Za wycięcie drzew nie zawsze pobiera się opłatę urzędową

Zezwolenie na usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości udziela - na wniosek posiadacza nieruchomości - wójt (burmistrz albo prezydenta miastu). Gdy wycinka dotyczy drzew i krzewów usytuowanych na nieruchomości należącej do gminy, takie zezwolenie wydaje starosta, a w miastach na prawach powiatu - prezydent miasta .

Nie zawsze jednak jest tak, że zgodę wydaje wójt. Jeżeli bowiem usunięcie drzew lub krzewów ma nastąpić na terenie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków, zgodę wydaje wojewódzki konserwator zabytków. A gdy drzewa lub krzewy znajdują na obszarach objętych ochroną krajobrazową, w granicach parku narodowego albo rezerwatu przyrody, zezwolenie wydaje odpowiednio dyrektor parku narodowego albo regionalny dyrektor ochrony środowiska.

Posiadacz nieruchomości do wniosku o zezwolenie na wycięcie drzew lub krzewów musi dołączyć zgodę jej właściciela. Wydanie zezwolenia może być uzależnione od ich przesadzenia w miejsce wskazane przez wydającego zgodę albo zastąpienia ich innymi drzewami lub krzewami, w liczbie nie mniejszej od tej która została usunięta. Oznacza to, że wójt, wydając zezwolenie, musi rozważyć, czy istnieje możliwość zachowania tych obiektów przyrodniczych poprzez ich przesadzenie w inne miejsce, czy też może istnieje możliwość zastąpienia ich innymi drzewami (por. wyrok WSA w Łodzi z 2 września 2008 r., II SA/Łd 464/2008, LexPolonica nr 1975782).

Zezwolenie będzie potrzebne nie tylko na wycięcie drzewa przy samej ziemi, ale także na tzw. ogłowienie, czyli pozbawienie gałęzi i pozostawienie samego pnia.

Od decyzji dotyczącej wydania zezwolenia na wycięcie (np. odmownej czy ustalającej nazbyt wysoką opłatę) można się odwołać. Odwołanie składa się do samorządowego kolegium odwoławczego (SKO) w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji za pośrednictwem organu, do którego składano wniosek o zezwolenie.

Na usunięcie drzew i krzewów nie zawsze niezbędne jest zezwolenie. Przepisów ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody nie stosuje się bowiem do drzew i krzewów rosnących w lasach. Dla tych drzew nie są wydawane decyzje o zezwoleniu na wycinkę. Usuwanie drzew z zasobów leśnych odbywa się bowiem na zasadach pozyskiwania drewna na podstawie planów urządzania lasów bądź decyzji starosty określającej zadania z zakresu gospodarki leśnej (por. wyrok WSA w Warszawie z 21 listopada 2008 r., IV SA/Wa 1410/08, Lex nr 521851).

Kolejnym wyjątkiem jest wycinka drzew owocowych z wyłączeniem rosnących na terenie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków oraz w granicach parku narodowego lub rezerwatu przyrody - na obszarach nieobjętych ochroną krajobrazową. O zakwalifikowaniu drzewa do grupy owocowych powinna decydować przydatność towarowa drzewa dla człowieka, a więc możliwość pozyskiwania owoców na jego potrzeby. W tym zakresie nie może być decydujące przyjęcie, iż drzewo wydaje owoce, gdyż prawie każde drzewo należałoby uznać za owocowe, bowiem znaczna ich część wydaje owoce (nierzadko nawet jadalne). O tym, czy drzewo ma przymiot owocowego, decyduje również cel, w którym konkretne drzewo posadzono, lub miejsce, gdzie ono rośnie. Dopuszczalne jest zatem uznanie tego samego gatunku drzewa za drzewo owocowe bądź ozdobne zależnie od konkretnych okoliczności sprawy (wyrok WSA w Lublinie z 7 grudnia 2010 r., II SA/Lu 580/10, Lex nr 753901).

