Do zadań wójta należy kontrola bezpieczeństwa imprez masowych

W sezonie letnim wzrasta liczba imprez plenerowych, w tym festynów i koncertów organizowanych zarówno przez gminy, jak i podmioty prywatne. Z uwagi na artystyczno-rozrywkowy charakter takich przedsięwzięć liczba ich uczestników sięga setek, a nawet tysięcy osób. Jeżeli liczba udostępnionych przez organizatora miejsc wynosi co najmniej 500 (w hali sportowej lub w innym budynku umożliwiającym przeprowadzenie imprezy masowej) lub co najmniej 1 tys. (na stadionie, w innym obiekcie niebędącym budynkiem lub na terenie umożliwiającym przeprowadzenie imprezy) impreza artystyczno-rozrywkowa jest traktowana jako masowa. Ważna jest tutaj jednak nie nazwa, ale przede wszystkim obowiązki prawne, jakie ciążą na organizatorze takiego przedsięwzięcia. Na nim spoczywa odpowiedzialność za to, aby taka impreza przebiegła w bezpiecznych warunkach. Z kolei wójt, burmistrz czy prezydent miasta musi dołożyć wszelkiej staranności, aby prawidłowo nadzorować to, czy organizator zapewnił bezpieczeństwo uczestnikom imprezy i interweniować w razie wykrycia naruszeń.

Zorganizowanie imprezy artystyczno-rozrywkowej wiąże się z koniecznością dopełnienia wielu formalności. Najpierw jej organizator (może nim być osoba prawna, fizyczna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej), nie później niż na 30 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia imprezy musi wystąpić z wnioskiem o wydanie zezwolenia na jej przeprowadzenie. Organem wydającym takie zezwolenie jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta, właściwy ze względu na miejsce przeprowadzenia imprezy masowej. W takim samym terminie organizator musi zwrócić się do właściwego miejscowo komendanta policji i komendanta Państwowej Straży Pożarnej, kierownika pogotowia ratunkowego i państwowego inspektora sanitarnego z wnioskiem o wydanie opinii o niezbędnej wielkości sił i środków potrzebnych do zabezpieczenia imprezy masowej, zastrzeżeniach do stanu technicznego obiektu (terenu) oraz o przewidywanych zagrożeniach.

Do wniosku o wydanie takiej opinii trzeba dołączyć:

● dokumentację i informacje o planach obiektu, wyznaczonych drogach ewakuacyjnych, rozmieszczeniu służb porządkowych itp.,

● program i regulamin imprezy,

● regulamin obiektu,

● pisemną instrukcję określającą zadania służby porządkowej oraz służby informacyjnej,

● warunki łączności pomiędzy podmiotami biorącymi udział w zabezpieczeniu imprezy masowej.

Opinie muszą zostać wydane w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku o ich wydanie i zachowują ważność przez sześć miesięcy. Dodatkowo, w przypadku przeprowadzania imprezy masowej w strefie nadgranicznej, organizator musi powiadomić właściwego miejscowo komendanta oddziału Straży Granicznej lub komendanta Żandarmerii Wojskowej, o ile impreza ma się odbywać na terenach wojskowych.

Wójt, burmistrz lub prezydent miasta wydaje zezwolenie albo odmawia jego wydania w terminie co najmniej siedmiu dni przed planowanym terminem przeprowadzenia imprezy masowej. Ma obowiązek odmówić wydania zezwolenia w przypadku:

● niezłożenia przez organizatora opinii o niezbędnej wielkości sił i środków potrzebnych do zabezpieczenia imprezy masowej, zastrzeżeniach do stanu technicznego obiektu (terenu) oraz o przewidywanych zagrożeniach,

● niezłożenia dokumentów, o których mowa w art. 26 ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych (m.in. graficzny plan obiektu, informację o liczbie miejsc dla osób na imprezie masowej, informację o zainstalowanych urządzeniach rejestrujących obraz i dźwięk),

● niespełnienia przez organizatora ustawowych obowiązków i wymogów bezpieczeństwa.

Odmowa wydania zezwolenia na przeprowadzenie imprezy masowej musi być motywowana niespełnieniem wymogów bezpieczeństwa właściwych dla tej właśnie imprezy masowej. Takie rozstrzygnięcie jest więc podejmowane wyłącznie względem przyszłej imprezy, przy dowodowo popartym założeniu, że mająca się odbyć impreza nie sprosta wymogom bezpieczeństwa. Jest to orzeczenie o ewidentnie prewencyjnym charakterze (decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z 9 maja 2005 r., SKO 4601/1/05).

