki, należy wziąć pod uwagę całokształt okoliczności, a nie tylko wieź formalną w postaci istnienia małżeństwa. W tej sprawie okoliczności były dosyć nietypowe. Mikołaj B. przez podejmowane czynności niewątpliwie dążył do zerwania więzi z małżonką. Ponoszenie kosztów utrzymywania domu wynikało z wyroku sądowego. Nie był to więc przejaw więzi świadczący o pozostawaniu we wspólności. Ponieważ, tak jak wskazał sąd apelacyjny, w takiej sprawie niezbędne jest ustalenie wszelkich okoliczności dotyczących łączących małżonków więzi, a oddalenie powództwa o rozwód nie przesądza automatyczne o tym, iż wspólność istniała, sprawa musiała zostać ponownie rozpoznana przez sąd.

Maria Sankowska

dgp@infor.pl