Trzeba stosować przepisy z chwili zaistnienia zdarzenia

Okoliczności objęte hipotezą przepisu art. 93 ust. 7 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym powinien udowodnić przedsiębiorca, gdyż to on wywodzi skutki prawne wynikające z przepisów, które zwalniają z odpowiedzialności za wykroczenie kierowcy pojazdu, będącego jego pracownikiem.

W trakcie kontroli we wrześniu 2005 r. wykazano, że kierowca będący pracownikiem firmy wykonywał przewozy drogowe na potrzeby własne przedsiębiorcy, przewożąc towar w postaci wełny akrylowej, przy czym nie posiadał i nie przedstawił kontrolującym zaświadczenia na krajowy niezarobkowy przewóz rzeczy na potrzeby własne. W związku z tym dyrektor Izby Celnej nałożył na przedsiębiorcę karę pieniężną. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność obu wymienionych decyzji, opierając swoje rozstrzygnięcie na naruszeniu przepisów o właściwości organów oraz zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Rozpoznając ponownie sprawę, na przedsiębiorcę nałożono karę pieniężną za naruszenie przepisów o transporcie drogowym w wysokości 2 tys. zł. Powyższą decyzję utrzymał w mocy dyrektor Izby Celnej. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że w sprawie mają zastosowanie przepisy obowiązujące w dacie powstania zdarzenia. Odnosząc się natomiast do zarzutów odwołania stwierdził, że sytuacja, w której kierowca nie posiadał wymaganego ustawą zaświadczenia, nie jest okolicznością, na którą przedsiębiorca nie miał wpływu. Jego obowiązkiem jest tak zorganizować funkcjonowanie firmy, aby podlegli pracownicy posiadali wymagane przepisami dokumenty.

Skargę wniesioną przez przedsiębiorcę WSA oddalił. W uzasadnieniu wyroku nie podzielił stanowiska skarżącego co do obowiązku stosowania w niniejszej sprawie przepisów ustawy o transporcie drogowym w brzmieniu z daty wydania zaskarżonej decyzji. Przepisy art. 92a ust. 4 oraz art. 93 ust. 7 u.t.d. zostały dodane na mocy art. 3 pkt 4 lit. b) i art. 3 pkt 5 ustawy z 26 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy o czasie pracy kierowców oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 99, poz. 661) i weszły w życie 20 czerwca 2007 r. WSA zaznaczył, że art. 92a ust. 4 u.t.d. wskazuje nie na moment dokonania naruszenia, lecz na moment wszczęcia postępowania administracyjnego, z kolei art. 93 ust. 7 na moment zaistnienia okoliczności lub zdarzeń wyłączających odpowiedzialność przedsiębiorcy. Sąd I instancji stwierdził, iż przepisy art. 92a ust. 4 i art. 93 ust. 7 mogły znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie. Postępowanie administracyjne wszczęte zostało bowiem w lipcu 2008 r., a więc w dacie, kiedy przepisy obowiązywały w nowym brzmieniu. Przesłanka stanowiąca przeszkodę do wszczęcia postępowania winna być badana nie na dzień dokonania naruszenia przepisów u.t.d., lecz na dzień wszczęcia tego postępowania. Mimo to WSA uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy zezwalał na to, by na jego podstawie w sposób jednoznaczny stwierdzić, iż nie zachodzą przesłanki, o których mowa we wspomnianych przepisach. W ocenie sądu bezsporna była okoliczność braku posiadania przez kierowcę zaświadczenia o wykonywaniu przewozów na potrzeby własne. Brak ten nie polegał na nieposiadaniu kopii tego zaświadczenia przez kierowcę w dacie kontroli, lecz na braku wydania tego rodzaju zaświadczenia przez właściwy organ. Przedsiębiorca wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Na wstępie uzasadnienia podał, że zgodnie z art. 93 ust. 7 u.t.d. "przepisów ust. 1 - 3 nie stosuje się, jeżeli stwierdzone zostanie, że naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć". NSA uznał, że skarżący powinien przedłożyć dowody na okoliczności objęte hipotezą powyższego przepisu, a więc to, że naruszenie prawa nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których skarżący nie mógł przewidzieć. Natomiast na organie spoczywa procesowy obowiązek zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego sprawy stosownie do treści art. 7, 77 i 80 k.p.a. NSA stwierdził ponadto, że w sytuacji gdy ustawodawca nie rozstrzyga w ustawie problemów intertemporalnych, nie ma jednoznacznej reguły mającej uniwersalne zastosowanie we wszystkich przypadkach. Z pewnością taką regułą nie może być automatyczne stosowanie przepisów nowej ustawy do stanów prawnych mających miejsce i zakończonych przed datą wejścia jej w życie. W ocenie NSA sąd I instancji prawidłowo przyjął, że w sprawie winny mieć zastosowanie przepisy ustawy o transporcie drogowym w nowym brzmieniu, a okolicznością, która powinna przesądzać o tym, nie jest data kontroli drogowej. Stosować należy przepisy obowiązujące w momencie zaistnienia okoliczności lub zdarzeń wyłączających odpowiedzialność przedsiębiorcy, o których mowa w art. 93 ust. 7 u.t.d. Zdaniem NSA w niniejszej sprawie brak było podstaw faktycznych uzasadniających zastosowanie art. 93 ust. 7 ustawy.

Szczepan Borowski

asystent sędziego NSA