Pracodawca poza pomocą de minimis ma prawo finansować wydatki związane z działalnością sportową

Status prawny zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (ZFRON) reguluje ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa). Natomiast rodzaje wydatków, warunki wykorzystania środków funduszu rehabilitacji oraz zakres, warunki i formy udzielania pomocy indywidualnej wskazane zostały przepisami rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (dalej: rozporządzenie).

Pracodawca, tworząc zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych, obowiązany jest przeznaczać uzyskane kwoty w następujących proporcjach:

● maksymalnie 75 proc. środków ZFRON na tzw. duży zfron,

● co najmniej 10 proc. środków ZFRON na pomoc indywidualną,

● co najmniej 15 proc. środków ZFRON na indywidualne programy rehabilitacji (IPR).

Dokonując analizy wydatków z tzw. dużego zfron istotne jest określenie, które z nich stanowią pomoc de minimis, tzn. są taką formą wsparcia przedsiębiorców, która ze względu na swą małą wartość nie powoduje zakłócenia konkurencji w wymiarze wspólnotowym.

W ramach tzw. dużego zfron pracodawca może sfinansować wydatki o charakterze ogólnym.

Przepisy wprost wskazują, które wydatki objęte są bezwzględnym limitem de minimis, a które mogą być w ten sposób sfinansowane tylko warunkowo. Ważne jest, aby pracodawca potrafił rozróżnić na gruncie konkretnych wydatków, które może sfinansować w ramach pomocy de minimis, a które poza tą regułą. W praktyce nastręcza to przedsiębiorcom wielu problemów.

Zgodnie z przepisem par. 2 ust. 1 rozporządzenia, środki funduszu rehabilitacji poza pomocą de minimis przeznacza się na następujące rodzaje wydatków:

● podstawową i specjalistyczną opiekę medyczną, poradnictwo i usługi rehabilitacyjne,

● dowożenie do pracy i z pracy osób niepełnosprawnych,

● organizację turnusów rehabilitacyjnych i usprawniających,

● działalność sportową, rekreacyjną i turystyczną,

● wspólne zadania pracodawców prowadzących zakłady z zakresu rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej osób niepełnosprawnych, na których realizację pracodawcy mogą przeznaczyć do 10 proc. środków funduszu rehabilitacji, w szczególności na:

a) tworzenie i modernizację infrastruktury rehabilitacyjno-socjalnej,

b) przedsięwzięcia inwestycyjne,

c) badania i analizy rynku pracy osób niepełnosprawnych.

Rodzaje wydatków, o których mowa powyżej, stanowią pomoc de minimis tylko i wyłącznie wtedy, gdy stanowią przysporzenie korzyści dla pracodawcy. W pozostałym zakresie można je finansować poza tą regułą.

Analizując poszczególne punkty rozporządzenia, należy stwierdzić, iż w ramach podstawowej i specjalistycznej opieki medycznej, poradnictwa i usług rehabilitacyjnych (par. 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia) można sfinansować poza regułą de minimis m.in. szczepienia, które nie są związane z wykonywanymi obowiązkami na danym stanowisku pracy przez pracownika niepełnosprawnego, np. szczepienia przeciwko grypie. Natomiast koszty związane np. z wynagrodzeniem lekarza, pielęgniarki, rehabilitanta, wyposażeniem gabinetu lekarskiego czy pielęgniarskiego należy wydatkować w ramach pomocy de minimis.

W ramach tzw. dużego ZFRON można sfinansować koszty dowożenia do pracy i z pracy osób niepełnosprawnych (par. 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia). Wydatek ten będzie poniesiony w ramach pomocy de minimis, o ile stanowi przysporzenie korzyści dla pracodawcy. Oznacza to, że przepis ten pozwala sfinansować wskazany wydatek zarówno w sytuacji, kiedy wydatek ten będzie stanowił przysporzenie dla pracodawcy i nastąpi konieczność uzyskania zaświadczenia o pomocy de minimis, jak i wtedy, gdy takie przysporzenie korzyści po stronie pracodawcy nie zachodzi.

W stanowisku z 19 listopada 2007 r. (DDO-522-18-2/2007/RR) Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) stwierdził, że środki gromadzone na rachunku zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, pochodzące ze zwolnień z podatków i opłat określonych w odpowiednich aktach prawnych, uznaje się za środki pochodzące od państwa. Pokrywanie z tych środków, wydatków ponoszonych na dowożenie i odwożenie z pracy zatrudnionych osób niepełnosprawnych jest więc dokonywane ze środków publicznych. Należy jednak zauważyć, że pracodawca zatrudniający osoby niepełnosprawne nie ma obowiązku zagwarantowania transportu do pracy i z pracy tym osobom. Trudno zatem dopatrywać się przysporzenia korzyści dla zakładu pracy chronionej, który zapewnia tego rodzaju udogodnienia pracownikom niepełnosprawnym.

