Jak przedsiębiorca rozlicza się z opłat za korzystanie ze środowiska

Obowiązek płacenia za korzystanie ze środowiska powstaje w przedsiębiorstwach, które w jakikolwiek sposób emitują gazy lub pyły do powietrza czy wprowadzają do ziemi np. ścieki albo gdy pobierają wodę lub składują odpady.

Podobne obowiązki mają także ci, którzy prowadzą działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, a także osoby prowadzące indywidualną praktykę lekarską. Zobowiązani sami muszą naliczyć należne opłaty i wpłacić je na konto właściwego marszałka województwa.

Aktualne stawki opłat za korzystanie z środowiska określają: rozporządzenie z 14 października 2008 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska i obwieszczenie ministra środowiska z 18 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska za rok 2010 (patrz podstawa prawna). Stawki opłat za ubiegłe lata można znaleźć na stronach urzędów marszałkowskich.

W większości przypadków za korzystanie ze środowiska należy się rozliczyć do 31 lipca każdego roku za pierwsze pół roku wpływu na środowisko. Za kolejne sześć miesięcy rozliczenie powinno nastąpić do 31 stycznia kolejnego roku. Inne terminy na rozliczeń obowiązują przy wprowadzaniu do środowiska ścieków pochodzących z chowu lub hodowli ryb innych niż łososiowate lub innych organizmów wodnych. W takich przypadkach należy się rozliczyć do 30 czerwca za okres od 1 maja roku ubiegłego do 30 kwietnia roku bieżącego.

Za korzystanie ze środowiska nie trzeba się rozliczać, jeżeli firma na potrzeby swojej działalności pobiera wodę z wodociągu miejskiego, a ścieki odprowadza do kanalizacji. Obowiązek taki powstaje, gdy firma bezpośrednio czerpie wodę podziemną lub powierzchniową np. na cele produkcyjne.

Zwolnieni z obowiązku płacenia za korzystanie ze środowiska są też ci przedsiębiorcy, dla których opłata środowiskowa nie przekroczy 400 zł w danym półroczu. Jednak w takim przypadku w dalszym ciągu istnieje obowiązek prowadzenia ewidencji oraz przedstawiania co pół roku sprawozdania o wpływie działalności na środowisko marszałkowi województwa.

Dokumentacja związana z danymi dotyczącymi korzystania ze środowiska musi być prowadzona na specjalnych formularzach. Wzory formularzy zawiera rozporządzenie ministra środowiska w sprawie wzorów wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (patrz podstawa prawna).

Przedsiębiorca, który w wyniku swojej działalności wprowadza gazy lub pyły do powietrza, musi prowadzić ewidencję określającą ilość i rodzaj spalanego paliwa przez poszczególne rodzaje pojazdów czy ilość i rodzaj opału spalanego w kotłowniach. W ewidencji wykazującej wpływ firmy na środowisko przedstawia się także informacje o ilości i rodzaju przeładowanego paliwa na własnych stacjach paliw. Warsztaty, lakiernie muszą na przykład informować o tym, ile i jakie substancje powstały w trakcie np. spawania, malowania, lakierowanie. Hodowcy z kolei muszą podawać dane dotyczące chowu lub hodowli drobiu.

Jeżeli firma pobiera wodę, to przekazuje informacje marszałkom województw o ilości i jakości pobranej wody powierzchniowej oraz podziemnej, a także na jakie cele została przeznaczona pobrana woda. Przedsiębiorca, który wprowadza do wody lub ziemi ścieki, podaje informacje dotyczące ich ilości, stanu oraz składu. W przypadku wód opadowych i roztopowych informuje się także o wielkości terenu, z którego odprowadzane są te wody, oraz o rodzaju tego terenu i sposobie jego zagospodarowania.