Nie jest konieczne uzyskanie zezwolenie na wycinkę, gdy wiek drzewa lub krzewów nie przekracza 10 lat. Wyjątek dotyczy także roślin na plantacjach drzew i krzewów oraz rosnących w ogrodach botanicznych lub zoologicznych. Przy czym przez plantację rozumie się celowe prowadzenie upraw określonych roślin w celach gospodarczych, jak np. plantacje choinek czy szkółki drzew (wyrok WSA w Warszawie z 10 września 2008 r., VIII SA/Wa 193/08, Lex nr 566248). Pozostałe wyjątki związane są z utrzymaniem infrastruktury, np. wałów przeciwpowodziowych, urządzeń kolejowych, urządzeń melioracji wodnych lub drzew stanowiących przeszkodę lotniczą.

Za usunięcie drzew lub krzewów pobiera się opłaty. Zobowiązana do jej uiszczenia jest osoba, która wystąpiła z wnioskiem o zezwolenie na wycinkę. Opłaty nalicza i pobiera organ właściwy do wydania zezwolenia. Kwotę za usunięcie drzew ustala się na podstawie stawki zależnej od obwodu pnia oraz rodzaju i gatunku.

Maksymalne dopuszczalne stawki opłat, liczone za jeden centymetr obwodu pnia mierzonego na wysokości 130 cm, określa art. 85 ust. 2 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (dalej ustawa). Podlegają one 1 stycznia każdego roku waloryzacji o prognozowany średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, przyjęty w ustawie budżetowej. Aktualne stawki określa załącznik nr 1 do obwieszczenia ministra środowiska z 15 października 2010 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz stawek kar za zniszczenie zieleni na rok 2011 (M.P. nr 76, poz. 954 - vide tabela nr 1.)

Jeżeli drzewo rozwidla się na wysokości poniżej 130 cm, każdy pień traktuje się jako odrębne drzewo (por. wyrok WSA w Gdańsku z 20 maja 2010 r., II SA/Gd 154/10, Lex nr 584871).

Przeliczniki dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew określiło początkowo rozporządzenie ministra środowiska z 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz.U. nr 228, poz. 2306). Stawki te również podlegają od 1 stycznia każdego roku waloryzacji o prognozowany średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, przyjęty w ustawie budżetowej. W 2011 roku wysokość opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew określona została w załączniku nr 2 do powyższego obwieszczenia ministra środowiska z 15 października 2010 r. (vide tabela nr 2).

W przeciwieństwie do zróżnicowanych stawek za usunięcie drzew stawka dla krzewów jest stała i niezależna od ich rodzaju czy wysokości. Podlega ona również od 1 stycznia każdego roku waloryzacji. W roku 2011, zgodnie z powołanym obwieszczeniem, wynosi ona 231,28 zł.

Opłaty za usunięcie drzew lub krzewów z terenu uzdrowisk, obszaru ochrony uzdrowiskowej, terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków oraz terenów zieleni są o 100 proc. wyższe od opłat ustalonych na podstawie stawek przedstawionych w tabelach. To samo dotyczy usuwania krzewów z takich nieruchomości.

Obowiązek uiszczenia opłat za usuniecie drzew lub krzewów przedawnia się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin jej uiszczenia. Należność wymierzana jest w ramach zezwolenia, a nie w odrębnej decyzji. Uiszczenie opłaty następuje w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja zezwalająca na usunięcie drzewa (krzewu) stała się ostateczna. Z tego względu podmiot, który uzyskał zezwolenie na wycinkę, nie będzie mógł raczej uniknąć opłaty, chyba że właściwy organ zaniechał (zapomniał) jej ustalenia - pomimo podstaw do jej naliczenia - i udzielił zezwolenia.

Nie można wydać decyzji w sprawie ustalenia wysokości opłaty, jeżeli od końca roku, w którym usunięto drzewa lub krzewy, upłynęło pięć lat. Brak jednak podstaw do uzupełnienia już wydanej zgody, nawet jeśli organ nie określił opłaty, a istniały podstawy do jej zaliczenia. Należność musi być bowiem stwierdzona w ramach zezwolenia.