Biorąc pod uwagę charakter wydatków ponoszonych z tego przepisu, większość z nich (wydatki w postaci zakupu paliwa, oleju silnikowego do samochodu itp.) będzie mogła być sfinansowana poza regułą de minimis, ponieważ nie stanowią one przysporzenia dla pracodawcy. Jedynie koszt wynagrodzenia dla zatrudnionego kierowcy będzie stanowił przysporzenie i powinien być finansowany jako pomoc de minimis. [przykład 1]

Poza pomocą de minimis mogą być także finansowane wydatki związane z organizacją turnusów rehabilitacyjnych i usprawniających, działalnością sportową, rekreacyjną i turystyczną oraz wspólne działania pracodawców prowadzących zakłady z zakresu rehabilitacji zawodowej, społecznej, leczniczej osób niepełnosprawnych (par. 2 ust. 1 pkt 9, 10 i 13 rozporządzenia).

W rozporządzeniu brak jest definicji działalności sportowej, rekreacyjnej i turystycznej. Należy więc przyjąć, ze każde działanie w zakresie organizacji sportu lub turystyki dla pracowników będzie działaniem objętym rozporządzeniem. Pracodawca może zatem sfinansować wszelkie zajęcia sportowe np. bilety wstępu na basen, siłownię, kort tenisowy. Może także finansować faktury m.in. za usługi i imprezy turystyczne lub wycieczki.

Natomiast w ramach działalności rekreacyjnej pracodawca może finansować poza zakresem de minimis koszt zorganizowania pikników, imprez plenerowych jako wydarzeń związanych z wypoczynkiem i relaksem dla pracowników niepełnosprawnych, które nie tworzą po stronie pracodawcy przysporzenia. [przykład 2]

Natomiast wydatki dotyczące tzw. wspólnych zadań pracodawców prowadzących zakłady z zakresu rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej osób niepełnosprawnych mogą być wydatkowane zarówno w ramach pomocy de minimis, jak i poza tą zasadą.

W stanowisku z 23 sierpnia 2011 r. (BON-I-5232-43-2-PM/11) Biuro Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych stwierdziło, iż katalog wydatków dopuszczalnych na podstawie par. 2 ust. 1 pkt 13 rozporządzenia jest otwarty, dlatego jedynie celem przykładu wskazać można, że współfinansowanie organizacji wspólnej imprezy sportowej lub rekreacyjnej dla pracowników dwóch lub więcej zakładów pracy chronionej nie będzie stanowić pomocy de minimis, natomiast współfinansowanie wyposażenia międzyzakładowej przychodni rehabilitacyjnej będzie już stanowić tą pomoc.

Pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej postanowił sfinansować pracownikom niepełnosprawnym koszty dowożenia do pracy i z pracy (na podstawie par. 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia) w taki sposób, że podpisał umowę z zewnętrznym przewoźnikiem na dowóz autokarem tych pracowników. Wszystkie wydatki poniesione w związku z dowożeniem mogą być sfinansowane bez konieczności ubiegania się o zaświadczenie o pomocy de minimis. Jednak gdyby pracodawca zatrudnił kierowcę do przewożenia pracowników niepełnosprawnych z pracy i do pracy, to wtedy charakter pomocy de minimis miałoby sfinansowane wynagrodzenie tego pracownika.

Pracodawca wynajął halę sportową w celu zorganizowania wewnątrzfirmowych zawodów piłkarskich dla pracowników niepełnosprawnych. Jeżeli korzyści z tej inicjatywy odniosą wyłącznie jego niepełnosprawni pracownicy, nie zaliczy poniesionych na ten cel kosztów do pomocy de minimis. Ale gdy podczas zawodów pracodawca będzie jednocześnie reklamował swoją działalność gospodarczą (w postaci np. firmowych koszulek dla zawodników, banerów), wówczas taki wydatek będzie uznany za pomoc de minimis. Pracodawca odniesie bowiem korzyść w związku z zakupem usług sportowych.

Mateusz Brząkowski

doradca prawny Polskiej Organizacji Pracodawców Osób Niepełnosprawnych

Art. 33 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721.).

Par. 2 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 245, poz. 1810).