Niemal każdy przedsiębiorca, który korzysta z samochodu służbowego powinien rozliczać się z emisji gazów. Samodzielne naliczenie należności nie jest skomplikowane, gdyż w większości przypadków można skorzystać z jednostkowych stawek opłat dla danego typu silnika i wykorzystywanego paliwa. Wysokość opłaty oblicza się, mnożąc ilość zużytego paliwa (w tonach) przez jednostkową stawkę opłat, których wysokość co roku jest podawana przez Ministerstwo Środowiska (patrz: podstawa prawna rozporządzenie i obwieszczenie o opłatach lub www.mos.gov.pl).

Do obliczenia wysokości opłaty środowiskowej konieczna jest zamiana ilości zużytego przez pojazdy paliwa w litrach na kilogramy. Paliwa mają różną gęstość, dlatego trzeba wziąć to pod uwagę przy określeniu ilości zużytego paliwa w kilogramach. Jeden litr benzyny stanowi 0,755 kg, litr oleju napędowego wynosi 0,84 kg, a taka sama ilość gazu płynnego wynosi 0,5 kg. Zatem jeżeli firma zużyła np. 10 tys. litrów benzyny, po przeliczeniu jest to 7,55 tys. kg tego paliwa.

W tym momencie wystarczy pomnożyć ilość przez stawkę jednostkową dla danego paliwa. Jednostkowe stawki, które stosuje się do wyliczenia opłaty środowiskowej, są różne nie tylko ze względu na rodzaj paliwa. Ich wysokość zależy także od typu pojazdu. Inne są np. dla samochodów osobowych, a inne dla ciężarowych. O ich wysokości decyduje także wiek samochodu - im nowszy pojazd, tym wysokość stawki jednostkowej jest niższa z uwagi na bardziej ekologiczne silniki.

Opłaty środowiskowe należy uiszczać, gdy firma wykorzystuje w swojej działalności wodę podziemną lub powierzchniową. Wysokość należności zależy od kilku czynników. Podstawowym jest ilość pobranej wody, ale znaczenie ma także jej przeznaczenie. Inne są bowiem stawki za pobór wód podziemnych na zaopatrzenie ludności w wodę przeznaczoną do spożycia, a inne na potrzeby produkcji, w której woda wchodzi w skład produktów żywnościowych lub farmaceutycznych. Ponadto w przypadku poboru wody podziemnej przy naliczaniu opłat bierze się pod uwagę także proces jej uzdatniania.

Należy więc pomnożyć ilość pobranej wody przez stawkę jednostkową oraz współczynnik różnicujący, który jest uzależniony od sposobu uzdatniana. Sama stawka jednostkowa zależy od celu, na jaki woda została zużyta.

Jeżeli przedsiębiorca korzysta z wody powierzchniowej, przy obliczaniu opłaty jednostkowe stawki opłat mnoży się przez współczynniki różnicujące. Są tu dwa współczynniki: jeden zależy od sposobu uzdatniania wody, a drugi od rejonu kraju, w którym woda została pobrana. Przykładowo współczynniki różnicujące dla obszarów podległych regionalnemu zarządowi gospodarki wodnej w Gdańsku wynoszą 1, w Krakowie i Gliwicach 1,2.

Z opłat zwolniony jest pobór wody na potrzeby przerzutów wody, energetyki wodnej, pod warunkiem zwrotu takiej samej ilości wody, co najmniej nie gorszej jakości. Podobnie jest w przypadku poboru wody powierzchniowej do wytwarzania energii cieplnej lub elektrycznej w części odpowiadającej ilości tej wody odprowadzanej do odbiornika, pod warunkiem że pobór ten oraz odprowadzanie wód chłodniczych i wód pochodzących z obiegów chłodzących są zgodne z pozwoleniem. Nie trzeba płacić także za wodę wykorzystywaną na potrzeby funkcjonowania pomp cieplnych oraz geotermii, korzystających z energii wody podziemnej. Wówczas warunkiem jest zwrot do wód podziemnych takiej samej ilości wody i to nie gorszej jakości. Ponadto z opłat środowiskowych zwolnione jest użycie płuczki wodnej do wykonywania odwiertów lub otworów strzałowych do badań sejsmicznych.

Nie trzeba płacić opłat środowiskowych za pobór wody przy chowie lub hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych - jeśli pobór ten oraz odprowadzenie wykorzystanej wody są zgodne z pozwoleniem. Nie trzeba się rozliczać z wody powierzchniowej do nawadniania użytków rolnych i gruntów leśnych. Oczywiście nie trzeba naliczać opłat także za wodę pochodzącą z odwodnienia gruntów, obiektów lub wykopów budowlanych i zakładów górniczych. Ponadto przedsiębiorcy nie muszą naliczać opłat, także gdy wodę kupują od wodociągów.

Obowiązek naliczania opłat środowiskowych powstaje, gdy do ziemi lub wody dostają się wody opadowe lub roztopowe pochodzące z powierzchni zanieczyszczonych o trwałej nawierzchni. Oczywiście konieczność taka istnieje, jeśli takie wody nie trafiają do kanalizacji ogólnospławnej.

Stawki opłat za korzystanie ze środowiska w przypadku emisji wód opadowych i roztopowych dotyczą 1 mkw. powierzchni zanieczyszczonej w danym roku. Do wyliczenia należności są podawane stawki jednostkowe, które różnią się od siebie w zależności od terenu, z którego pochodzą wody opadowe lub roztopowe.

Co do zasady przedsiębiorcy muszą płacić m.in. za wody roztopowe i opadowe pochodzące z powierzchni terenów przemysłowych i składowych oraz baz transportowych, infrastruktury portów morskich, dróg i parkingów o nawierzchni szczelnej lub nieszczelnej.

Do obliczenia opłaty należy pomnożyć wielkość powierzchni (w metrach kwadratowych), z której pochodzą wody opadowe lub roztopowe, przez odpowiednią stawkę jednostkową. Wynik należy podzielić przez 2.

Przedsiębiorcy powinni płacić także za emisję do środowiska substancji w przypadku działalności związanej z lakierowaniem samochodów czy spawaniem metalowych elementów. Do wyliczenia opłat za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z procesów technologicznych, takich jak spawanie czy malowanie, wykorzystuje się: wskaźniki emisji, wskaźniki pomiarowe obliczone na podstawie pomiarów emisji na źródle oraz wartość emisji i czasu pracy źródła, czyli tzw. emitora (np. pistolet do lakierowania).

Wielkość emisji w przypadku lakierowania pojazdów można określić na podstawie pomiarów przeprowadzonych na źródle emisji. Jeżeli przedsiębiorca wie, ile danej substancji zostało wyemitowane np. w ciągu godziny pracy pistoletu do lakierowania, to ma ułatwione zadanie. Należy wówczas pomnożyć ilość każdej substancji emitowanej do atmosfery przez czas, jaki pracowało urządzenie do lakierowania.

Substancji, które przedostają się do środowiska z lakierów, jest dużo. Dlatego trzeba wiedzieć, ile zużyto danych substancji w trakcie lakierowania. Następnie należy pomnożyć każdą z nich przez odpowiednie dla niej stawki jednostkowe. Każdą substancję trzeba jednak liczyć osobno, a na końcu podsumować, ile za wszystkie razem wyniesie opłata środowiskowa. W niektórych przypadkach to, jakie substancje są w lakierach, można sprawdzić na opakowaniach produktu lub załączonych ulotkach.

Takie same metody wyliczenia stosuje się również w przypadku, gdy pojazd jest napędzany gazem LPG, lub gazem ziemnym. W rozporządzeniu w sprawie opłat środowiskowych i obwieszczeniu dotyczącym stawek na 2010 rok są podane stawki jednostkowe za emisję spalin także z silników zasilanych biodieslem oraz sposób naliczania opłaty. Ponieważ w przypadku biodiesli mamy do czynienia z mieszanką biokomponentów z olejem napędowym, trzeba samemu policzyć właściwą stawkę opłaty jednostkowej na podstawie innych stawek jednostkowych - biodiesla i oleju napędowego. Należy uwzględnić także zawartość procentową biokomponentu w takim paliwie. W takim przypadku korzysta się ze wzoru:

jednostkowa dla mieszaniny = stawka jednostkowa (ON) - x X [stawka jednostkowa (ON) - stawka jednostkowa (BD)]/100.

