Za wywłaszczone ogródki organ musi wypłacić odszkodowanie

Regulacja art. 18 ust. 1g ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych nakłada na podmiot, w którego interesie nastąpi likwidacja rodzinnego ogrodu działkowego lub jego części, obowiązek wypłaty odszkodowania za przejęte nieruchomości. Zarówno wysokość, jak i forma odszkodowania nie są ustalane w drodze aktu administracyjnego. W takim przypadku mamy do czynienia z obowiązkiem o charakterze cywilnym, powstającym w wyniku objęcia decyzją o lokalizacji inwestycji drogowej rodzinnych ogrodów działkowych.

Starosta wydał decyzję, mocą której umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania za grunt przeznaczony pod realizację inwestycji drogowej. Uzasadniając to rozstrzygnięcie, organ wskazał, że zgodnie z art. 12 ust. 4a ustawy z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 193, poz. 1194 z późn. zm., dalej: spec-ustawa drogowa) starosta z urzędu wszczyna i prowadzi postępowanie, którego celem jest ustalenie wysokości odszkodowania za grunt przeznaczony pod realizację inwestycji drogowej. Jednakże, w myśl art. 18 ust. 1g tej ustawy, w przypadku gdy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej dotyczy rodzinnych ogrodów działkowych ustanowionych zgodnie z ustawą z 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz.U. nr 169, poz. 1419 z późn. zm., dalej: u.r.o.d.), podmiot, w którego interesie nastąpi likwidacja rodzinnego ogrodu działkowego lub jego części, zobowiązany jest m.in. do wypłacenia członkom odszkodowania za stanowiące ich własność budynki, budowle nasadzenia, urządzenia i obiekty znajdujące się na działkach oraz zapewnić grunty zastępcze na odtworzenie rodzinnego ogrodu działkowego. Odwołanie złożył jeden z działkowiczów. W następstwie tego wojewoda uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Ostatecznie sprawa trafiła do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

W ocenie sądu istotą zaistniałego w sprawie sporu jest stwierdzenie, jaki tryb - cywilnoprawny czy też administracyjnoprawny - ma zastosowanie do ustalenia odszkodowania za nieruchomości zajęte w związku realizacją inwestycji drogowej, na których ustanowiono prawo użytkowania wieczystego i jednocześnie, na których urządzony jest rodzinny ogród działkowy.

Zdaniem sądu bez wątpienia zasadnym jest uznanie że do ustalenia odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4f specustawy drogowej, właściwym jest organ administracji publicznej (starosta), który w drodze decyzji ustala jego wysokość, oraz podmioty, którym ono przysługuje. Z pola widzenia nie może jednak zniknąć istnienie regulacji szczególnej w tym zakresie, a mianowicie art. 18 ust. 1g specustawy drogowej. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej dotyczy rodzinnych ogrodów działkowych ustanowionych zgodnie z u.r.o.d., podmiot, w którego interesie nastąpi likwidacja rodzinnego ogrodu działkowego lub jego części, zobowiązany jest do wypłaty wskazanego w tym przepisie odszkodowania na rzecz jego członków oraz do zapewnienia gruntów zastępczych na odtworzenie rodzinnego ogrodu działkowego.

Zdaniem sądu art. 18 specustawy drogowej jest normą, która ustanawia mechanizm pozwalający na ustalenie wysokości odszkodowania. Precyzuje on bowiem zarówno w jaki sposób określa się wartość nieruchomości, jak i jakie czynniki wpływają na wysokość odszkodowania. Jednakże ust. 1g przywołanego przepisu należy traktować jako regulację odnoszącą się do wyjątkowej pod względem przedmiotowym i podmiotowym sytuacji. Odmienność ta dotyczy przedmiotu postępowania w sprawie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej - rodzinnych ogrodów działkowych (w rozumieniu art. 6 u.r.o.d.).

Regulacja art. 18 ust. 1g specustawy drogowej nakłada na tak rozumianego beneficjenta obowiązek wypłaty odszkodowania za przejęte nieruchomości. Zarówno wysokość, jak i forma odszkodowania nie są ustalane w drodze aktu administracyjnego.

Oprac. Hanna Wesołowska

@RY1@i02/2011/129/i02.2011.129.207.008a.001.jpg@RY2@

Tomasz Baum prawnik, WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr

Omawiane rozstrzygnięcie WSA w Gliwicach należy określić jako krok w dobrym kierunku, istotny dla dalszej praktyki orzeczniczej. Rozstrzyga ono bowiem wątpliwości pojawiające się w kwestii trybu dochodzenia odszkodowań za likwidację części rodzinnych ogródków działkowych zajętych pod drogi publiczne. Dotychczas występowały liczne problemy związane z ustaleniem, według jakiej procedury - cywilnej czy administracyjnej - powinien zostać ustalony zakres i wysokość odszkodowań za wskazane nieruchomości. Orzeczenie to porządkuje tę materię i przesądza, iż przy tego typu sprawach, w przypadku braku porozumienia między stronami, ewentualny spór w tym przedmiocie rozstrzygać będzie sąd powszechny na podstawie przepisyów procedury cywilnej. WSA w Gliwicach słusznie podkreślił, iż organ administracji może orzec w drodze decyzji tylko tam, gdzie przepisy wyraźnie na to zezwalają. Skoro nie ma podstaw prawnych, k.p.a. nie może mieć zastosowania. Zgodnie z wyrażonym przez WSA stanowiskiem użytkownicy wieczyści ogródków nie mogą oczekiwać, jak to zazwyczaj ma miejsce, wydania decyzji o odszkodowaniu z urzędu ani wystąpić do właściwego organu o wszczęcie postępowania administracyjnego, którego przedmiotem byłoby ustalenie jego wysokości. Właściwym w tych sprawach będzie sąd cywilny.