Do rozbiórki zabytku niezbędna jest zgoda konserwatora

Prawo budowlane nie zwalnia inwestora z obowiązku uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na prowadzenie robót budowlanych przy zabytku, które polegają na rozbiórce budynku.

Willa wraz z towarzyszącą jej zabudową stanowiła element zespołu budowlanego miasta, który wraz z układem urbanistycznym został wpisany do rejestru zabytków. Wojewódzki konserwator zabytków pozwolił w 2004 roku na dobudowę do budynku krytego basenu i podziemnego garażu. W 2008 roku organy nadzoru budowlanego stwierdziły jednak, że willa została rozebrana w całości, a na jego miejscu robiono już wykop pod garaż podziemny. Po kontroli inwestor wystąpił do starosty o pozwolenie na rozbiórkę willi, na podstawie art. 31 ust. 5 ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2010 r. nr 243, poz. 1623 z późn.zm.). Wojewódzki konserwator zabytków nakazał inwestorowi odbudowę zabytku i przywrócenie budynku do poprzedniego stanu. Decyzję uchylił jednak minister kultury i dziedzictwa narodowego. Wskazał, że miasto wpisano do rejestru zabytków przy wskazaniu na dwa niezależne, lecz współgrające elementy, tj. zespół budowlany i układ urbanistyczny, stanowiące substancję zabytkową miasta. Po rozpoznaniu sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powstał spór. Chodziło o to, czy w sprawie w ogóle może mieć zastosowanie przepis art. 45 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. nr 162, poz. 1568 z późn. zm.), w sytuacji gdy do rejestru zabytków wpisany jest zespół budowlany, a nie sama willa. Po drugie, czy do inwestora, który wykonuje roboty budowlane na podstawie wymaganych pozwoleń, może mieć zastosowanie art. 45 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w sytuacji gdy inwestor powołuje się na to, że wykonał prace rozbiórkowe na podstawie art. 35 ust. 1 prawa budowlanego.

Przepisy prawa budowlanego nie naruszają przepisów odrębnych, w tym przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Między nimi zachodzi relacja współstosowania ustaw.

Z art. 3 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wynika, że zabytkiem nieruchomym może być zespół nieruchomości, zaś w art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b) w związku z art. 3 pkt 13 tej ustawy mowa jest o tym, że zabytkiem nieruchomym może być zespół budowlany. W przypadku wpisania do rejestru zabytków tego ostatniego jego elementami są budynki (obiekty budowlane) tworzące ten zespół. To, że każdy z nich może być wpisany także odrębnie do rejestru zabytków, nie oznacza, że niewpisanie budynku powoduje, iż nie jest on objęty ochroną wynikającą z wpisu do rejestru zabytków zespołu budowlanego. Przedmiotowa willa była więc także objęta ochroną.

W sytuacji gdy inwestor dokonał rozbiórki willi, organy ochrony zabytków były obowiązane prowadzić postępowanie, o którym mowa w art. 45 ustawy o ochronie zabytków i opiece na zabytkami. Z jej art. 36 ust. 1 wynika, że pozwolenia konserwatora zabytków wymaga prowadzenie robót budowlanych przy zabytku. W tej sprawie inwestor dysponował pozwoleniem na modernizację i rozbudowę willi. Rozbiórka tego obiektu stanowi zupełnie inny rodzaj robót budowlanych i wymagała odrębnego pozwolenia zarówno wojewódzkiego konserwatora zabytków, jak i właściwego organu architektoniczno-budowlanego. Od obowiązku uzyskania tych pozwoleń nie zwalniał inwestora art. 31 ust. 5 prawa budowlanego. Przepis ten zezwala inwestorowi jedynie na rozpoczęcie robót zabezpieczających i rozbiórkowych przed uzyskaniem pozwolenia na rozbiórkę w celu usunięcia bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia, a nie na całkowite rozebranie budynku.

oprac. Katarzyna Sawicka