W przypadku gdy imprezy masowe są przeprowadzane przez tego samego organizatora w tych samych obiektach (na tych samych terenach), co najmniej dwa razy w roku lub są to imprezy masowe, dla których opracowano terminarz imprez masowych organizowanych cyklicznie, organ musi wydać zezwolenie na przeprowadzenie wskazanej przez organizatora liczby imprez masowych lub ich przeprowadzenie w okresie jednego roku. Organizator nie musi więc tutaj każdorazowo starać się o zezwolenie.

Za masową imprezę artystyczno-rozrywkową może zostać uznana również dyskoteka. Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wszystkie duże imprezy sportowe, artystyczne i rozrywkowe muszą mieć zezwolenie władz miejskich na ich zorganizowanie. Także organizatorzy dużych dyskotek powinni mieć odpowiednie zezwolenia, ponieważ dyskoteka to impreza rozrywkowa, która służy odprężeniu, uprzyjemnia czas, bawi, rozwesela, stanowi przyjemność połączoną z wypoczynkiem, zabawę i relaks. Nie jest to więc rekreacja czyli aktywny wypoczynek (wyrok z 17 maja 2005 r., sygn. akt II SA/Po 773/2003; LexPolonica nr 1314737).

Organizacja masowej imprezy artystyczno-rozrywkowej wiąże się z koniecznością dopełnienia szeregu wymogów związanych z zagwarantowaniem bezpieczeństwa uczestniczących w niej osób, ochrony porządku publicznego oraz zabezpieczenia przedsięwzięcia pod względem medycznym. Organizator musi zadbać także o to, aby stan techniczny obiektów budowlanych wraz ze służącymi tym obiektom instalacjami i urządzeniami technicznymi, w szczególności przeciwpożarowymi i sanitarnymi, odpowiadał wymaganiom określonym w przepisach. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych organizator ma obowiązek zapewnić m.in.: udział służb porządkowych, pomoc medyczną i wyznaczyć drogi ewakuacyjne.

Służby porządkowe i służby informacyjne zaangażowane do dbania o prawidłowy przebieg imprezy muszą swoją liczebnością odpowiadać ogólnej liczbie zgromadzonych na niej osób. W przypadku imprezy masowej niebędącej imprezą podwyższonego ryzyka (czyli takiej, gdzie istnieje obawa wystąpienia aktów przemocy lub agresji) musi być to co najmniej 10 członków służb: porządkowej i informacyjnej na 300 osób, które mogą być obecne na imprezie masowej. Następnie co najmniej jeden członek służby porządkowej lub służby informacyjnej musi przypadać na każde następne 100 osób. Przy tym nie mniej niż 20 proc. ogólnej liczby członków służb muszą stanowić członkowie służby porządkowej.

Ważnym obowiązkiem organizatora jest konieczność opracowania i udostępnienia osobom uczestniczącym w imprezie masowej regulaminu obiektu (terenu) oraz regulaminu imprezy masowej zawierającego warunki uczestnictwa i zasady zachowania się osób na niej obecnych. Oczywiście nie musi polegać to na wręczeniu każdej z bawiących się na niej osób papierowej kopii regulaminu. Wystarczy, że przedsiębiorca lub gmina zamieści je w miejscu, w którym każdy bez trudu będzie mógł się z nimi zapoznać. Dodatkowo organizator musi opracować instrukcję postępowania w przypadku powstania pożaru lub innego zagrożenia w miejscu i w czasie imprezy masowej.

Osoby bawiące się na koncertach czy letnich festynach mają coraz większą świadomość tego, że to właśnie organizująca je firma lub urząd odpowiada za ich bezpieczeństwo i coraz częściej kierują do nich ewentualne roszczenia odszkodowawcze.

Odpowiedzialność organizatora imprezy jest rozpatrywana na zasadzie winy. Charakteryzuje się tym, że zainteresowany musi udowodnić poniesioną przez siebie szkodę, jak również zaniedbanie ze strony organizatora, które na nią wpłynęło. Ciężar udowodnienia spoczywa na poszkodowanym. Jest to konieczność dość uciążliwa dla poszkodowanego, gdyż musi udowodnić pewne okoliczności, między innymi zaistnienie konkretnego zdarzenia, zaniechanie organizatora imprezy. Wykazuje się wtedy tzw. winę organizacyjną. Oznacza to, że nie trzeba w takiej sytuacji wskazywać konkretnej osoby, która wyrządziła szkodę.

Sytuacja przedstawia się inaczej, jeżeli uczestnictwo w imprezie wiąże się z wykupieniem biletu. W ten sposób dochodzi do zawarcia umowy. Jednym z jej elementów jest zapewnienie bezpieczeństwa. Gdyby więc doszło do zniszczenia odzieży czy innego mienia bądź też do szkody na osobie, to korzysta ona z odpowiedzialności umownej. Wtedy ciężar przeprowadzenia dowodów spoczywa na organizatorze imprezy.

Organizator będzie zwolniony z obowiązku wypłaty odszkodowania poszkodowanemu uczestnikowi imprezy, jeśli wykupił wcześniej ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej. Zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone osobom w niej uczestniczącym spoczywa na każdym organizatorze imprezy masowej, na którą wstęp jest odpłatny. Ubezpieczeniem jest objęta odpowiedzialność cywilna organizatora za szkody wyrządzone w okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej w następstwie działania lub zaniechania ubezpieczonego uczestnikom imprez masowych. W przypadkach imprez, na które wstęp jest wolny, wykupienie polisy jest fakultatywne i zależy od woli organizatora.

Zakres obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone uczestnikom imprez masowych, na które wstęp jest odpłatny, określa rozporządzenie ministra finansów w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej organizatorów imprez masowych.

Zgodnie z nim ubezpieczenie OC nie obejmuje pewnych kategorii szkód, np. polegających na uszkodzeniu, zniszczeniu lub utracie rzeczy, wyrządzonych przez ubezpieczonego małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu czy polegających na zapłacie kar umownych. Obowiązek ubezpieczenia OC powstaje najpóźniej w dniu złożenia wniosku o wydanie zezwolenia na imprezę. Rozporządzenie określa również minimalne sumy gwarancyjne ubezpieczenia w odniesieniu do imprezy artystycznej albo rozrywkowej (np. gdy będzie to koncert na otwartej przestrzeni z 1-tys. widownią, suma ta będzie wynosiła 22,5 tys. euro.

Niezależnie od odpowiedzialności za uszczerbki powstałe u uczestników zabawy, organizator odpowiada za szkody, które poniosły w jej trakcie służby mundurowe. Będzie on ponosił odpowiedzialność za straty obejmujące równowartość zniszczonego lub uszkodzonego mienia, które poniosły Policja, Żandarmeria Wojskowa, straż gminna (miejska), Państwowa Straż Pożarna i inne jednostki ochrony przeciwpożarowej oraz służba zdrowia. Zasada ta dotyczy wyłącznie szkód poniesionych w związku z działaniami w miejscu i w czasie trwania odpłatnej imprezy masowej.

Jak podkreślił Sądu Najwyższy, powierzenie dbałości o bezpieczeństwo imprezy masowej wyspecjalizowanej jednostce trudniącej się zawodowo ochroną osób i mienia nie zwalnia organizatora imprezy od odpowiedzialności za niewykonanie obowiązków w zakresie bezpieczeństwa imprezy masowej (wyrok SN z 26 września 2003 r., sygn. akt IV CK 8/2002; LexPolonica nr 366319).

Organizator musi zwrócić uwagę na to, aby osoby uczestniczące w imprezie masowej zachowywały się w sposób niezagrażający bezpieczeństwu innych osób, a w szczególności przestrzegały postanowień regulaminu obiektu (terenu) i regulaminu imprezy masowej. W szczególności musi pilnować, aby nie wnosiły one na teren imprezy broni lub innych niebezpiecznych przedmiotów, materiałów wybuchowych i pirotechnicznych, alkoholu czy narkotyków. Organizator lub podmiot przez niego uprawniony podczas sprzedaży biletów wstępu na imprezę artystyczno-rozrywkową może ponadto zażądać od kupującego okazania dokumentu potwierdzającego jego tożsamość.

Wójt, burmistrz i prezydent miasta mogą kontrolować zgodność przebiegu imprezy masowej z warunkami określonymi w zezwoleniu (w przypadku imprezy masowej podwyższonego ryzyka mają nawet taki obowiązek). W ramach kontroli upoważnieni przedstawiciele organu wydającego zezwolenie na organizację takiej imprezy mogą żądać od organizatora informacji, dokumentów i danych niezbędnych do sprawowania kontroli. Mają też prawo do swobodnego wstępu i lustracji miejsca przeprowadzania imprezy masowej i innych pomieszczeń związanych z nią bezpośrednio. Wreszcie mogą żądać od osób działających w imieniu i na rzecz organizatora udzielenia informacji w formie ustnej i pisemnej.

W przypadku stwierdzenia niespełnienia przez organizatora warunków określonych w zezwoleniu szef urzędu gminy (miasta) musi wydać decyzję o przerwaniu imprezy masowej. Nadaje jej jednocześnie rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzję należy doręczyć organizatorowi w terminie siedmiu dni od dnia przerwania imprezy.

Zarówno od decyzji o odmowie wydania zezwolenia, jak i o zakazie przeprowadzenia imprezy masowej przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego. SKO rozpatruje je w terminie czterech dni od dnia jego wniesienia.

Wojewoda może ponadto w przypadku negatywnej oceny stanu bezpieczeństwa i porządku publicznego w związku z planowaną lub przeprowadzoną imprezą masową wydać decyzję zakazującą jej organizacji z udziałem publiczności lub wprowadzić, na czas określony albo nieokreślony, zakaz przeprowadzania imprez masowych na terenie województwa lub jego części. Od decyzji wojewody przysługuje odwołanie do ministra spraw wewnętrznych i administracji.

Ważnym uprawnieniem mającym wpływ na bezpieczeństwo imprezy lub ewentualne ściganie sprawców popełnionych w jej trakcie przestępstw bądź wykroczeń jest możliwość utrwalania przebiegu imprezy masowej za pomocą kamer. Ich zastosowanie rodzi w konsekwencji pewne obowiązki po stronie organizatora.

Materiały zgromadzone podczas utrwalania przebiegu imprezy masowej, mogące stanowić dowody pozwalające na wszczęcie postępowania karnego albo postępowania w sprawach o wykroczenia lub dowody mogące mieć znaczenie dla toczących się takich postępowań, organizator musi niezwłocznie przekazać prokuratorowi rejonowemu lub komendantowi powiatowemu (miejskiemu, rejonowemu) Policji.

Ważna jest również procedura postępowania ze zgromadzonymi materiałami. Te, które niezawierają dowodów pozwalających na wszczęcie postępowania karnego albo postępowania w sprawach o wykroczenia lub dowodów mających znaczenie dla toczących się takich postępowań, organizator powinien przechowywać po zakończeniu imprezy masowej przez okres co najmniej 60 dni. Następnie powinien je komisyjnie zniszczyć.

W niektórych sytuacjach utrwalanie przebiegu imprezy masowej za pomocą kamer jest obowiązkowe. A to dlatego, że wojewoda w uzgodnieniu z komendantem wojewódzkim Policji i z komendantem wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej sporządza wykaz stadionów, obiektów lub terenów, na których używanie urządzeń rejestrujących dźwięk i obraz jest niezbędne ze względów bezpieczeństwa. Umieszczenie w wykazie określonego stadionu, obiektu lub terenu następuje w drodze decyzji administracyjnej. Prawo do nałożenia na konkretnego organizatora imprezy masowej obowiązku zastosowania kamer w miejscu nieobjętym wykazem ma również sam wojewoda. Robi to w formie decyzji administracyjnej.

Miejsca na stadionach, w obiektach lub na terenach, w których utrwalanie przebiegu imprezy masowej za pomocą urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk jest obowiązkowe, jak również minimalne wymagania techniczne dla urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk oraz sposób przechowywania materiałów zgromadzonych podczas utrwalania przebiegu imprezy masowej określa rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 10 stycznia 2011 r.

Organizatorzy imprez masowych mogą ponosić odpowiedzialność karną za błędy w organizacji i zaniedbania w kwestii wymaganych przepisami warunków bezpieczeństwa. W pierwszej kolejności postępowanie karne może zostać wszczęte przeciwko osobom, które organizują imprezę masową bez wymaganego zezwolenia wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Zachowanie takie jest zagrożone karą grzywny nie mniejszą niż 240 stawek dziennych, karą ograniczenia wolności polegającą w szczególności na wykonywaniu niepłatnej pracy na cele społeczne albo karą pozbawienia wolności od sześciu miesięcy do lat ośmiu.

Podobnie surowe sankcje grożą organizatorom, którzy przeprowadzają imprezę masową niezgodnie z warunkami określonymi w zezwoleniu albo przeprowadzają ją wbrew wydanemu zakazowi. Z kolei karze grzywny nie mniejszej niż 180 stawek dziennych podlega ten, kto, organizując imprezę masową, nie zachowuje warunków bezpieczeństwa określonych w art. 6 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych. Chodzi między innymi o sytuacje, w których nie zapewnił on odpowiedniej liczby pracowników służb porządkowych czy pomocy medycznej lub nie dostarczył na teren imprezy sprzętu ratowniczego i gaśniczego. Opisane czyny są ścigane przez Policję z urzędu. Do wszczęcia postępowania karnego wystarczy więc, że podejmie ona uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, np. na skutek zawiadomienia uczestnika bądź w wyniku wezwania do mającego miejsce w trakcie imprezy nieszczęśliwego wypadku.

Na odpowiedzialność za wykroczenie zagrożone karą ograniczenia wolności albo grzywną nie niższą niż 2 tys. zł narażają się natomiast osoby, które zaniedbały obowiązek przekazania informacji dotyczącej bezpieczeństwa imprezy masowej albo przekazały informację nieprawdziwą w tym zakresie.

O tym, jak poważnie są traktowane uchybienia w zakresie prawidłowej organizacji imprez masowych, świadczy chociażby znaczące zaostrzenie odpowiedzialności karnej w momencie ponownego skazania lub ukarania za wyżej wymienione przestępstwa i wykroczenia. Zgodnie z art. 62 ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych jeśli sprawca ukarany lub skazany za podane wyżej czyny zabronione w ciągu dwóch lat od ostatniego ukarania lub skazania popełnia ponownie podobne umyślne wykroczenie lub przestępstwo, sąd może wymierzyć karę do górnej granicy jej ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. W związku z tym organizator imprezy masowej w rażący sposób zaniedbujący nałożone na niego obowiązki związane z zapewnieniem bezpieczeństwa może zostać skazany nawet na 12 lat pozbawienia wolności.

● organizowane w teatrach, operach, operetkach, filharmoniach, kinach, muzeach, bibliotekach, domach kultury i galeriach sztuki lub w innych podobnych obiektach,

● organizowane w szkołach i placówkach oświatowych przez zarządzających tymi szkołami i placówkami,

● organizowane w ramach współzawodnictwa sportowego dzieci i młodzieży,

● sportowe organizowane dla sportowców niepełnosprawnych,

● sportu powszechnego o charakterze rekreacji ruchowej, ogólnodostępnym i nieodpłatnym, organizowanych na terenie otwartym,

● zamknięte organizowane przez pracodawców dla ich pracowników.

● spełnienie wymogów budowlanych, sanitarnych i ochrony przeciwpożarowej,

● zagwarantowanie udziału służb porządkowych, służb informacyjnych oraz kierującego tymi służbami kierownika do spraw bezpieczeństwa,

● zorganizowanie pomocy medycznej i zaplecza higieniczno-sanitarnego,

● wyznaczenie dróg ewakuacyjnych oraz dróg umożliwiających dojazd pojazdom służb ratowniczych i policji,

● zapewnienie warunków do zorganizowania łączności pomiędzy podmiotami biorącymi udział w zabezpieczeniu imprezy,

● dostarczenie sprzętu ratowniczego i gaśniczego,

● wydzielenie pomieszczeń dla służb kierujących zabezpieczeniem imprezy.

Katarzyna Sawicka

dgp@infor.pl

Ustawa z 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych (Dz.U. nr 62, poz. 504 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 10 stycznia 2011 r. w sprawie sposobu utrwalania przebiegu imprezy masowej (Dz.U. nr 16, poz. 73).

Rozporządzenie ministra finansów z 11 marca 2010 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej organizatorów imprez masowych (Dz.U. nr 54, poz. 323).

Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 2 marca 2010 r. w sprawie przekazywania informacji dotyczących bezpieczeństwa imprez masowych (Dz.U. nr 54, poz. 329).