Uczeń może dojść 4 kilometry do gimnazjalnego autobusu

Gmina spełnia obowiązek bezpłatnego transportu i opieki nad dzieckiem do szkoły w przypadku, gdy odległość między domem, w którym zamieszkuje uczeń, a punktem zbiorczym, z którego odbywa się podróż do szkoły, nie przekracza wymaganych odległości.

Wójt szkoły, organizując bezpłatny dowóz dzieci do szkoły (gimnazjum), określił punkt zbiorczy pod szkołą podstawową. Jedna z uczennic z domu do tego punktu musi pokonać bez opieki odległość 2,6 km. W sumie droga uczennicy klasy I do gimnazjum wynosi 7 km i składa się z dwóch odcinków z domu do punktu zbiorczego, a następnie autobusem do gimnazjum. Rodzice dziecka sprzeciwili się pokonywaniu przez córkę drogi dzielącej dom od przystanku autobusowego, domagając się, by była ona dowożona do szkoły spod domu. Wójt odmówił uwzględnienia tego żądania. Ostatecznie sprawa trafiła do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Ten zauważył, że droga uczennicy z domu do gimnazjum przekracza 4 km, a zatem gmina powinna zapewnić jej dowóz i opiekę, o jakiej mowa w art. 17 ust. 3 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm. - dalej ustawa). Spór w tej sprawie dotyczył kwestii, czy gmina wywiązuje się z powyższego obowiązku, organizując dowóz i opiekę uczniowi gimnazjum z punktu zbiórki znajdującego się od jego domu w odległości ok. 2,6 km, czyli nieprzekraczającego 4 km. W ocenie sądu obowiązek powyższy nie został przez gminę zrealizowany. Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem wójta, że zapewnienie dowozu i opieki nad dzieckiem z punktu zbiórki znajdującego się w odległości ok. 2,6 km od domu (czyli mniejszej niż te, które powodują powstanie obowiązku dowozu, tj. 3 i 4 km) jest wypełnieniem obowiązku nałożonego na gminę w art. 17 ust. 3 ustawy. Wójt od tego orzeczenia wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. NSA uznał skargę za zasadną, dlatego uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał sprawę.

NSA wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 4 ustawy do obowiązków rady gminy należy ustalenie planu sieci publicznych szkół podstawowych i gimnazjów prowadzonych przez gminę, a także określenie granic obwodów tych placówek. W świetle tego przepisu sieć szkół powinna być tak zorganizowana, aby umożliwić wszystkim dzieciom spełnianie obowiązku szkolnego (art. 17 ust. 1 ustawy). Ponadto droga dziecka z domu do szkoły nie może przekraczać: 3 km - w przypadku uczniów klas I - IV szkół podstawowych i 4 km - w przypadku uczniów klas V i VI szkół podstawowych i uczniów gimnazjów (art. 17 ust. 2 ). W sytuacji więc, gdy w wyniku ustalenia w planie sieci szkół prowadzonych przez gminę droga dziecka z domu do szkoły, w której obwodzie mieszka, nie przekracza wymienionych wyżej odległości, należy przyjąć, że gmina wypełnia ustawowy obowiązek, organizując sieć szkół w sposób umożliwiający wszystkim dzieciom spełnianie obowiązku szkolnego. Dopiero wówczas, gdy gmina nie jest w stanie utworzyć wystarczającej liczby szkół i przez to nie zostały zachowane wymagane odległości (droga dziecka z domu do szkoły przekroczy odpowiednio 3 i 4 km), to w takiej sytuacji na gminie spoczywa obowiązek zapewnienia transportu i opieki w czasie przewozu lub zwrot kosztów przejazdu środkiem lokomocji publicznej. Ten alternatywny sposób zagwarantowania dzieciom zamieszkałym na terenie gminy spełnienia obowiązku szkolnego wynika z art. 17 ust. 3 ustawy. W ocenie NSA, jeśli gmina zorganizuje bezpłatny transport i opiekę w taki sposób, że droga, jaką dziecko pokonywać będzie do szkoły z domu, w którym mieszka, nie przekroczy wymaganych odległości np. poprzez wyznaczenie miejsc (punktów zbiórki) w danej miejscowości, to tym samym nie naruszy ustawowego obowiązku. Sposób zorganizowania bezpłatnego transportu i opieki nad dziećmi nie został bowiem uregulowany w ustawie, zagadnienie to pozostawione zostało gminie - z jednym zastrzeżeniem - że droga, jaką dziecko pokonywać będzie do szkoły z domu, nie może przekraczać odległości odpowiednio 3 lub 4 km. Chodzi tu o drogę pokonywaną przez dziecko samodzielnie (tzn. bez pomocy gminy), a więc podróż z domu bezpośrednio do szkoły albo drogę z domu do punktu zbiorczego, skąd dziecko jest zabierane przez autobus szkolny. Od tego momentu dziecko znajduje się pod opieką szkoły. Zdaniem NSA nie można bowiem w każdym wypadku zwrot "z domu do szkoły" rozumieć dosłownie jako drogę z domu (w którym dziecko mieszka) do budynku szkoły.

Wyrok NSA z 20 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 699/12.

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/182/i02.2012.182.08800120a.803.jpg@RY2@

Michał Paprocki, wspólnik, radca prawny w Kancelarii Chmaj i Wspólnicy

Dokonana przez NSA w komentowanym wyroku wykładnia prawa różni się od interpretacji przedstawionej we wcześniejszym orzeczeniu tego sądu (por. wyrok NSA z 5 marca 2009 r., 1218/08, Lex nr 594965).

Świadczy to o tym, że precyzyjne określenie obowiązku gminy w zakresie dowożenia do szkoły tych dzieci, które z uwagi na odległość, jaka dzieli ich miejsce zamieszkania i szkołę, nie powinny pokonywać jej samodzielnie nastręcza pewnych trudności. Pojawia się wątpliwość, czy zorganizowanie przez gminę punktów zbiorczych w odległościach nieprzekraczających wielkości wskazanych w art. 17 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, a następnie zapewnianie dzieciom transportu i opieki pomiędzy tymi punktami a szkołą stanowi realizację obowiązku ustawowego.

Niewątpliwie rodzice zainteresowani są tym, by ich dzieci miały zapewnioną opiekę podczas całej drogi z domu do szkoły, a nie tylko pomiędzy miejscem pobierania nauki i zorganizowanym przez gminę punktem zbiorczym. Interes faktyczny rodziców nie może jednak determinować sposobu rozumienia obowiązującego prawa. Należy zgodzić się z poglądem NSA wyrażonym w komentowanym wyroku, zgodnie z którym sposób zorganizowania bezpłatnego transportu i opieki nie został uregulowany w ustawie, a tym samym ustawodawca pozostawił gminom swobodę w doborze środków potrzebnych do realizacji nałożonego na nie obowiązku. Swoboda ta jest jednak ograniczona warunkiem, by odległość jaką dziecko będzie pokonywało samodzielnie w drodze do szkoły, nie przekraczała odpowiednio 3 lub 4 km.

Do takiego wniosku prowadzą powszechnie stosowane reguły wykładni. Mimo iż wyrok może wywołać kontrowersje, rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy uznać za prawidłowe.

Oprac. Leszek Jaworski