Niesłyszący w kontakcie z urzędem skorzystają z bezpłatnej pomocy tłumacza języka migowego

Osoby z dysfunkcjami narządów słuchu będą miały łatwiejszy dostęp do instytucji administracji publicznej. Wprowadza je ustawa z 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się, która czeka na publikację w Dzienniku Ustaw. Podmiotami, które będą zobowiązane do realizacji jej przepisów są organy administracji publicznej, jednostki systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego, podmioty lecznicze oraz jednostki policji, straży pożarnej i straży gminnej. Aby miały one czas na przygotowanie się do nowych zadań, wprowadzane przepisy zaczną obowiązywać od 1 kwietnia 2012 roku, z wyjątkiem tych, które dotyczą tzw. osoby przybranej.

Taką osobą, która pomaga niesłyszącemu w kontaktach z wymienionymi wyżej urzędami (przybraną), może być ten, kto ukończył 16 lat i został wybrany przez uprawnionego do udzielenia mu pomocy. Może więc to być zarówno członek jego rodziny, jak i osoba, z którą nie łączą go więzy pokrewieństwa. Niepełnosprawny będzie mógł skorzystać z jej pomocy już po 14 dniach od ukazania się ustawy.

Jeżeli się na to zdecyduje, instytucje administracji publicznej nie mogą wymagać od osoby przybranej przedstawienia dokumentów, które będą potwierdzać jej znajomość jednej z technik komunikowania się.

Przepisy przewidują też, że prawo do skorzystania z pomocy osoby przybranej może być ograniczone wyłącznie ze względu na zasady określone w ustawie z 5 sierpnia 2010 roku o ochronie informacji niejawnych (Dz.U. nr 182, poz. 1228)

Natomiast w sytuacji gdy niesłyszący nie ma takiej osoby do pomocy, to urząd będzie miał obowiązek zapewnić mu pomoc przeszkolonego pracownika lub usługę tłumacza jednej z trzech wymienionych w przepisach form komunikowania. Należą do nich:

● polski język migowy (PJM) - rozumiany jako naturalny wizualno-przestrzenny język komunikowania się,

● system językowo-migowy (SJM) - oznacza podstawowy środek komunikowania się osób uprawnionych, w którym znaki migowe wspierają wypowiedź dźwiękowo-artykulacyjną,

● sposób komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN) - podstawowy środek komunikowania się, w którym sposób przekazu komunikatu jest dostosowany do potrzeb wynikających z łącznego występowania dysfunkcji narządu wzroku i słuchu.

Dla osoby uprawnionej, usługa tłumacza będzie bezpłatna. Prawo to będzie przysługiwać osobom niepełnosprawnym w rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r., nr 127, poz. 721 z późn. zm.).

Jeżeli ten warunek jest spełniony, za tłumaczenie zapłaci urząd. Koszt wynagrodzenia tej osoby nie może być jednak wyższy niż 2 proc. przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, wskazanego w art. 20 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.). Obecnie usługa ta wyniosłaby 67,30 zł za godzinę tłumaczenia (od kwoty 3366,11 zł, która stanowi przeciętne wynagrodzenie za II kwartał tego roku).

Urząd, który nie ma przeszkolonego w metodach komunikowania się pracownika i musi w celu zrealizowania zgłoszonej usługi zamówić tłumacza PJM, SJM lub SKOGN, może wybierać tylko spośród osób wpisanych do rejestru. Będzie on prowadzony przez wojewodę, wyłącznie w formie elektronicznej. Wpis do rejestru oraz korzystanie z niego będzie bezpłatne. Szczegółowe zasady funkcjonowania rejestru określi rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej. Będzie w nim podany wzór wniosku o wpis do rejestru, o zmianę danych podlegających wpisowi, zawiadomienia o wpisie i wykreśleniu z bazy oraz oświadczenia potwierdzającego znajomość jednej z metod komunikowania się. Rozporządzenie wskaże też zasady wpisu do rejestru, zmiany danych i skreślania na liście oraz tryb udostępniania informacji oraz zakres danych publikowanych w zbiorze.

Osoba niesłysząca, która będzie chciała skorzystać z pomocy w załatwieniu sprawy w danym urzędzie, powinna zgłosić taką potrzebę do właściwej instytucji na co najmniej trzy dni robocze przed wybranym przez siebie terminem (z wyjątkiem sytuacji nagłych). Powinna też wskazać, z jakiej metody komunikowania się będzie chciała skorzystać. Ustawa przesądza, że zgłoszenie powinno być dokonane w formie określonej przez urząd, ale w sposób dostępny dla osób niesłyszących. Ponadto, jeżeli dana instytucja nie może zapewnić usługi tłumacza, musi o tym zawiadomić niepełnosprawnego i podać powody, które uniemożliwiają skorzystanie z jego usług. W takim przypadku urząd powinien też wskazać inny możliwy termin realizacji świadczenia lub formę pomocy, która przysługuje na podstawie ustawy i może ją zrealizować.

Bez względu na to, czy w kontakcie z urzędem będzie pośredniczył jego pracownik, czy zewnętrzny tłumacz, osoby te powinny zachować w tajemnicy wszelkie informacje związane z osobą uprawnioną. Przepisu tego nie stosuje się w sytuacji, gdy zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz gdy wyraża ona zgodę na ujawnienie tajemnicy.

Nowe przepisy umożliwiają też osobie niesłyszącej uzyskanie dofinansowania do wybranej przez siebie formy szkolenia PJM, SJM lub SKOGN. Pieniądze na ten cel będzie wypłacał PFORN na wniosek zainteresowanej osoby. Wysokość świadczenia nie może być jednak wyższa niż 20 proc. tego samego przeciętnego wynagrodzenia, które reguluje koszt usługi tłumacza. Obecnie byłoby to 673,20 zł. Tryb składania i rozpatrywania wniosków, ich wzory, zakres oraz formę dodatkowych informacji i dokumentów, które trzeba do niego dołączyć, określi rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej.

Przewidziane jest też utworzenie, przy ministrze pracy i polityki społecznej, polskiej rady języka migowego. Do jej głównych zadań będzie należało upowszechnianie i promowanie wiedzy o języku migowym, sporządzanie opinii o funkcjonowaniu nowych przepisów. W skład rady będzie wchodził m.in. pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych, przedstawiciele ministra sprawiedliwości, oświaty i wychowania, nauki i szkolnictwa wyższego. Kandydatów będą też zgłaszać organizacje i stowarzyszenia. Członków rady - na czteroletnią kadencję - będzie powoływał i odwoływał minister pracy i polityki społecznej.

Posiedzenia rady mają odbywać się co najmniej raz na pół roku, a ich członkom oraz tłumaczom przewodnikom będzie przysługiwać zwrot kosztów podróży. Szczegółowy tryb i sposób funkcjonowania rady wskaże także rozporządzenia ministra.

● poczty elektronicznej,

● wiadomości tekstowych z wykorzystaniem wiadomości SMS, MMS i komunikatorów internetowych,

● komunikacji audiowizualnej,

● faksów,

● stron internetowych prowadzonych w sposób spełniający standardy dostępności dla osób niepełnosprawnych.

Urzędy są zobowiązane do upowszechnienia informacji o tych usługach, zwłaszcza na stronie Biuletynu Informacji Publicznej oraz w miejscu publicznie dostępnym, np. na ścianie ogłoszeniowej.

Niesłyszący będzie mógł w kontaktach z urzędami korzystać z pomocy osoby przybranej po 14 dniach od ukazania się ustawy w Dzienniku Ustaw. Pozostałe jej przepisy wejdą w życie 1 kwietnia 2012 r.

Chęci skorzystania z pomocy tłumacza lub innej wybranej metody komunikowania się nie trzeba zgłaszać trzy dni wcześniej w sytuacjach nagłych

Instytucja publiczna może zaproponować osobie niesłyszącej pomoc własnego pracownika, który posługuje się metodą PJM lub SJM lub z wykorzystaniem środków wspierających komunikowanie się

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Art. 1 - 25 ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się.