Będą uproszczone zasady przekształcania szpitali

Uchwalona przez Sejm 15 kwietnia 2011 r. ustawa o działalności leczniczej, ureguluje prawnie zasady przekształcenia samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej (SPZOZ) w spółkę kapitałową. Będzie to rozwiązanie, którego dotychczasowe przepisy prawa nie przewidują. Ma to praktyczne znaczenie dla podmiotów tworzących, gdyż zapewni nowe możliwości. Ustawa oczekuje na podpis prezydenta i publikację w Dzienniku Ustaw.

Dotychczas stosowane metody reorganizacji prawno-organizacyjnej SPZOZ w spółkę (jedynie potocznie zwane przekształceniami) są bardzo złożone, długotrwałe i budzą wiele kontrowersji. Wymagają podejmowanie wielu różnorodnych działań - m.in. likwidacji SPZOZ, tworzenia spółki kapitałowej, a następnie niepublicznego zakładu opieki zdrowotnej (NZOZ). Co więcej, sądy administracyjne często kwestionują takie działania, twierdząc, iż nie mają one podstaw prawnych, a przez to są nielegalne. Ustawa o działalności leczniczej znacząco upraszcza proces przekształceń i co ważne praktycznie eliminuje ryzyko jego podważenia przez sądy administracyjne.

Najbardziej istotne jest jednak to, iż przekształcenie opisane w ustawie o działalności leczniczej powoduje jedynie zmianę statusu prawnego SPZOZ, który w jego wyniku stanie się spółką kapitałową (spółką z ograniczoną odpowiedzialnością albo spółką akcyjną). Nie zachodzi więc konieczność likwidowania SPZOZ. W tym przypadku spółka jest zatem formalnym kontynuatorem SPZOZ zarówno w zakresie realizowanych zadań, jak i - z niewielkimi wyjątkami - praw oraz obowiązków. Ustawa przewiduje, iż bilans zamknięcia SPZOZ, z uwzględnieniem pewnych korekt, staje się bilansem otwarcia spółki. Dotychczas - na gruncie ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej - rozwiązanie takie byłoby praktycznie niemożliwe.

Podobna reguła dotyczy pracowników SPZOZ. Ci bowiem z dniem przekształcenia stają się, z mocy prawa, pracownikami spółki. Jedynie stosunki pracy osób zatrudnionych na podstawie powołania w przekształcanym SPZOZ wygasają z dniem przekształcenia.

Ustawa jednoznacznie określa organ dokonujący przekształcenia SPZOZ w spółkę kapitałową. Organem tym jest:

● minister właściwy do spraw Skarbu Państwa - w przypadku SPZOZ, dla których podmiotem tworzącym jest minister, centralny organ administracji rządowej albo wojewoda;

● organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego - w przypadku SPZOZ, dla których podmiotem tworzącym jest samorząd;

● rektor - w przypadku SPZOZ, dla których podmiotem tworzącym jest publiczna uczelnia medyczna albo publiczna uczelnia prowadząca działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk medycznych;

● dyrektor CMKP - w przypadku SPZOZ, dla których podmiotem tworzącym jest to centrum.

Jak widać, ustawa szczególnie istotnie modyfikuje obowiązujący obecnie rozkład kompetencji pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego (JST). Dotychczas organami decyzyjnymi w tym procesie były rady gmin albo powiatów oraz sejmiki województw. One bowiem podejmowały uchwały o likwidacji SPZOZ, decydując, kto przejmie jego zadania i majątek. Zgodnie zaś z ustawą o działalności leczniczej organem dokonującym przekształcenia samorządowego SPZOZ w spółkę kapitałową będzie zarząd powiatu/województwa albo wójt (burmistrz, prezydent).

Podstawą do przekształcenia SPZOZ w spółkę będzie akt przekształcenia sporządzony przez ten organ. Akt przekształcenia będzie musiał zawierać:

● akt założycielski spółki;

● imiona i nazwiska członków organów spółki pierwszej kadencji;

● pierwszy regulamin organizacyjny.

Organy dokonujące przekształcenia będą miały dodatkowo uproszczone zadanie, gdyż ustawa zakłada, iż minister właściwy do spraw Skarbu Państwa w porozumieniu z ministrem zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, ramowy wzór aktu przekształcenia, mając na celu zapewnienie sprawności procesu przekształcenia SPZOZ w spółki. W zasadzie więc organ dokonujący przekształcenia będzie mógł wprowadzić odpowiednie dane do gotowego wzorca.

Akt przekształcenia zastąpi też wszystkie czynności określone w ustawie z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, poprzedzające złożenie wniosku o wpisanie spółki do rejestru przedsiębiorców.

