Za wodę, ścieki i emisje do powietrza należy rozliczyć się do końca lipca

Z opłaty i sprawozdawczości związanej z korzystaniem ze środowiska nie są zwolnione urzędy, szkoły czy szpitale. Bardzo wiele z nich musi do końca lipca rozliczyć się za emisję gazów i pyłów, pobór wód czy odprowadzanie ścieków w pierwszym półroczu 2012 r. Czyli przede wszystkim złożyć stosowne wykazy, a często również zapłacić.

Złożenie sprawozdania nie oznacza automatycznie konieczności wniesienia opłaty. Nie robi się tego wówczas, gdy wyliczona kwota nie przekracza: 400 zł za półrocze dla danego rodzaju korzystania ze środowiska. Ale jeśli nawet podmiot niewiele korzysta ze środowiska i nie musi płacić, to i tak ma obowiązek składania sprawozdania. Gdy ktoś o tym zapomni, to marszałek województwa wymierzy mu opłatę w drodze decyzji. Zrobi to na podstawie własnych ustaleń lub wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska.

Podmioty muszą się też liczyć z kolejnym wzrostem ekologicznych opłat. Ich stawki zwiększyły się w porównaniu z ubiegłorocznymi o poziom inflacji. Ponieważ granica 400 zł, powyżej której trzeba wnosić opłatę, od siedmiu lat nie jest podnoszona, coraz większa grupa zobowiązanych musi zarezerwować odpowiednie środki na uiszczenie daniny.

Obowiązki sprawozdawcze i finansowe mają wprowadzający zanieczyszczenia do powietrza, ziemi i wód oraz pobierający wodę bezpośrednio ze środowiska - w praktyce niewiele jest podmiotów, które mogą spokojnie powiedzieć, że nie mają takiego obowiązku. Rozliczenia mogą okazać się niezbędne nie tylko wtedy, gdy podmiot dysponuje samochodem, ale nawet tylko spalinową kosiarką czy w awaryjnych sytuacjach używa agregatu prądotwórczego. Rozliczyć za emisje do powietrza powinien się też ten, kto maluje np. ogrodzenie, ławki przed urzędem czy elewacje budynku.

Tak jak podatki

Opłatę środowiskową, tak jak podatki, można obliczać samodzielnie lub zatrudnić do tego odpowiednią firmę. Skomplikowane jest zwłaszcza wyliczenie opłaty z dużych lub nietypowych instalacji, dla których nie ma stawek ryczałtowych. Żeby tego dokonać, trzeba znać procesy technologiczne, w których powstają poszczególne zanieczyszczenia, a także ilości emitowanych substancji. W takim wypadku bez pomocy fachowca się zazwyczaj nie obejdzie. Paradoksem jest to, że koszt obliczeń niekiedy znacznie przewyższa opłatę, którą trzeba przekazać .

Termin rozliczeń za pierwsze półrocze 2012 r. mija 31 lipca. Potem nalicza się odsetki w wysokości takiej jak dla zobowiązań podatkowych.

W tym roku podmioty rozliczają się wprawdzie na obowiązujących od 1 lipca 2009 r formularzach, ale według nowych, wyższych niż w ubiegłym roku stawek. Obwieszczenie z nowymi stawkami nie zmienia zasad, na podstawie których rozliczano się za ubiegły rok. Te nadal są w rozporządzeniu z 2008 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska.

Wybór marszałka

Opłatę wnosi się co do zasady na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska. Ale nie zawsze. Jeżeli instytucja czy zakład ma pojazdy np. wykorzystywane przez filię, to płaci za wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza zgodnie z siedzibą urzędu czy szkoły. Także spółka gminna zapłaci zgodnie z miejscem rejestracji.

Na przykład spółka z udziałem gminy, zarejestrowana w Warszawie, ale mająca swój oddział w Gdańsku - wykazy i opłatę za środki transportu wniesie do Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego, natomiast za pozostałe rodzaje korzystania ze środowiska - do Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego.

Przypominamy też, że podmiot posiadający w danym województwie kilka obiektów (np. j.s.t. mająca swoje filie czy spółka komunalna dysponująca kilkoma zakładami), muszą pamiętać, że opłaty i wykaz mają dotyczyć wszystkich obiektów w obrębie danego województwa.

Zapomnij o elektronice

Chociaż przy wyliczeniach można korzystać z ryczałtów i kalkulatorów opłatowych i choć, podobnie jak dla podatków, istnieją systemy umożliwiające elektroniczne rozliczanie się, to nie ma możliwości przesłania wykazu jedynie przez internet. Rozporządzenie w sprawie wzorów wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat wyraźnie mówi, że sprawozdania prowadzi się w formie pisemnej, w układzie tabelarycznym i w takiej właśnie formie mają być one przedłożone marszałkowi województwa. Nie dość tego - drugi egzemplarz trzeba przesłać wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska. Jeżeli jednak podmiot korzystający ze środowiska ma taką możliwość, to powinien przedłożyć wykazy także w formie elektronicznej.

Ryczałtowe ułatwienia

Duża grupa podmiotów może rozliczać się za korzystanie ze środowiska ryczałtem. W ten sposób wyliczą swoje należności posiadacze dużych i małych samochodów, a także pojazdów wolnobieżnych oraz maszyn i urządzeń napędzanych m.in. gazem propan-butan. Z takich udogodnień mogą skorzystać też stosujący do ogrzewania piece o niewielkiej mocy. Dodatkowym ułatwieniem dla właścicieli samochodów i małych kotłów są kalkulatory, które automatycznie wyliczają należne kwoty. Dostępne są na stronach internetowych niektórych urzędów marszałkowskich.

Bez kalkulatora

Pozostali zobowiązani do sprawozdawczości muszą dokonać wyliczeń bez pomocy kalkulatora, często bardzo skomplikowanych. Dotyczy to m.in. podmiotów korzystających z urządzeń silnikowych. Rozporządzenie w sprawie opłat zawiera szczegółowy wykaz substancji (dwutlenek siarki, dwutlenek węgla, metan, ołów, podtlenek azotu, pyły i sadza, tlenek węgla, tlenki azotu, węglowodory alifatyczne i ich pochodne, węglowodory pierścieniowe, aromatyczne i ich pochodne), dla których najpierw trzeba określić wielkości emisji ze spalania paliwa (na podstawie: pomiarów, informacji producenta silnika lub innych danych technicznych lub technologicznych). Później trzeba pomnożyć ilość każdego z zanieczyszczeń przez odpowiednią stawkę jednostkową dla danego zanieczyszczenia określoną na 2012 r. w tabeli G załącznika nr 2 do obwieszczenia w sprawie wysokości stawek opłat. Następnie sumuje się otrzymane wyniki, uzyskując kwotę opłaty. Mimo trudności nie wolno pomijać urządzeń, które emitują spaliny, takich jak agregaty prądotwórcze, zagęszczarki wibracyjne, motopompy czy kosiarki spalinowe (choć niekiedy i do nich da się zastosować stawki ryczałtowe). Podobnie żmudne jest wyliczenie opłat za zużyte farby czy lakiery z których w trakcie malowania i wysychania substancje są emitowane do powietrza.

Auta emitują

Jeśli j.s.t. czy gminna spółka dysponują samochodem bądź ich większą liczbą, to także mają obowiązek się z tego rozliczyć. To samo dotyczy innych stosowanych urządzeń spalinowych (np. koparek czy dźwigów samojezdnych). Obecnie obowiązujący formularz sprawozdania (zwany wykazem opłatowym) nie zmienił się od 1 lipca 2009 r.

Obwieszczenie w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2012 zawiera m.in. ryczałtowe stawki dla pojazdów spełniających określone normy ekologiczne, a także dla pojazdów wolnobieżnych oraz maszyn i urządzeń. Zryczałtowane stawki dla pojazdów znajdują się w tabeli J załącznika nr 2.

Płaci się za spaliny nie tylko z aut należących do podmiotu, lecz także posiadanych przez pracowników czy wypożyczonych, jeżeli faktury na paliwo były wystawione na podmiot. W takiej sytuacji kłopot może sprawić ustalenie rocznika, z którego pochodzi pojazd, i ewentualnej homologacji Euro, o ile auto taką posiada, dlatego lepiej zawczasu zapytać pracownika, jakiego pojazdu używał do celów służbowych.

Ryczałty przewidziano także dla tych, którzy stosują bardziej ekologiczne paliwo - bioetanol. Jeśli domieszka bioetanolu w benzynie nie przekracza 10 proc., stosuje się stawki zryczałtowane dla benzyny - tak wynika z objaśnienia zawartego w rozporządzeniu w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska. Jeżeli zawartość bioetanolu jest większa, rozporządzenie w sprawie opłat podaje wzór, według którego oblicza się opłatę. Jest tam też podany sposób wyliczania stawek ryczałtowych dla mieszaniny oleju napędowego i biodiesla. Uważać muszą również ci, którzy dostosowali silniki np. autobusów miejskich do sprężonego gazu ziemnego. Stawka dla takich pojazdów jest wyższa niż dla tych aut, które mają fabryczne silniki na to paliwo.

Samo sprawozdanie nie powinno sprawić rozliczającym się większych kłopotów. Trzeba tylko dokładnie ustalić, do jakiej grupy zaliczyć ze względu na rodzaj silnika i używane paliwo. I nie pomylić się przy tym, bo możliwości jest ponad sto. W sprawozdaniu wypełnia się tylko te rubryki, które dotyczą konkretnych używanych w danej jednostce pojazdów.

Wysokość opłat zależy od rodzaju silnika, wieku i tego, do jakiej grupy należy pojazd. Jeżeli podmiot korzysta z preferencyjnych stawek dla pojazdów mających homologację Euro 1, Euro 2 , Euro 3, Euro 4 lub Euro 5, musi móc to potwierdzić wyciągiem ze świadectwa homologacji lub odpowiadającym mu dokumentem. Podobnie jest z ciągnikami rolniczymi, pojazdami wolnobieżnymi, maszynami i urządzeniami, a także jednostkami pływającymi, dla których wystawiane są dokumenty potwierdzające spełnienie wymagań etapów I, II lub IIIA.

Zryczałtowane stawki dla pojazdów znajdują się w tabeli J załącznika nr 2 do obwieszczenia w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska.

Kosztowny beton i asfalt

Niektóre podmioty muszą płacić za wody opadowe lub roztopowe pochodzące z trwale utwardzonych powierzchni. Opłaty te nie dotyczą jednak wszystkich. Ci, od których wody deszczowe spływają do cudzej kanalizacji, nie muszą rozliczać się z marszałkiem, bo za ścieki płaci np. oczyszczalnia.

Trzeba natomiast płacić za te ścieki, które systemem kanalizacyjnym spływają do rzeki, jeziora lub ziemi. Opłata jest zryczałtowana. Zasady określa par. 5 rozporządzenia w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska, a nowe stawki na 2012 r. tabela D z załącznika nr 2 do obwieszczenia. Żeby ją wyliczyć, należy ustalić, o jaką powierzchnię chodzi.

Dla:

● terenów przemysłowych, składowych lub baz transportowych stawka wynosi 0,27 zł na jeden rok za 1 mkw. powierzchni,

● portów i lotnisk - 0,064 zł na jeden rok za 1 mkw. powierzchni,

● dróg i parkingów o nawierzchni szczelnej, w tym także położonych w bazach czy na terenach przemysłowych - 0,052 zł na jeden rok za 1 mkw. powierzchni,

● powierzchni parkingów o nawierzchni nieszczelnej, o liczbie miejsc parkingowych powyżej 500 samochodów, w tym także położonych na terenach baz i przemysłowych - 0,079 zł na jeden rok za 1 mkw.,

● korzystniej są przeliczane powierzchnie dróg i parkingów o nawierzchni szczelnej położone w miastach o gęstości zaludnienia przekraczającej 1300 osób/km kw. - stawka wynosi wówczas 0,038 zł na jeden rok za 1 mkw.

Opłat za korzystanie ze środowiska nie płaci się natomiast za wody deszczowe spływające z dachów i trawników. Czasem takie opłaty pobierają samorządy na utrzymanie kanalizacji, ale na ten temat dzisiaj nie piszemy.

Jeżeli ścieki wprowadzane są nie do rzeki, ale do jeziora, to określone obwieszczeniem stawki trzeba przemnożyć przez 2. [przykład 1 i 2]

Jeżeli jednostka czy spółka działa w danym miejscu przez cały czas, to stawkę półroczną oblicza się, dzieląc roczną przez 2. Problemy pojawiają się, gdy ktoś w danym miejscu działał krócej niż pół roku. Jeżeli np. zajmował obiekt przez 112 dni w ciągu półrocza, to trzeba przejść na stawki dzienne. Jak je wyliczyć, najlepiej zapytać w urzędzie marszałkowskim, bo są przynajmniej dwa sposoby wyliczania takich stawek.

Ważne

Płaci się za spaliny nie tylko z aut i innych urządzeń spalinowych należących do danego podmiotu, lecz także posiadanych przez pracowników czy wypożyczonych, jeżeli faktury na paliwo były wystawione na podmiot

Obowiązki podmiotów

● prowadzić aktualizowaną co pół roku ewidencję danych o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości opłat,

● ustalać we własnym zakresie wysokość należnej opłaty, korzystając przy tym ze stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce,

● wnosić bez wezwania opłatę do do 31 lipca za I półrocze danego roku i do 31 stycznia za drugie półrocze roku poprzedniego, na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego,

● przedłożyć marszałkowi w terminie wnoszenia opłaty, wykaz z danymi, na podstawie których ją wyliczono,

● drugi egzemplarz wykazu przekazuje się wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska (więcej obowiązków dotyczy opłaty za składowanie odpadów ale o tym dzisiaj nie piszemy).

Inne terminy dotyczą wnoszenia opłat i przedkładania wykazów za odprowadzanie ścieków pochodzących z chowu lub hodowli ryb innych niż łososiowate lub innych organizmów wodnych.

Ważne

Powierzchnię dróg i placów, za którą należy płacić, ustala się na podstawie ewidencji gruntów i budynków oraz danych wchodzących w skład państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego

Przykład 1

Na terenie spółki komunalnej w gminie X (gęstość zaludnienia nie przekracza 1300 osób na mkw.) znajduje się 4 tys. mkw. dróg i parkingów o szczelnej nawierzchni, także nawierzchnia bazy transportowej mająca 2500 mkw. i wybetonowany plac składowy o powierzchni 1000 mkw. Z tego terenu własną kanalizacją deszczową odprowadzane są do rzeki wody opadowe. Spółka ma pozwolenie wodnoprawne na odprowadzanie wód opadowych. Rozlicza się za całe pierwsze półrocze 2012 r.

Opłata roczna za wody z dróg i parkingów wynosi:

4000 mkw. x 0,052 zł/mkw. = 208, 00 zł

Kwotę tę trzeba podzielić na dwie płatności półroczne, czyli za I półrocze 2012 r. opłata wyniesie:

208,00 zł : 2 = 104,00 zł

Ponieważ stawka opłaty za wody opadowe i roztopowe dla terenów przemysłowych, składowych i baz transportowych jest taka sama, to można zsumować powierzchnię bazy transportowej i placu składowego:

2500 mkw. + 1000 mkw. = 3500 mkw.

Opłata roczna za plac i bazę wyniesie:

3500 mkw. x 0,27 zł/mkw.= 945 zł

Kwotę tę dzielimy na dwie płatności półroczne, czyli za I półrocze 2012 r. opłata wyniesie:

945 zł : 2 = 472,50 zł

Razem od spółki na konto urzędu marszałkowskiego powinno więc trafić:

104 zł + 472,50 = 576,50 zł

Kwotę tę, zgodnie z wyjaśnieniami do rozporządzenia w sprawie wykazów w pozycji "wysokość opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi ogółem" zaokrągla się w ten sposób, że końcówkę mniejszą niż 50 gr pomija się, a równą i większą niż 50 gr zaokrągla się w górę (tak jak przy podatkach) do pełnych złotych. I taką trzeba podać w wykazie zawierającym zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat. Ostatecznie więc na konto urzędu z tego tytułu trafi 577 zł (zakładając, że innych ścieków spółka nie wpuszczała do ziemi, rzeki ani do jeziora). Ponieważ kwota przewyższa 400 zł, to trzeba ją uiścić.

Wody spływające z terenu spółki do kanalizacji deszczowej wpływają do rzeki. Gdyby były wprowadzane do jeziora, to zgodnie z rozporządzeniem trzeba by zapłacić dwukrotnie więcej. Natomiast o 500 proc. wzrosłaby opłata, gdyby podmiot nie miał pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie wód deszczowych do rzeki i musiał w związku z tym uiścić opłatę podwyższoną.

Przykład 2

W obiekcie sportowym należącym do zespołu szkół w mieście o gęstości zaludnienia przekraczającej 1300 osób na kmkw. znajduje się 2620 mkw. dróg i parkingów o nawierzchni szczelnej, z której wody opadowe własną kanalizacją deszczową odprowadzane są do jeziora. Instytucja ma pozwolenie wodnoprawne na ich odprowadzanie.

Opłata roczna wynosi:

2620 mkw. x 0,038 zł/mkw. = 99,56 zł

Kwotę tę trzeba podzielić na dwie płatności półroczne, czyli w I półroczu 2012 r. opłata za wody roztopowe i opadowe wyniesie:

99,56 zł : 2 = 49,78 zł

Następnie tę kwotę trzeba przemnożyć przez 2, ponieważ woda wpada do jeziora, a nie do rzeki.

49,78 zł x 2 = 99,56 zł

Kwotę tę, zgodnie z wyjaśnieniami do rozporządzenia w sprawie wykazów, w pozycji "wysokość opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi ogółem", zaokrągla się w ten sposób, że końcówkę mniejszą niż 50 gr pomija się, a równą i większą niż 50 gr zaokrągla się w górę (tak jak przy podatkach) do pełnych złotych. Wyniesie więc ona 100 zł. I taką trzeba podać w wykazie zawierającym zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (zakładając, że innych ścieków podmiot nie wpuszczał do ziemi, rzeki ani do jeziora).

Kwota nie przewyższa 400 zł, więc nie wnosi się jej na konto urzędu marszałkowskiego. Nie zwalnia to jednak instytucji z przesłania sprawozdania marszałkowi województwa. Opłata wzrosłaby o 500 proc., gdyby podmiot nie miał pozwolenia wodnoprawnego na odprowadzanie wód deszczowych i musiał uiścić opłatę podwyższoną. W takiej sytuacji kwota przekroczyłaby 400 zł i trzeba by ją uiścić.

Zofia Jóźwiak

zofia.jozwiak@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 25, poz. 150 z późn. zm.) Tytuł V - Środki finansowo-prawne.

Rozporządzenie Rady Ministrów z 14 października 2008 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U. z 2008 r. nr 196, poz. 1217).

Rozporządzenie ministra środowiska z 18 czerwca 2009 r. w sprawie wzorów wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U. z 2009 r. nr 97, poz. 816).

Obwieszczenie ministra środowiska z 26 września 2011 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2012 (M.P. z 2011 r. nr 94, poz. 958).