Najwięcej zadań z budownictwa realizuje szczebel powiatowy

Zadania nadzoru budowlanego wykonywane są przez: powiatowych inspektorów nadzoru budowlanego, wojewodę przy pomocy wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego, a także przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Do podstawowych zadań organów nadzoru budowlanego należy kontrola przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego, kontrola działania organów administracji architektoniczno-budowlanej, badanie przyczyn powstawania katastrof budowlanych oraz współdziałanie z organami kontroli państwowej, jak np. Najwyższa Izba Kontroli.

Organem pierwszej instancji w przypadku zdecydowanej większości spraw jest powiatowy inspektor nadzoru budowlanego. Najważniejsze sprawy, które podlegają jego właściwości, to przyjmowanie zawiadomień o zamierzonym terminie rozpoczęcia robót budowlanych czy wydanie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. Inspektor powiatowy prowadzi również postępowania legalizacyjne związane z samowolą budowlaną jak również nakazuje wstrzymanie wykonywania robót budowlanych. W końcu to on jest odpowiedzialny za przyjmowanie zawiadomień o zakończeniu budowy i zamiarze przystąpienia do użytkowania, czy też wydawania pozwoleń na użytkowanie. To jednak nie koniec zadań powiatowego inspektora nadzoru budowlanego. Do jego kompetencji należy również wymierzenie kary w drodze postanowienia w przypadku stwierdzenia istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu lub naruszenia warunków pozwolenia na budowę. Inspektor powiatowy przeprowadza także okresowe kontrole budynków o powierzchni zabudowy przekraczającej 2 tys. mkw. oraz innych obiektów budowlanych o powierzchni dachu przekraczającej 1 tys. mkw. Nakazuje też przeprowadzenie kontroli budynku w razie stwierdzenia jego nieodpowiedniego stanu technicznego oraz koordynuje wyjaśnianie przyczyn katastrof budowlanych.

Zwierzchnikiem służbowym powiatowego inspektora nadzoru budowlanego jest starosta. Z tego też względu powiatowego inspektora nadzoru budowlanego powołuje starosta spośród co najmniej trzech kandydatów wskazanych przez wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego. Jeżeli starosta nie powoła powiatowego inspektora w terminie 30 dni od dnia przedstawienia kandydatów, wojewódzki inspektor wskazuje spośród kandydatów tego, którego starosta powołuje na stanowisko powiatowego inspektora nadzoru budowlanego. Przewodniczący zarządu powiatu jest też organem uprawnionym do odwołania powiatowego inspektora (na wniosek lub w uzgodnieniu z wojewódzkim inspektorem nadzoru).

Organem wyższego stopnia w stosunku do powiatowego inspektora nadzoru budowlanego jest wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego. Do jego zadań należy więc przede wszystkim kontrola zasadności merytorycznych decyzji podjętych przez powiatowych inspektorów działających na terenie danego województwa. Do wojewódzkiego inspektora kierowane są bowiem odwołania od wydawanych przez powiatowych inspektorów decyzji oraz zażalenia na ich postanowienia.

Kompetencje wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego nie ograniczają się jednak wyłącznie do rozpoznawania odwołań jako organ drugiej instancji. W wielu sprawach występuje on także jako organ pierwszej instancji. Ostatnio katalog tych spraw został dodatkowo rozszerzony. Szczegółowy zakres kompetencji inspektora wojewódzkiego określa rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie obiektów i robót budowlanych, w których sprawach organem pierwszej instancji jest wojewoda. Wojewoda zadania te wykonuje przy pomocy wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego. Wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego jest więc organem pierwszej instancji w przypadku obiektów i robót budowlanych:

usytuowanych na terenie pasa technicznego, portów i przystani morskich, morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej, a także na innych terenach przeznaczonych do utrzymania ruchu i transportu morskiego;

hydrotechnicznych piętrzących, upustowych, regulacyjnych, melioracji podstawowych oraz kanałów i innych obiektów służących kształtowaniu zasobów wodnych i korzystaniu z nich, wraz z obiektami towarzyszącymi;

dróg publicznych krajowych i wojewódzkich wraz z obiektami i urządzeniami służącymi do utrzymania tych dróg i transportu drogowego oraz sytuowanymi w granicach pasa drogowego sieciami uzbrojenia terenu - niezwiązanymi z użytkowaniem drogi, a w odniesieniu do dróg ekspresowych i autostrad - wraz z obiektami i urządzeniami obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek;