Z wpływem na środowisko mamy do czynienia również wtedy, gdy przedsiębiorstwo ma np. stację paliw i dokonuje przeładunku. Przy takiej czynności część substancji przedostaje się do środowiska.

Naliczanie opłat za przeładunek paliw na stacjach paliw benzyn silnikowych wylicza się, mnożąc ilość przeładowanego paliwa (benzyny) wyrażoną w tonach przez jednostkową stawkę opłat zawartą w tabeli H załącznika nr 2 obwieszczenia w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2010. Stawki są różne w zależności zarówno od metody przeładunku paliw, jak i od ich miejsca. Wyszczególnione są stawki jednostkowe np. za napełnianie zbiorników z dachem stałym czy naziemnych w kontenerowych stacjach paliw. Są rozróżnione także stawki dla napełniania cystern czy zbiorników. Jeżeli stacja posiada rozwiązania techniczne o udokumentowanej skuteczności redukcji emisji w procentach, czyli urządzenia odpylające, to do obliczenia opłaty stosuje się współczynnik:

(100 - n) / 100

n - oznacza skuteczność redukcji w procentach.

W przypadku przeładunku oleju napędowego lub gazu płynnego opłatę ustala się wyliczając emisję poszczególnych zanieczyszczeń przedostających się podczas przeładunku z zastosowaniem właściwych wskaźników (gęstość paliw) oraz przy użyciu stawek jednostkowych określonych w rozporządzeniu.

Jeżeli w firmie jest kotłownia, w której są piece na węgiel, koks, olej opałowy czy gaz, to także powstaje konieczność płacenia za korzystanie ze środowiska. Wysokość opłaty zależy od paliwa, na jakie jest dany piec. Inne są stawki za zanieczyszczenia z kotłów węglowych, a inne z tych na olej opałowy. Przy spalaniu paliw w kotłowniach o nominalnej mocy do 5 MW przy wyliczaniu opłaty stawkę ryczałtową dla danego paliwa (obowiązującą w danym roku) mnoży się przez ilość spalonego paliwa w tonach.

W trakcie przeładunku paliw również dochodzi do ich emisji do środowiska. Dlatego tu również istnieje obowiązek naliczania i uiszczania opłat środowiskowych. Za przeładunek paliw na stacjach paliw benzyn silnikowych opłaty wylicza się, mnożąc ilość przeładowanego paliwa (benzyny) wyrażoną w tonach przez jednostkową stawkę opłat zawartą w tabeli B załącznika nr 1 rozporządzenia w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska. Stawki jednostkowe są różne w zależności od metody przeładunku paliw, oraz i ich miejsca. Przepisy określają stawki jednostkowe również ze względu na napełnianie, jak i opróżnianie zbiorników. Inne są dla takich operacji w przypadku cystern, kontenerów czy zbiorników podziemnych.

Opłatę środowiskową uiszcza się na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska. Gdy opłaty dotyczą samochodu - należy je uiścić we urzędzie właściwym ze względu na miejsce rejestracji firmy. Może się zdarzyć, że przedsiębiorca będzie rozliczał się w kilku różnych miejscach, np. jeżeli w jednym mieście firma ma siedzibę, a w innych rejonach kraju oddziały, w których są kotłownie czy lakiernie.

Wiele firm nie płaci za korzystanie ze środowiska. Mobilizuje je do tego dopiero kontrola inspekcji ochrony środowiska, w wyniku której na przedsiębiorcę nakładany jest obowiązek uiszczenia opłat wraz z odsetkami. U części przedsiębiorców uregulowanie tych należności może poważnie naruszyć budżet firmy, a nawet zachwiać jej równowagą finansową. Warto więc samemu rozważyć rozliczenie zaległości, zanim przyjdzie inspekcja. Wyliczając zaległe opłaty, bierze się pod uwagę stawki i wzory obowiązujące za konkretny rok, którego dotyczy rozliczenie. Oznacza to, że jeżeli przedsiębiorca nie złożył ewidencji i nie uiścił opłaty za 2009 rok i 2008 rok, to musi skorzystać ze stawek określonych przez ministra środowiska na te lata. Co roku ulegają one zmianie, dlatego nawet w przypadku identycznego wpływu na środowisko wysokość opłat będzie się różnić.

Gdy już powstały zaległości, można dowiedzieć się we właściwym urzędzie marszałkowskim, jakie są możliwości odstąpienia od naliczenia odsetek. Jeżeli jest taka możliwość - trzeba wystąpić pisemnie o nienaliczanie odsetek z tytułu niezapłaconych w terminie należności. Wniosek trzeba jednak odpowiednio uzasadnić.

Jeżeli przedsiębiorca nie zamierza regulować zaległości, musi się liczyć z tym, że po kontroli inspekcji ochrony środowiska będzie musiał zapłacić należności za ubiegłe lata nawet z 20-proc. odsetkami.

Stawka jednostkowa za 1 mkw. z parkingu o nawierzchni szczelnej w mieście, w którym gęstość zaludnienia przekracza 1300 osób na kilometr kwadratowy, wynosi 0,036. Za powierzchnię 1000 mkw. obliczamy więc opłatę w sposób następujący:

Stawka za pół roku w tym przypadku wyniosła 18 zł. Ponieważ nie przekroczyła ona 400 zł, to nie trzeba ponosić opłaty, ale o wyliczeniu i danych należy powiadomić marszałka województwa.

Firma korzystająca ze środowiska w I półroczu 2010 r. posiadająca pozwolenie wodnoprawne na pobór wody podziemnej zużyła 10000 m sześć. wody do produkcji żywności. Została ona poddana dezynfekcji. W przypadku wód podziemnych stosuje się wzór:

- ilość wody podziemnej w metrach sześciennych, pobranej na określony cel zużycia w półroczu

- jednostkowa stawka opłaty, przyjęta dla danego celu użycia

- współczynnik różnicujący, zależny od sposobu uzdatniania wody.

Stawka jednostkowa w tym przypadku wynosi 0,084 zł za metr sześcienny wody

Współczynnik różnicujący wynosi 2. Opłata wynosi zatem:

● wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza - procesy technologiczne, przeładunek benzyn, kotły grzewcze, silniki spalinowe, hodowla drobiu,

● pobór wód,

● wprowadzanie ścieków do wody, lub ziemi,

● składowanie odpadów

● wodę kupowaną od wodociągów,

● emisję ścieków do kanalizacji,

● wprowadzanie ścieków do szamba.

Firma, która ma 10 nowych samochodów osobowych zasilanych benzyną. Silniki spełniają normę EURO 5.

Gęstość benzyny - 0,755 kg/l

Zużycie paliwa w I półroczu 2010 roku - 8000 litrów

Jednostkowa stawka w przypadku samochodu osobowego o normie EURO 5 to 5,03 zł za tonę.

6,04 Mg x 5,03 zł = 30,38 zł

10 x 30,38 zł = 303,80 zł

W omawianym przypadku firma nie musi płacić 303 zł 80 gr do właściwego urzędu marszałkowskiego, gdyż opłata nie przekroczyła 400 zł. Jednak istnieje obowiązek przedstawienia w urzędzie danych, które posłużyły do wyliczenia wysokości opłaty.

Łukasz Kuligowski

lukasz.kuligowski@infor.pl

Ustawa z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2008 r. nr 25, poz. 150 z późn. zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 14 października 2008 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U. nr 196, poz. 1217 z późn. zm.).

Obwieszczenie ministra środowiska z 18 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2010 r. (Dz.U. nr 57, poz. 780).

Rozporządzenie ministra środowiska z 18 czerwca 2009 r. w sprawie wzorów wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz. U. nr 97, poz. 816).