Nie oznacza to jednak, że podmiot, który wyciął drzewo (krzew) bez zezwolenia, jest zwolniony z kar pieniężnych po upływie pięciu lat od dokonania czynu. Po tym okresie nie można tylko nałożyć opłaty. Dozwolone jest natomiast zobowiązanie posiadacza do uiszczenia kary za nielegalne usunięcie drzew lub krzewów. Przepis art. 89 ust. 7 ustawy przewiduje ponadto pięcioletni okres odnoszący się do przedawnienia kar. Kara za nielegalną wycinkę może zostać więc wymierzona wiele lat po jej dokonaniu.

W razie nieterminowego uiszczenia opłaty pobiera się odsetki za zwłokę w wysokości odsetek pobieranych za nieterminowe regulowanie zobowiązań podatkowych. Należności nieuiszczone w terminie podlegają wraz z odsetkami przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Ustawodawca przewidział możliwość rozłożenia nałożonych należności na raty. Na wniosek złożony w ciągu 14 dni od dnia, w którym decyzja zezwalająca na wycinkę (i określająca wysokość opłaty) stała się ostateczna, opłatę można rozłożyć na raty lub przesunąć termin jej płatności. Może to nastąpić na okres nie dłuższy niż trzy lata, jeżeli przemawia za tym sytuacja materialna wnioskodawcy. W przypadku gdy zaległości w płatności rat wyniosą równowartość trzech kolejnych rat, uiszczenie

opłaty staje się wymagalne w całości. Decyzje w sprawach rozłożenia należności na raty lub przesunięcia terminu płatności podejmuje organ wydający zezwolenie na usunięcie drzew lub krzewów.

W pewnych okolicznościach opłata może być odroczona, a nawet można zaniechać jej pobrania. Organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów odracza, na okres trzech lat od dnia wydania zezwolenia, termin uiszczenia opłaty za ich usunięcie, jeżeli zezwolenie przewiduje przesadzenie ich w inne miejsce lub zastąpienie innymi drzewami lub krzewami.

W przypadku gdy przesadzone albo posadzone w zamian drzewa lub krzewy, zachowały żywotność po upływie trzech lat (od dnia ich przesadzenia albo posadzenia) lub nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości, opłata podlega umorzeniu przez właściwy organ do naliczenia i jej pobierania. Chodzi m.in. o przyczynę niezależną od niego, np. zniszczenie drzewa przez burzę czy wiatr.

Jeżeli w okresie do trzech lat od dnia przesadzenia lub posadzenia przedmiotowe drzewa lub krzewy nie zachowały żywotności, posiadacz nieruchomości jest zobowiązany do niezwłocznego uiszczenia opłat. Zatem w sytuacji, gdy przesadzone drzewo obumarło np w ciągu 18 miesięcy od dnia przesadzenia, osoba zobowiązana powinna niezwłocznie uiścić odroczoną opłatę. Nie można zwlekać z wniesieniem odroczonej należności aż do upływu okresu trzyletniego z uwagi na sankcję odsetek według regulacji za zaległości podatkowe.

Należy jednak ustalić opłatę za wycinkę w sytuacji, gdy zastąpienie usuniętych drzew w wieku od 61 do 94 lat nawet większą ich liczbą nie zrekompensuje straty zasobów przyrody powstałej w wyniku ich wycięcia, na przestrzeni kilkudziesięciu lat, nie przywróci nieruchomości walorów przyrodniczych sprzed usunięcia (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4 kwietnia 2008 r., II SA/Go 132/08, Legalis).

W pewnych przypadkach, pomimo istnienia wymogu uzyskania zezwolenia na wycinkę, ustawodawca zwalnia wnioskodawcę z obowiązku wniesienia należności. Organ udzielający zezwolenia ogranicza się wtedy do stwierdzenia, że usunięcie drzew i krzewów zwolnione jest z opłaty. Katalog zwolnień zawarty jest w art. 86 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem nie pobiera się opłat za usunięcie drzew:

● na których usunięcie nie jest wymagane zezwolenie,

● na których usunięcie osoba fizyczna uzyskała zezwolenie na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Osoba fizyczna, która planuje więc usunąć drzewo np. w związku z rozbudową domu jednorodzinnego na cele mieszkalne, budową domu mieszkalnego, budową basenu, innym zagospodarowaniem działki (altaną, kwietnikiem, itp.), nie będzie musiała wnosić opłat za wycinkę. Jeżeli jest ona niezbędna w celu budowy budynku przeznaczonego na działalność gospodarczą czy rozbudowy lub dobudowy w celu prowadzenia w nowo powstałej części działalności gospodarczej, wówczas opłata powinna zostać nałożona. Zwolnienie to dotyczy jednak wyłącznie osób fizycznych. Nie mogą z niego skorzystać osoby prawne, takie jak np. spółdzielnie, firmy deweloperskie czy spółki. Nie ma przy tym znaczenia, czy usunięcie drzew nie jest bezpośrednio związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Zaniechanie wystąpienia z wnioskiem o zezwolenie i usunięcie drzewa bez takiej decyzji może grozić karą pieniężną, pomimo że zezwolenie wolne było od opłaty. Samo zwolnienie obejmuje również przypadki, gdy usunięcie jest związane z odnową i pielęgnacją drzew rosnących na terenie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków (np. wycinka niektórych krzewów w celu zapewnienia lepszej pielęgnacji, wyglądu lub wyeksponowania innych drzew rosnących na nieruchomości). Bez uiszczenia opłaty, ale za zezwoleniem, można usunąć drzewa, które zagrażają bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych (np. w razie wichury lub burzy duże drzewo może przewrócić się na dom i zagrozić bezpieczeństwu mieszkańców) albo ruchu drogowego oraz kolejowego albo bezpieczeństwu żeglugi, a także gdy grozi to niebezpieczeństwem dla urządzeń przesyłowych.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 31 marca 2009 r. (II OSK 457/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za usunięcie drzew, które zagrażają bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych, nie jest uzależnione od tego, czy drzewo stwarza bezpośrednie czy pośrednie zagrożenie. Drzewo może zarówno powodować bezpośrednie zagrożenie, jak i zwiększać stopień istniejącego już zagrożenia, np. w przypadku pożaru. W obu przypadkach mamy do czynienia z zagrożeniem bezpieczeństwa ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych.

Dalej Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że drzewo może stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych nie tylko z powodu stanu zdrowia, w jakim się znajduje (np. grozi złamaniem i przewróceniem się na położony w pobliżu budynek), lecz także z innych przyczyn, np. udaremnia lub utrudnia akcje ratownicze w przypadku pożaru, katastrofy i innych nagłych zdarzeń, i to zarówno akcje Państwowej Straży Pożarnej, jak i innych jednostek ratowniczych np. pogotowia ratunkowego, pogotowia gazowego. W takich przypadkach pojęcie obiektywnego zagrożenia, jakie stwarzają drzewa, nie jest uzależnione od zaistnienia pożaru czy innego nagłego zdarzenia wymagającego natychmiastowej ingerencji jednostek ratowniczych. Nie można bowiem biernie oczekiwać na zaistnienie takiego zdarzenia i wymagać, aby dopiero w przypadku jego powstania określony podmiot ubiegał się o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew (drzewa) i dopiero wówczas uzyskiwał zwolnienie z opłaty. Byłoby to działanie nieracjonalne, nielogiczne i społecznie szkodliwe.

Zezwolenie jest potrzebne, bez naliczania opłat, także w związku z przebudową dróg publicznych i linii kolejowych, a także w przypadku usunięcia drzew (krzewów) z grobli stawów rybnych. Podobnie jest, gdy usunięcie było związane z regulacją i utrzymaniem koryt cieków naturalnych, wykonywaniem i utrzymaniem urządzeń wodnych służących kształtowaniu zasobów wodnych oraz ochronie przeciwpowodziowej w zakresie niezbędnym do wykonania i utrzymania tych urządzeń.

Nie pobiera się opłat za usunięcie drzew, które posadzono lub wyrosły na nieruchomości po zakwalifikowaniu jej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele budowlane. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 31 stycznia 2006 r. (II OSK 477/05, www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że przedmiotowe zwolnienie odnosi się wyłącznie do takich drzew, które zostały posadzone już po uchwaleniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, przewidującego takie zagospodarowanie danego terenu, które wyklucza ich pozostawienie w razie zrealizowania jego postanowień. Nie można natomiast zastosować rozszerzającej wykładni, obejmując zwolnieniem drzewa rosnące na danym terenie przed jego uchwaleniem, byłaby ona bowiem sprzeczna z zasadą ochrony środowiska określoną w art. 5 Konstytucji RP.

Zwolnienie z naliczenia opłat obejmuje usunięcie drzew (krzewów) z terenów zieleni komunalnej, z parków gminnych, z ogrodów działkowych i z zadrzewień w związku z zabiegami pielęgnacyjnymi drzew i krzewów, które obumarły lub nie rokują szansy na przeżycie z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości. W tym ostatnim przypadku posiadacz nieruchomości nie jest podmiotem uprawnionym do dokonywania tego typu ocen i decydowania o tym, czy i które drzewo należy usunąć (wyrok WSA we Wrocławiu z 5 marca 2009 r., II SA/Wr 464/2008, LexPolonica nr 2061910). Ocena ta należy do organu, który wydaje zezwolenie (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2010 r., II OSK 65/09, Lex nr 597752).

Nie pobiera się opłaty także w razie usunięcia topoli o obwodzie pnia powyżej 100 cm, mierzonego na wysokości 130 cm. nienależących do gatunków rodzimych, jeżeli zostaną zastąpione w najbliższym sezonie wegetacyjnym drzewami innych gatunków. Dodatkowo w takiej sytuacji wycięcie drzewa musi wynikać z potrzeb ochrony roślin, zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową lub ochrony siedlisk

Podmiot zwolniony z opłat nie może zaniechać jednak uzyskania samego zezwolenia na wycinkę. W takim przypadku może mu bowiem zostać wymierzona kara pieniężna (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 7 lutego 2007 r., II SA/Wr 481/06, Legalis).

1	do 25	312,22
2	od 26 do 50	474,13
3	od 51 do 100	740,11
4	od 101 do 200	1156,42
5	od 201 do 300	1734,62
6	od 301 do 500	2428,47
7	od 501 do 700	3122,31
8	powyżej 700	4047,46

● imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę posiadacza i właściciela nieruchomości albo właściciela urządzeń przesyłowych,

● tytuł prawny władania nieruchomością, z tym że wymóg ten nie dotyczy wniosku właściciela urządzeń przesyłowych,

● nazwę gatunku drzewa lub krzewu,

● obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm,

● przeznaczenie terenu, na którym rośnie drzewo lub krzew,

● przyczynę i termin zamierzonego usunięcia drzewa lub krzewu,

● wielkość powierzchni, z której zostaną usunięte krzewy,

● rysunek lub mapę określającą usytuowanie drzewa lub krzewu w stosunku do granic, nieruchomości i obiektów budowlanych istniejących lub budowanych na tej nieruchomości.

1	Topola, olsza, klon jesionolistny, wierzba, czeremcha amerykańska, grochodrzew	12,51
2	Kasztanowiec, morwa, jesion amerykański, czeremcha zwyczajna, świerk pospolity, sosna zwyczajna, daglezja, modrzew, brzoza brodawkowata, brzoza omszona	34,03
3	Dąb, buk, grab, lipa, choina, iglicznia, głóg - forma drzewiasta, jarząb, jesion wyniosły, klon z wyjątkiem klonu jesionolistnego, gatunki i odmiany ozdobne jabłoni, śliwy, wiśni i orzecha, leszczyna turecka, brzoza (pozostałe gatunki i odmiany), jodła pospolita, świerk (pozostałe gatunki i odmiany), sosna (pozostałe gatunki i odmiany), żywotnik (wszystkie gatunki), platan klonolistny, wiąz, cyprysik	82,77
4	Jodła (pozostałe gatunki i odmiany), tulipanowiec, magnolia, korkowiec, miłorząb, metasekwoja, cis, cypryśnik, bożodrzew	312,22

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Art. 83 - 87 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 151, poz. 1220 z późn. z m.).