Przewóz na potrzeby własne jest niezarobkowy i nieodpłatny

Podstawowym kryterium pozwalającym na zakwalifikowanie danego przejazdu do przewozu drogowego na potrzeby własne jest służebny charakter tego przejazdu wobec zasadniczej działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę.

Podczas kontroli pojazdu ciężarowego przewożącego asfalt na drodze krajowej, kierowca okazał kwit wagowy, w którym wskazano jako kontrahenta skarżącego przedsiębiorcę. Kierowca nie okazał natomiast wypisu zaświadczenia o wykonywaniu przewozów drogowych na potrzeby własne oraz wykresówek. W toku postępowania przedsiębiorca złożył oświadczenie, w którym stwierdził, że sprzęt budowlany, którym wykonywany był przewóz asfaltu, został wynajęty przez niego od niemieckiej spółki. Sam zaś przewóz wykonywany był na zlecenie jeszcze innego przedsiębiorstwa, które było głównym wykonawcą zadania. Do oświadczenia dołączono umowę o współpracy z niemiecką spółką.

W toku postępowania ustalono, że przedsiębiorca posiada zaświadczenie na przewozy drogowe na potrzeby własne, do którego nie zostały zgłoszone kontrolowane pojazdy, oraz że nie posiada licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego. W tych okolicznościach organ nałożył na przedsiębiorcę karę pieniężną za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji. W ocenie organu analiza umowy o współpracę zawartej pomiędzy przedsiębiorcą a niemiecką spółką oraz dokumentu zlecenia pozwalała na przyjęcie, że przedsiębiorca posiada prawo do dysponowania pojazdem, który był niezbędny do wykonania umowy-zlecenia łączącej stronę z innym przedsiębiorcą.

Wojewódzki sąd administracyjny oddalając skargę stwierdził, że użytkownikiem pojazdu był skarżący przedsiębiorca. Nie kwestionował on wynajęcia samochodów od niemieckiej spółki ani tego, że wynajętym samochodem wykonywał przewozy w ramach działalności gospodarczej. Skarżący wykonywał przewóz asfaltu na podstawie zlecenia innego przedsiębiorcy. Okoliczność tę potwierdza świadectwo ważenia, w którym przedsiębiorca jest wymieniony jako kontrahent, który nabył przewożony asfalt. W ocenie WSA kontrolowany przewóz nie mógł być uznany za przewóz spełniający warunki przewozu na potrzeby własne, o jakim mowa w art. 4 pkt 4 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2007 r., nr 125, poz. 874 ze zm.). Dla uznania przewozu za przewóz na potrzeby własne konieczne jest bowiem spełnienie wszystkich wymienionych w art. 4 pkt 4 ustawy warunków. Samochód zaś używany do przewozu był prowadzony przez kierowcę, który nie był pracownikiem przedsiębiorcy. Przewóz wynajętym pojazdem miał charakter pomocniczy w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej, dlatego w trakcie kontroli należało okazać licencję na wykonywanie transportu drogowego. Brak takiego dokumentu skutkował nałożeniem na przedsiębiorcę kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji.

W skardze kasacyjnej przedsiębiorca podnosił, że obowiązek uzyskania licencji spoczywa na podmiocie wykonującym transport drogowy. Transport drogowy to faktyczne wykonywanie działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę we własnym imieniu. W sprawie skarżący przedsiębiorca nie był wykonawcą transportu drogowego, a jedynie podmiotem zamawiającym określoną usługę, którą na jego rzecz wykonywała we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność spółka niemiecka, która jest właścicielem i pracodawcą obsługującego ją kierowcy. Skarżąca spółka wykonywała działalność we własnym imieniu jednak nie w zakresie transportu drogowego, a w zakresie budowy autostrady. Usługa transportowa zamówiona i opłacona przez skarżącą była wykonywana przez osobnego przedsiębiorcę tj. spółkę niemiecką. Skarżący przedsiębiorca nie zatrudniał kierowcy przewożącego asfalt, wobec tego nie mogła odpowiadać za wyposażenie kierowcy w stosowną dokumentację, gdyż spełnienie wymogów spoczywało po stronie firmy niemieckiej.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Wyjaśnił, że przepis art. 4 pkt 3 lit. a ustawy o transporcie stanowi, że transport drogowy obejmuje krajowy transport drogowy lub międzynarodowy transport drogowy, a także każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4 (przewóz na potrzeby własne). Przez pojęcie niezarobkowego przewozu drogowego należy rozumieć nie określony rodzaj działalności gospodarczej, lecz każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczony do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Zasadniczym kryterium pozwalającym na zakwalifikowanie danego przejazdu do przewozu drogowego na potrzeby własne jest służebny charakter tego przejazdu wobec zasadniczej działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę. W odróżnieniu od transportu drogowego jest to przewóz niezarobkowy. Natomiast ułomny przewóz drogowy na potrzeby własne, tj. przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający wszystkich warunków określonych w art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym, to między innymi przewóz wykonywany w sposób ustalony w rozpoznawanej sprawie, a więc przez kierowcę niebędącego pracownikiem przedsiębiorcy.

z 17 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1326/10.

komentarz eksperta

asystent sędziego NSA

Ustawa o transporcie drogowym rozróżnia transport drogowy oraz niezarobkowy przewóz drogowy nazywany również przewozem na potrzeby własne. Do transportu drogowego ustawa zalicza tzw. ułomny przewóz drogowy na potrzeby własne. Jest to przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, ale niespełniający wszystkich warunków określonych w art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym. Czym innym jest zaś przewóz na potrzeby własne. Jest to przewóz niezarobkowy i nieodpłatny. Przedsiębiorca wykonując tego rodzaju przewóz drogowy ponosi we własnym zakresie koszty przewozu koniecznego dla wykonywania zarejestrowanej przez niego, innej niż transportowa, podstawowej działalności gospodarczej. Żeby można było w konkretnym przypadku mówić o przewozie na potrzeby własne, muszą zostać łącznie spełnione następujące warunki. Pojazdy samochodowe używane do przewozu muszą być prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, przedsiębiorca musi zaś legitymować się tytułem prawnym do dysponowania pojazdem. Dodatkowo w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego rzeczy przewożone muszą być własnością przedsiębiorcy lub muszą być przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo gdy celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin. Ostatnim zastrzeżeniem jest to, że nie może być to przewóz w ramach działalności gospodarczej prowadzonej w zakresie usług turystycznych.