Niezwłocznie po sporządzeniu aktu przekształcenia zarząd spółki będzie zobligowany do złożenia wniosku o wpisanie spółki do rejestru przedsiębiorców, a następnie do przewidzianego w ustawie rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą.

Nie oznacza to jednak, iż organ dokonujący przekształcenia może podejmować decyzje bez przeprowadzenia jakichkolwiek analiz. Ustawa o działalności leczniczej obliguje go bowiem do przeprowadzenia czynności przygotowawczych. Przede wszystkim przed sporządzeniem aktu przekształcenia podmiot tworzący, na podstawie sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy, ustali wskaźnik zadłużenia SPZOZ. Wskaźnik zadłużenia ustalany będzie jako relacja sumy zobowiązań długoterminowych i krótkoterminowych, pomniejszonych o inwestycje krótkoterminowe SPZOZ do sumy jego przychodów. Wysokość wskaźnika zadecyduje o losie zobowiązań SPZOZ. Jeżeli wartość wskaźnika zadłużenia będzie wynosiła:

● powyżej 0,5 - w dniu poprzedzającym dzień przekształcenia podmiot tworzący przejmuje zobowiązania SPZOZ o takiej wartości, aby wskaźnik zadłużenia ustalany na dzień przekształcenia dla spółki powstałej z przekształcenia SPZOZ wyniósł nie więcej niż 0,5;

● 0,5 lub mniej - w dniu poprzedzającym dzień przekształcenia podmiot tworzący może przejąć zobowiązania SPZOZ.

Przejęciu w pierwszej kolejności podlegać będą zobowiązania wymagalne najdawniej obejmujące kwotę główną wraz z odsetkami.

Zatem podmiot tworzący SPZOZ w pewnych sytuacjach musi, a niekiedy może przejąć zobowiązania przekształcanej placówki. Mogą to być nawet wszystkie zobowiązania. Jeżeli podmiot tworzący nie zdecyduje się na ich przejęcie w pełnej wysokości, przejdą one na spółkę.

Ustawa zakłada, iż minister właściwy do spraw Skarbu Państwa w porozumieniu z ministrem zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, wzór kwestionariusza oraz wykaz dokumentów niezbędnych do przekształcenia.

Kierownik SPZOZ będzie zaś obowiązany niezwłocznie doręczyć organowi dokonującemu przekształcenia odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu SPZOZ, wraz z wymaganymi dokumentami, a także udzielać wyjaśnień niezbędnych do przeprowadzenia przekształcenia. Pozostaje mieć nadzieję, iż rozporządzenie ministra nie utrudni nazbyt procesu przekształceń.

Nadmierna i niepotrzebna formalizacja, tak jak np. ma to miejsce w przypadku tzw. planu B, niczemu nie służy.

Dniem przekształcenia SPZOZ w spółkę będzie dzień wpisania tej spółki do rejestru przedsiębiorców. Z tym dniem następuje również z urzędu wykreślenie SPZOZ z KRS.

Warto także nadmienić, iż do spółki kapitałowej powstałej w wyniku przekształcenia SPZOZ nie stosuje się przepisów o gospodarce komunalnej, co także istotnie ułatwi jej funkcjonowanie.

Do spółki kapitałowej powstałej w wyniku przekształcenia SPZOZ nie stosuje się przepisów o gospodarce komunalnej, co ułatwi jej funkcjonowanie

Przekształcenie SPZOZ w spółkę nie będzie obowiązkowe. To podmiot tworzący zachowa w tym zakresie prawo decydowania. Ustawa przewiduje natomiast system zachęt dla podmiotów tworzących, które dokonają przekształceń. Jeżeli SPZOZ zostanie przekształcony w spółkę kapitałową do końca 2013 r. na wyżej opisanych zasadach, określone zobowiązania podmiotu tworzącego przejęte od SPZOZ zostaną umorzone. Przede wszystkim będą to znane na dzień 31 grudnia 2009 r. zobowiązania o charakterze publicznoprawnym (podatki, opłaty) wraz z odsetkami. Powstanie także możliwość uzyskania dotacji.

Przekształcenie SPZOZ w spółkę może być jednak jedyną racjonalną opcją dla podmiotów tworzących, których SPZOZ notorycznie się zadłużają. W przeciwnym razie podmiot tworzący będzie miał w zasadzie dwie opcje - pokryć ujemny wynik finansowy za rok obrotowy SPZOZ, a jeżeli tego nie uczyni, zmuszony będzie zlikwidować SPZOZ albo zmienić jego formę organizacyjno-prawną. Jeżeli tego nie uczyni, może spotkać się z reakcją organów nadzoru.

Tomasz Rek

dgp@infor.pl

Art. 6, art. 59 - 61, art. 69 - 82 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej.