Uraza do sędziego nie wyłączy go ze składu orzekającego

Sąd oddali wniosek podatnika o odsunięcie sędziego, jeśli ten ma uprzedzenie do danego sędziego lub prognozuje, że jego sprawa może zakończyć się dla niego niekorzystnie.

Powody odsunięcia sędziego w sprawie podatkowej czy innej administracyjnej są określone w przepisach o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podstawową przesłanką jest wystąpienie jakichkolwiek okoliczności, które wywołują uzasadnione wątpliwości co do braku bezstronności sędziego. Tak będzie w przypadku ewidentnego powiązania z przedmiotem lub podmiotami postępowania, np. stosunek osobisty lub powiązania rodzinne. A co jeśli w ocenie podatnika zajdą inne uzasadnione wątpliwości?

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 marca 2012 r. (sygn. akt II FZ 147/12) nie uznał zażalenia podatnika, który żądał wyłączenia nie tylko sędziego, lecz także całego składu orzekającego, bo ten - jego zdaniem - jest nieprzychylnie do niego nastawiony. A wynika to z tego, że we wszystkich poprzednich sprawach, których był stroną, sędziowie ci zawsze orzekali na jego niekorzyść.

NSA oddalił to zażalenie, ponieważ aby skutecznie wyłączyć sędziego, nie wystarczy napisać we wniosku, że sędzia jest wrogo nastawiony do jego osoby - tak jak określił to podatnik. To nie jest dowód uprawdopodobniający stronniczość sędziego.

Podobne stanowisko zajął NSA w postanowieniu z 4 kwietnia 2012 r. (sygn. akt I OZ 216/12). Według sądu argumentacja podatnika, że sędziowie pozostają pod wpływem uprzedzeń czy też niechęci do strony, co skutkowało negatywnymi dla niej rozstrzygnięciami, ma charakter bardzo ogólnikowy i wskazuje m.in. na istnienie czynników irracjonalnych wpływających na podejmowane decyzje.

Podatnikowi trudno będzie przekonać sąd do wyłączenia sędziego, który orzekł niezgodnie z dotychczasową linią orzeczniczą i podzielił stanowisko organów podatkowych.

W postanowieniu z 15 czerwca 2011 r. (sygn. akt II FZ 218/11) NSA stwierdził, że to, iż dany sędzia orzekł wbrew dotychczasowej linii, nie dowodzi tego, że sędzia jest nieobiektywny. Prognozowanie zachowania sędziego na podstawie takiej przesłanki nie może być powodem jego odsunięcia. Sędzia jest niezawisły i ma prawo do wykładni przepisów w dowolnym kierunku, zgodnym z polskim porządkiem prawnym.

Podatnicy wnioskujący o wyłączeniu sędziego muszą również pamiętać, że sądy rozpatrując ich wnioski, będą kierować się postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2011 r. (sygn. akt K 3/09), który wskazał, że zawsze przy wyłączeniu trzeba mieć na względzie niebezpieczeństwo polegające na tym, że instytucja wyłączenia mogłaby przekształcić się w narzędzie służące utrudnianiu możliwości orzekania. Według TK nie można uznać, że poglądy wyrażone w innych wyrokach na temat analogicznego zagadnienia uzasadniają wyłączenie sędziego.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl