Bezczynność organu można skarżyć

Sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością organów administracji publicznej nie tylko w zakresie aktów i czynności wydawanych i prowadzonych przez te organy, ale także w przypadku ich bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Dotyczy to bezczynności lub przewlekłego prowadzenia sprawy w zakresie:

a) decyzji administracyjnych;

b) postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, albo kończących postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

c) postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;

d) innych niż określonych w lit. a) - c) aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;

e) pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach.

Załatwianie spraw

Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej określającej zasady prowadzenia postępowania podatkowego organy podatkowe powinny załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca. A sprawy szczególnie skomplikowane powinny być załatwione nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. W przypadku indywidualnej interpretacji podatkowej, interpretację taką minister finansów (w jego imieniu działają dyrektorzy izb skarbowych) wydaje bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wniosku.

Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawianych przez podatnika łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów powszechnie znanych i dowodów znanych z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie. Z kolei załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy, a sprawy, w której przeprowadzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - nie później niż w ciągu 3 miesięcy. Jednocześnie przepisy wskazują, że do powyższych terminów nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa podatkowego dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu.

Kolejne przepisy określają, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ musi zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie podatkowym również wówczas, gdy niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu.

Na niezałatwienie sprawy w terminie stronie służy ponaglenie do organu podatkowego wyższego stopnia albo ministra finansów, jeżeli sprawa nie została załatwiona przez dyrektora izby skarbowej lub dyrektora izby celnej. Gdy właściwy organ podatkowy uzna ponaglenie za uzasadnione, wyznacza dodatkowy termin załatwienia sprawy oraz zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, a w razie potrzeby podejmuje środki zapobiegające naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości. Organ stwierdza jednocześnie, czy niezałatwienie sprawy w terminie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Dostępne środki

Zanim jednak podatnik złoży skargę do sądu na bezczynność organu lub przewlekłość działania, musi wyczerpać przysługujące mu prawem środki odwoławcze. Artykuł 52 par. 3 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) określa, że warunkiem dopuszczalności skargi jest wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie.

W rozstrzygnięciach sądów często powoływany jest wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2006 r. (sygn. akt I FSK 589/05), w którym sąd uznał, że samo złożenie ponaglenia nie wystarczy do złożenia skargi na bezczynność. Organ podatkowy musi bowiem rozpatrzyć ponaglenie w danej sprawie. Dopóki bowiem organ nie wypowie się, że postępowanie zainicjowane ponagleniem nie jest zakończone, to nie można twierdzić, że wyczerpane zostały przysługujące podatnikowi środki zaskarżenia.

NSA w postanowieniu z 14 lipca 2011 r. (sygn. akt II FSK 1262/11) wskazał równocześnie, że uzależnienie uruchomienia drogi postępowania sądowoadministracyjnego od wyczerpania środków zaskarżenia ma jednak miejsce jedynie wówczas, gdy takie środki przysługują, czy to na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego, czy to przepisów szczególnych, czy też p.p.s.a. Sąd podkreślił, że wykładnia językowa art. 52 par. 3 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że przepis ten odnosi się do skarg na akty i czynności, a nie bezczynności w zakresie wydawania aktów. Uwagi te dotyczą także art. 52 par. 4 ustawy (inne akty organów). Tym samym art. 52 par. 3 p.p.s.a. nie ma zastosowania w sytuacji bezczynności.

"Mając na względzie jasną różnicę znaczeniową, widoczną na gruncie języka potocznego, nie można przyjąć, że pojęcie »inny akt«, o którym mowa w par. 4 przepisu, jest tożsame z pojęciem bezczynności" - podkreślił sąd w uzasadnieniu postanowienia.

A sprawa, jaką zajął się NSA, dotyczyła bezczynności samorządowego kolegium odwoławczego (SKO), które występowało w sprawie jako organ podatkowy, nad którym nie ma organów wyższego stopnia, do których można byłoby wnieść ponaglenie na podstawie art. 141 par. 1 Ordynacji podatkowej. Wobec tego skierowana do sądu administracyjnego skarga na bezczynność SKO nie musi być poprzedzona wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa.

Po wyroku

Inną kwestią jest bezczynność organu, jaka może mieć miejsce po zapadnięciu prawomocnego wyroku sądu.

Wykonywanie orzeczeń sądowych uregulowane zostało w dziale VIII p.p.s.a. Zgodnie z art. 286 par. 1 p.p.s.a. po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu pierwszej instancji akta administracyjne sprawy zwraca się organowi załączając odpis orzeczenia ze stwierdzeniem jego prawomocności. Termin do załatwienia sprawy przez organ określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt organowi i od tego momentu liczone są terminy dla załatwienia sprawy administracyjnej. Ma to wpływ na zasadność ewentualnych zarzutów podatnika co do opieszałości czy bezczynności organu.

Uchylenie przez sąd administracyjny aktu władczego organu administracji publicznej (decyzji, postanowienia) lub wydanie orzeczenia nakazującego wydanie we wskazanym terminie aktu lub czynności (w przypadku skargi na bezczynność organu lub nieprzekazanie w ustawowym terminie akt do sądu) rodzi po stronie organu podjęcie określonego przepisami prawa postępowania uwzględniającego wskazania sądu.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Tak wynika z art. 153 p.p.s.a. Potwierdził to również WSA w Krakowie w wyroku z 21 czerwca 2011 r. (sygn. akt II SA/Kr 158/11, prawomocny). Jednak zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz także inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Zgodnie z art. 154 par. par. 12 p.p.s.a., gdy organ jest bezczynny po wyroku sądu, można wystąpić do sądu o wymierzenie organowi kary grzywny. Sąd wymierza grzywnę do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez prezesa GUS (w 2011 roku wynosiło ono 3399,52 zł). Sąd, oceniając zasadność skargi, bierze pod uwagę stan faktyczny w czasie jej wnoszenia. Jeśli więc w tym czasie organ był bezczynny i nie wykonał prawomocnego wyroku sądu administracyjnego, to sąd powinien skargę uwzględnić.

Jedna z ostatnich nowelizacja p.p.s.a. (z 2011 roku) wprowadziła możliwość orzeczenia przez sąd, że bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Przepis w tym zakresie obowiązuje od 17 maja 2011 r. W wyroku z 30 maja 2011 r. (sygn. akt II SA/Łd 218/10, prawomocny) WSA w Łodzi wskazał, że takie rażące naruszenie prawa ma miejsce w przypadku niepodjęcia jakiejkolwiek czynności zmierzającej do załatwienia sprawy, załatwienia przez organ sprawy po upływie ponad 6 lat po uprawomocnieniu się wyroku sądu. Orzeczenie to dotyczyło bezczynności organów nadzoru budowlanego, ale może mieć ewentualne przełożenie na działania organów podatkowych.

Ważne

Niezastosowanie się przez organ przy ponownym wydaniu decyzji co do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu oceną prawną i stanowi podstawę do powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności

3831 skarg na bezczynność organów wpłynęło w 2011 roku do wojewódzkich sądów administracyjnych

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 14d, art. 139 - 143 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.). Art. 3 par. 2 pkt 8, art. 153 - 154, art. 286 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).