Skarga musi być opłacona

Kwestionowanie decyzji podatkowych przed sądem kosztuje. Obowiązkiem skarżącego jest przede wszystkim opłacenie wpisu sądowego od skargi i skargi kasacyjnej.

Wpis sądowy to podstawowy wydatek, jaki musi ponieść skarżący. Jest to opłata sądowa pobierana od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji. Pismami tymi są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Wpis może być stosunkowy lub stały. Wpis stosunkowy to taki, którego wysokość uzależniona jest od wartości przedmiotu sporu. Pobiera się go w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. Do tej kategorii należy większość skarżonych decyzji podatkowych. W innych sprawach pobiera się wpis stały.

Wpis stosunkowy wynosi odpowiednio:

● 4 proc. wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 100 zł - przy kwotach do 10 tys. zł,

● 3 proc. wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 400 zł - przy kwotach ponad 10 tys. zł do 50 tys. zł,

● 2 proc. wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 1500 zł - przy kwotach ponad 50 tys. zł do 100 tys. zł,

● 1 proc. wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 2000 zł i nie więcej niż 100 tys. zł - przy kwotach ponad 100 tys. zł.

Wpis od skargi kasacyjnej oraz od skargi o wznowienie postępowania wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł.

Wpis stały to z góry określona kwota, na którą wpływu nie ma wartość przedmiotu sporu. Wpisy stałe obowiązują też przy niektórych sprawach podatkowych. Wpis stały podatnik zapłaci od:

● skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym - 100 zł,

● skarg na bezczynność organów - 100 zł,

● skarg nieobjętych wpisem stosunkowym w zakresie zobowiązań podatkowych - 500 zł.

Wpis to niejedyny wydatek związany z postępowaniem sądowo-administracyjnym.

Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe (wpis plus opłata kancelaryjna) i zwrot wydatków. Do wydatków zalicza się przede wszystkim należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych w danej sprawie. Wydatkami są też koszty ogłoszeń oraz diety i koszty podróży należne sędziom i pracownikom sądowym z powodu wykonania czynności sądowych poza budynkiem sądowym.

Dodatkowym wydatkiem dla skarżącego są ponadto koszty obsługi prawnej. Te nie wynikają już jednak z procedury sądowo-administracyjnej, ale zależą od woli samego skarżącego. Są to ewentualne koszty obsługi prawnej, czyli wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika. Wydatki te zależą od stawek stosowanych przez danego prawnika.

W postępowaniu przed sądem I instancji podatnik może poczynić jednak pewne oszczędności i zrezygnować z jego usług. Przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ma tzw. przymusu adwokackiego, co oznacza, że skarga nie musi być sporządzona przez profesjonalistę. Podatnik może sam sporządzić skargę i sam reprezentować swoje interesy podczas rozprawy sądowej. Można mieć wątpliwości, czy rezygnacja z usług wykwalifikowanego prawnika czy doradcy podatkowego nie osłabi szans na wygraną. Otóż zasadniczo nie. Skarga nie jest bardzo sformalizowanym pismem procesowym, a sąd I instancji nie jest związany jej granicami. W praktyce oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny z urzędu musi zbadać legalność zaskarżonej decyzji, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności i argumenty nawet te, których skarżący jasno nie wyartykułował.

Sytuacja jest bardziej skomplikowana przed sądem kasacyjnym. Tu wprowadzono przymus adwokacki. Skargę kasacyjną w sprawach podatkowych musi sporządzić adwokat, radca prawny lub doradca podatkowy. Później podatnik może już sam reprezentować siebie przed sądem. Skarżący, którego nie stać na profesjonalnego pełnomocnika, może wystąpić jednak o taką pomoc z urzędu.

Osoby, których nie stać na opłacenie kosztów postępowania sądowego, mogą wystąpić o tzw. prawo pomocy. Jest to instytucja, która ma gwarantować każdemu obywatelowi skorzystanie z konstytucyjnego prawa do sądu.

Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. W zakresie częściowym obejmuje zwolnienie:

● tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo

● tylko od wydatków, albo

● od opłat sądowych i wydatków.

Obejmuje też tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Prawo pomocy przysługuje osobom fizycznym i prawnym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może przyznać pomoc częściową, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane także częściowo lub całkowicie. W zakresie całkowitym możliwe jest wtedy, gdy firma wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawa do pełnomocnika z urzędu nie mają jednak firmy, które zatrudniają profesjonalnego prawnika. Także, gdy firma pozostaje w innym stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, np. zlecenie.

Prawo pomocy jest przyznawane na wniosek. Nie przysługuje jednak ono w razie oczywistej bezzasadności skargi. Przyznanie prawa pomocy nie zwalnia jednak od obowiązku zwrotu kosztów postępowania, jeżeli obowiązek taki wynika z innych przepisów. Ponadto przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Wygasa ono także z chwilą śmierci strony, która je uzyskała.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy trzeba złożyć na specjalnym formularzu. Formularz PPF to druk dla osób fizycznych, dla firm przeznaczony jest PPPr. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.

Skarżącemu, który wygrał sprawę, przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Inne są zasady zwrotu w postępowaniu kasacyjnym. W tym przypadku obowiązuje zwrot kosztów w obie strony, czyli zarówno od organu, jak i od skarżącego decyzję. Stroną wnoszącą skargę kasacyjną może być bowiem zarówno podatnik, jak i organ podatkowy. W związku z tym zgodnie z przepisami stronie, która wniosła skargę kasacyjną, należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego:

● od organu - jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu I instancji oddalający skargę,

● od skarżącego - jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu I instancji uwzględniający skargę.

W razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która ją wniosła, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez:

● organ - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu I instancji oddalający skargę;

● skarżącego - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu I instancji uwzględniający skargę.

Dla przykładu, jeżeli organ podatkowy przegrał sprawę przed sądem I instancji, ale NSA uwzględnił jego skargę kasacyjną, to podatnik zostanie obciążony kosztami. Jeżeli sąd kasacyjny nie uwzględniłby jednak skargi kasacyjnej organu podatkowego, koszty zostaną zasądzone na rzecz podatnika od organu.

W razie częściowego uwzględnienia skargi sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić na rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. W szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części.

● Jan Kowalski skarży decyzję podatkową, której wartość zaskarżenia to 1500 zł. Podatnik musi wyliczyć 4 proc. z 1500 zł, co daje 60 zł. Należy pamiętać, że wpis od kwot do 10 000 zł nie może być mniejszy niż 100 zł. W związku z tym, choć 4 proc. ze 1500 zł to 60 zł, podatnik będzie musiał zapłacić 100 zł wpisu stosunkowego. Jeżeli podatnik przegra sprawę przed sądem I instancji i zechce złożyć skargę kasacyjną, będzie musiał również ją opłacić. Wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi. Połowa ze 100 zł to 50 zł, jednak w tym przypadku wpis od skargi kasacyjnej wyniesie tyle samo, co wpis od skargi, czyli 100 zł. Tyle wynosi bowiem minimalny wpis od skargi kasacyjnej.

● Spółka wniosła skargę na decyzję podatkową, której wartość to 36 mln zł. W tym przypadku wpis stosunkowy wynosi 1 proc. kwoty spornej, czyli 360 000 zł. Ponieważ jednak maksymalny wpis sądowy od skargi wynosi 100 000 zł, tyle zatem zapłaci skarżąca spółka przed sądem I instancji. Od skargi kasacyjnej wpis od kwoty 36 mln zł wyniesie 50 000 zł, tj. połowę ze 100 000 zł.

● Spółka zaskarża decyzję dotyczącą podatku dochodowego. Z decyzji wynika kwota 2 mln zł. Jednak spór między fiskusem a podatniczką dotyczy tylko jednej pozycji kosztów uzyskania przychodów opiewającą na 1 500 zł. Zgodnie z orzecznictwem NSA w takiej sytuacji podatnik uiszcza wpis tylko od kwoty spornej, tj. 1500 zł. W przypadku spółki wpis od zaskarżonej decyzji wyniesie więc 100 zł (4 proc. z 1500, nie mniej jednak niż 100 zł). W uchwale z 2008 roku NSA uznał, że wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawach podatkowych, od których pobierany jest wpis stosunkowy, to tylko ta część zobowiązania, która jest kwestionowana w skardze. Oznacza to, że nie w każdej sprawie podatnik zapłaci wpis od całej kwoty wynikającej z decyzji. Jeżeli spór w sprawie będzie dotyczył tylko jej części, wpis należy obliczyć w odniesieniu do tej części (sygn. akt I FPS 7/07).

Jeżeli podatnik przegrał sprawę, a nie ma środków na zapłacenie kosztów stronie przeciwnej, może poprosić o ulgę w ich spłacie. Umorzenie należności sądowych może nastąpić z urzędu lub na wniosek dłużnika. Odroczenie zapłaty lub rozłożenie na raty należności sądowych może nastąpić tylko na wniosek. Organem uprawnionym do rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia, rozłożenia na raty lub odroczenia zapłaty należności sądowych jest prezes tego wojewódzkiego sądu administracyjnego, który orzekał w sprawie w I instancji.

Aleksandra Tarka

aleksandra.tarka@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.)

Rozporządzenie Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. nr 227, poz. 2245).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania i rozkładania na raty oraz cofania odroczenia lub rozłożenia na raty nieuiszczonych należności sądowych orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym (Dz.U. nr 221, poz. 2194).