usytuowanych na obszarze kolejowym i terenach zamkniętych;

lotnisk cywilnych wraz z obiektami i urządzeniami towarzyszącymi;

metra wraz ze związanymi z nimi urządzeniami budowlanymi oraz sieciami uzbrojenia terenu, jeżeli konieczność ich budowy lub przebudowy wynika z budowy lub przebudowy metra;

sieci uzbrojenia terenu sytuowanych poza pasem drogowym drogi krajowej lub wojewódzkiej, jeżeli konieczność ich budowy lub przebudowy wynika z budowy lub przebudowy tej drogi;

drogowych obiektów inżynierskich sytuowanych w granicach pasa drogowego drogi krajowej lub wojewódzkiej, niezwiązanych z tymi drogami;

dróg gminnych lub powiatowych, jeżeli konieczność ich budowy lub przebudowy wynika z budowy lub przebudowy drogi krajowej lub wojewódzkiej;

zjazdów i sieci przesyłowych.

Wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego powołuje i odwołuje wojewoda, za zgodą Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Wojewódzki inspektor wykonuje swoje zadania przy pomocy wojewódzkiego inspektoratu nadzoru budowlanego.

Centralnym organem administracji rządowej w sprawach budowlanych jest Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego. Wykonuje on nadzór merytoryczny nad powiatowymi i wojewódzkimi inspektoratami nadzoru budowlanego. Swoje zadania wykonuje on przy pomocy Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego (GUNB).

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (GINB), jako centralny organ administracji rządowej wykonuje zarówno zadania administracji architektoniczno-budowlanej, jak i nadzoru budowlanego we wszystkich obszarach budownictwa, z wyłączeniem budownictwa górniczego. Jest organem właściwym w sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze postępowania administracyjnego, w zakresie wynikającym z przepisów prawa budowlanego. Do jego zadań, w szczególności, należy pełnienie funkcji organu wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do wojewodów i wojewódzkich inspektorów nadzoru budowlanego oraz sprawowanie nadzoru nad ich działalnością. Odpowiada on także za kontrolowanie działania organów administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego. GINB prowadzi również centralny rejestr: osób mających uprawnienia budowlane, rzeczoznawców budowlanych oraz ukaranych z tytułu odpowiedzialności zawodowej.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego jest powoływany przez prezesa Rady Ministrów spośród osób wyłonionych w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru, na wniosek ministra infrastruktury. Informację o naborze na stanowisko GINB ogłasza się przez umieszczenie ogłoszenia w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie urzędu oraz w Biuletynie Informacji Publicznej urzędu i Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Nabór na stanowisko GINB przeprowadza zespół powołany przez ministra infrastruktury. Powinien on liczyć co najmniej trzy osoby, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię wyłonienia najlepszych kandydatów. W toku naboru ocenia się doświadczenie zawodowe kandydata, wiedzę niezbędną do wykonywania zadań oraz kompetencje kierownicze. W toku naboru zespół wyłania nie więcej niż trzech kandydatów, których przedstawia ministrowi infrastruktury. Stanowisko Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego może zajmować osoba, która: ma tytuł zawodowy magistra lub równorzędny, jest obywatelem polskim, korzysta z pełni praw publicznych, nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe, ma kompetencje kierownicze, ma co najmniej 6-letni staż pracy, w tym co najmniej 3-letni staż pracy na stanowisku kierowniczym oraz ma wykształcenie i wiedzę z zakresu spraw należących do właściwości GINB.

Zgodnie z art. 84a prawa budowlanego działania nadzoru budowlanego obejmują kontrolę prawidłowości wykonywania robót budowlanych w trakcie budowy oraz w użytkowanym już obiekcie. Zadania kontrolne w zakresie przestrzegania przepisów Prawa budowlanego wiążą się w głównej mierze z kontrolą spełniania wymogów bezpieczeństwa - podczas wykonywania robót budowlanych i później w okresie użytkowania wybudowanego obiektu. Potwierdził to między innymi Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 30 kwietnia 2009 r. (sygn. akt II SA/Wr 11/2009, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Łukasz Mazurek

dgp@infpr.pl

Ustawa z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2010 r., nr 243, poz. 1623 z późn. zm.). Rozporządzenie Rady Ministrów z 25 listopada 2010 r. w sprawie obiektów i robót budowlanych, w sprawach których organem pierwszej instancji jest wojewoda (Dz.U. z 2010 r. nr 235, poz. 1539).