Ulgowe opłaty za wydanie paszportu już nie tylko dla uczniów i rencistów

Obowiązujące od 19 lutego 2010 r. nowe przepisy ustawy o dokumentach paszportowych zmieniły przede wszystkim procedury ich wydawania osobom małoletnim. Ograniczono także możliwości otrzymania drugiego paszportu i paszportu tymczasowego oraz wprowadzono nowe opłaty związane z wydaniem paszportu.

Nowelizacja poszerzyła krąg osób, które mają prawo 50-proc. ulgi w opłacie za wydanie paszportu. Nie będzie ona przysługiwała już tylko uczniom i studentom, kombatantom czy rencistom. Ulgowa opłata paszportowa zostanie przyznana także wszystkim osobom małoletnim w wieku przedszkolnym, nieobjętym obowiązkiem szkolnym i obowiązkiem nauki.

Więcej zapłacą z kolei ci, którzy z własnej winy utracili lub zniszczyli posiadany paszport. Opłata za wydanie nowego paszportu przed upływem terminu ważności dotychczas posiadanego paszportu została bowiem podwyższona dla nich o 200 proc. w stosunku do opłaty za wydanie paszportu obowiązującej w dniu złożenia wniosku o nowy paszport. Taka podwyższona opłata nie będzie jednak pobierana od seniorów, którzy mają ukończone 70 lat, osób pobierających zasiłek lub przebywających w ośrodkach pomocy społecznej, jeżeli wyjeżdżają leczyć się za granicą oraz żołnierzy wyznaczonych do pełnienia służby poza granicami państwa, z wyjątkiem żołnierzy zawodowych.

Paszport może zostać wydany małoletniemu, który ukończył pięć lat. Osoby młodsze otrzymają taki dokument wyłącznie na żądanie rodziców. Paszporty wydane małoletnim do piątego roku życia mają teraz znacznie krótszy okres ważności i wynosi 12 miesięcy (poprzednio jego ważność nie mogła przekroczyć pięciu lat od daty jego wydania). Jednocześnie zrezygnowano z obowiązkowej obecności małoletniego przy składaniu dla niego wniosku o wydanie paszportu przed ukończeniem piątego roku życia. To dlatego, że konieczność obecności osób małoletnich w każdym przypadku składania dla nich wniosków o wydanie dokumentów paszportowych była w znacznym stopniu kłopotliwa zarówno dla rodziców, jak i dla osób małoletnich. Paszporty wydane przed 19 lutego 2010 r. małoletnim, którzy nie ukończyli pięciu lat, zachowają ważność do czasu upływu terminów w nich określonych.

Poza tym, wniosek o wydanie dokumentu paszportowego osobie ubezwłasnowolnionej całkowicie i pozostającej pod władzą rodzicielską składają rodzice, a niepozostającej pod władzą rodzicielską składa opiekun ustanowiony przez sąd. Nie zrezygnowano w dalszym ciągu z obowiązkowej obecności osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie przy składaniu wniosku.

Nowelizacja ustawy o dokumentach paszportowych doprecyzowała także procedurę wydawania paszportów małoletnim. Prawo wymaga pisemnej zgoda obojga rodziców, których własnoręczność podpisów musi teraz poświadczyć organ paszportowy lub notariusz. Zgoda obojga rodziców nie jest wymagana, jeżeli na podstawie orzeczenia sądu jeden z nich został pozbawiony władzy rodzicielskiej lub władza ta została ograniczona. W przypadku braku zgodności stanowisk rodziców lub niemożności uzyskania zgody jednego z nich, zgodę na wydanie dokumentu paszportowego zastępuje orzeczenie sądu rodzinnego. Z kolei, gdy uzyskanie zgody jednego z rodziców jest niemożliwe lub znacznie utrudnione, dokument paszportowy za granicą może być wydany za zgodą tylko jednego z rodziców, o ile przemawia za tym dobro małoletniego. Natomiast w przypadku gdy małoletni przebywa za granicą bez opieki rodziców, paszport tymczasowy może być wydany bez ich zgody. Nowe przepisy stosuje się odpowiednio do ustanowionych przez sąd opiekunów małoletniego.

Zgodnie z art. 1 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2252/2004 z 13 grudnia 2004 r. w sprawie norm dotyczących zabezpieczeń i danych biometrycznych w paszportach i dokumentach podróży wydawanych przez państwa członkowskie, dane biometryczne muszą być zamieszczone w dokumentach paszportowych, których ważność przekracza 12 miesięcy.

W tej sytuacji, w celu spełnienia wymogu, o którym mowa powyżej, wyeliminowano możliwość wydania paszportu biometrycznego osobom małoletnim do lat pięciu. Nie ma więc konieczności umieszczenia w paszportach takich dzieci drugiej cechy biometrycznej w postaci odcisków palców. Ponadto dotychczasowa praktyka wydawania osobom małoletnim przed ukończeniem piątego roku życia, na żądanie rodziców z zamieszczoną w tym dokumencie fotografią, która winna spełnić wymogi biometryczne, pokazała już, że warunek biometrycznego wizerunku twarzy wobec tych osób jest praktycznie niemożliwy do spełnienia.

Nowelizacja ogranicza prawo do posiadania drugiego paszportu. W praktyce prawo to było nadużywane. Dlatego doprecyzowano przepisy, zgodnie z którymi tej samej osobie będzie można wydać drugi paszport tylko na okres dwóch lat w przypadkach uzasadnionych, np. względami ochrony życia i zdrowia, bezpieczeństwa państwa, poważnymi trudnościami w prowadzeniu działalności humanitarnej.

Zmieniły się także zasady wydawania paszportów tymczasowych. Między innymi w ustawie pojawiły się wszystkie przypadki uprawniające do wydania paszportu tymczasowego. Nie będzie można go już otrzymać ze względu na potrzebę pilnego wyjazdu za granicę. Taki powód uznano za mało precyzyjny i prowadzący do zbędnych sporów. Zgodnie z nowelą będzie on wydawany małoletnim, którzy nie ukończyli pięciu lat, osobom przebywającym za granicą, na czas oczekiwania przez nie na doręczenie paszportu sporządzonego w Rzeczypospolitej Polskiej, oraz osobom przebywającym czasowo w Rzeczypospolitej Polskiej i za granicą, na powrót do miejsca stałego pobytu lub w udokumentowanych nagłych przypadkach związanych z chorobą lub pogrzebem członka rodziny. Dopuszczono także możliwość wydania paszportu tymczasowego z urzędu osobom przebywającym za granicą, które nie posiadają dokumentu paszportowego, jeżeli przemawiają za tym ważne okoliczności.

Na posiadaczy paszportów zostały nałożone ponadto nowe obowiązki. W przypadku zmiany lub konieczności sprostowania danych, takich jak: imię, nazwisko data i miejsce urodzenia, płeć oraz numer PESEL zamieszczonych w dokumencie paszportowym, osoba posiadająca ważny dokument paszportowy jest obowiązana wystąpić o jego wymianę. Musi to zrobić niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 30 dni od doręczenia ostatecznej decyzji administracyjnej lub prawomocnego orzeczenia sądu stwierdzającego zmianę albo sporządzenia aktu małżeństwa stwierdzającego zmianę nazwiska. W przypadku obywateli polskich przebywających za granicą termin ten został wydłużony do 90 dni.

Wymienione dane zamieszczane w dokumentach paszportowych mogą ulec zmianom w sposób przewidziany prawem (np. zmiana danych w przypadku przysposobienia pełnego). Dokument paszportowy zawierający dane, które uległy zmianie, nie może już poświadczać tożsamości osoby w nim wskazanej. Z tych powodów dodano do ustawy przepis przesądzający o tym, że dokument paszportowy zawierający dane, które uległy zmianie lub zostały sprostowane, traci ważność.

Ponadto doprecyzowano procedurę powiadamiania o utracie lub zniszczeniu paszportu. Osoba, która utraciła dokument paszportowy lub której dokument paszportowy uległ zniszczeniu, jest teraz obowiązana zawiadomić o tym organ paszportowy, który dokument wydał, lub organ paszportowy właściwy ze względu na miejsce pobytu osoby. Takie rozwiązanie daje pełną gwarancję rejestracji utraty lub zniszczenia dokumentu paszportowego i w sposób znaczny pozwoli na skrócenie postępowania administracyjnego w przypadku wystąpienia o wydanie nowego dokumentu.

Nowe przepisy rozszerzają krąg osób mających prawo do paszportu dyplomatycznego o przedstawicieli najwyższej władzy sądowniczej: prezesa, wiceprezesa i sędziów Trybunału Konstytucyjnego, pierwszego prezesa i prezesów Sądu Najwyższego, a także prezesów i wiceprezesów Naczelnego Sądu Administracyjnego. W paszporcie dyplomatycznym oprócz standardowych danych zamieszcza się dodatkowo stopień dyplomatyczny, funkcję, stanowisko lub tytuł posiadacza paszportu.

Zmieniły się także przepisy dotyczące właściwości organów odpowiedzialnych za wydawanie paszportów. Uzupełniono właściwość miejscową organów paszportowych I instancji. Zgodnie z art. 5 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 z późn. zm.) osoba posiadająca obywatelstwo polskie i przebywająca stale na terytorium Polski jest obowiązana zameldować się w miejscu pobytu stałego. Utrzymując jako zasadę, że organem właściwym do wydania paszportu jest wojewoda właściwy ze względu na miejsce pobytu stałego osoby ubiegającej się o paszport, dodano określenie, że w razie braku takiego miejsca, właściwym organem jest wojewoda według ostatniego miejsca stałego pobytu. W przypadku wymeldowania osoby i braku miejsca stałego pobytu organem właściwym będzie wojewoda ostatniego miejsca pobytu.

Od 19 lutego 2010 r. obowiązuje nowe rozporządzenie w sprawie opłat za wydanie dokumentu paszportowego oraz ich zwrotu. Obecnie opłata wynosi 140 zł. Za drugi paszport, którego ważność wynosi dwa lata, trzeba zapłacić 280 zł. Za dokument dla osoby małoletniej, która w dniu złożenia wniosku nie ukończyła 13 roku życia, pobierana jest opłata w wysokości 60 zł. Wydanie paszportu tymczasowego kosztuje 30 zł. Opłatę uiszcza się w kasie właściwego organu paszportowego lub wpłaca na rachunek bankowy tego organu.

Do otrzymania paszportu dyplomatycznego są obecnie uprawnieni:

● Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej;

● Marszałek i wicemarszałkowie Sejmu;

● Marszałek i wicemarszałkowie Senatu;

● Prezes i wiceprezesi Rady Ministrów;

● ministrowie, sekretarze i podsekretarze stanu;

● posłowie i senatorowie;

● posłowie do Parlamentu Europejskiego wybrani w Rzeczypospolitej Polskiej;

● Prezes, wiceprezes i sędziowie Trybunału Konstytucyjnego;

● Pierwszy prezes i prezesi Sądu Najwyższego;

● Prezes i wiceprezesi Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Dokument paszportowy traci ważność:

● z dniem zawiadomienia o jego utracie, zniszczeniu lub znalezieniu;

● z dniem podjęcia przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej postanowienia o wyrażeniu zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego przez posiadacza dokumentu paszportowego;

● z dniem śmierci jego posiadacza;

● po upływie 60 dni od doręczenia ostatecznej decyzji administracyjnej lub prawomocnego orzeczenia sądu stwierdzającego zmianę imienia, nazwiska, sprostowanie daty urodzenia, zmianę numeru PESEL albo sporządzenia aktu małżeństwa stwierdzającego zmianę nazwiska, a w przypadku małżeństwa zawartego przed konsulem lub organem zagranicznym - od dnia doręczenia odpisu aktu małżeństwa.

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl