Niesłyszący łatwiej się porozumie załatwiając sprawy w urzędzie

Od początku kwietnia osoby z dysfunkcjami narządów słuchu mogą liczyć na ułatwienia w kontaktach z instytucjami administracji publicznej. Zmiany wprowadza nowa ustawa o języku migowym i innych środkach komunikowania (dalej ustawa). Jej przepisy będą musiały wdrożyć m.in. organy administracji publicznej, jednostki systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego, podmioty lecznicze, policja czy straż gminna.

Formy komunikowania się

Zgodnie z nowymi przepisami, gdy niesłyszący (uprawniony) nie będzie mógł przy załatwieniu sprawy urzędowej skorzystać z pomocy osoby przybranej (osoby, która ukończyła 16 lat i została wybrana przez niego w celu ułatwienia porozumienia i pomocy w załatwieniu spraw urzędowych) - urząd musi zapewnić mu pomoc przeszkolonego pracownika lub usługi tłumacza w jednej z trzech wymienionych w przepisach form komunikowania się. Chodzi o:

wpolski język migowy (PJM) - rozumiany jako naturalny wizualno-przestrzenny język komunikowania się,

wsystem językowo-migowy (SJM) - podstawowy środek komunikowania się osób uprawnionych, w którym znaki migowe wspierają wypowiedź dźwiękowo-artykulacyjną,

wsposób komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN) - podstawowy środek komunikowania się, w którym sposób przekazu komunikatu jest dostosowany do potrzeb wynikających z łącznego występowania dysfunkcji narządu wzroku i słuchu.

Urząd, który nie ma przeszkolonego w metodach komunikowania się pracownika i musi w celu zrealizowania zgłoszonej usługi zamówić tłumacza PJM, SJM lub SKOGN, może wybierać go tylko spośród osób wpisanych do specjalnego rejestru. Będzie on prowadzony przez wojewodę wyłącznie w formie elektronicznej. Szczegółowe zasady funkcjonowania rejestru, w tym wzory wniosków oraz oświadczeń potwierdzających znajomość jednej z form komunikowania się, określa projekt rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej, nad którym urzędnicy rządowi kończą właśnie pracę.

Dla osoby uprawnionej usługa tłumacza będzie bezpłatna. Prawo to będzie przysługiwać osobom niepełnosprawnym w rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721 z późn. zm.). Jeżeli ten warunek będzie spełniony, za tłumaczenie zapłaci urząd.

Termin zgłoszenia

Osoba niesłysząca, która będzie chciała skorzystać z pomocy w załatwieniu sprawy w danym urzędzie, powinna zgłosić taką potrzebę do właściwej instytucji co najmniej trzy dni robocze przed wybranym przez siebie terminem (zachowanie tego terminu nie będzie dotyczyło sytuacji nagłych). Powinna też wskazać, z jakiej metody komunikowania się będzie chciała skorzystać.

Zgłoszenie powinno być dokonane w formie określonej przez urząd, która musi być dostępna dla osób niesłyszących. Ponadto, jeżeli dana instytucja nie może zapewnić usługi tłumacza, musi o tym zawiadomić niepełnosprawnego i podać powody, które uniemożliwiają skorzystanie z jego usług. W takim przypadku urząd powinien też wskazać inny możliwy termin realizacji świadczenia lub formę pomocy, która przysługuje na podstawie ustawy.

Zgodnie z nowymi przepisami osoba realizująca świadczenie jest obowiązana zachować w tajemnicy informacje związane z osobą uprawnioną. Ustawa przewiduje jednak dwa wyjątki od tej generalnej zasady. Po pierwsze tłumacz jest zwolniony z zachowania tajemnicy, gdy może to stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia osoby uprawnionej lub innych osób. Po drugie jest to możliwe, gdy osoba uprawniona lub jej przedstawiciel ustawowy wyraża zgodę na ujawnienie tajemnicy.

Dodatkowe uprawnienia

To jednak nie wszystkie obowiązki samorządów. Zgodnie z nowymi przepisami organy administracji publicznej powinny umożliwić osobom niesłyszącym i słabosłyszącym korzystanie ze środków wspierających komunikowanie się, m.in. poczty elektronicznej czy odpowiednio do tego przystosowanych stron internetowych (vide ramka). Urzędy są również zobowiązane do upowszechnienia informacji o tych usługach, zwłaszcza na stronie Biuletynu Informacji Publicznej oraz w miejscu publicznie dostępnym (w tym w lokalnej prasie).

Dodatkowo osoby niesłyszące, członkowie ich rodzin oraz tzw. osoby przybrane będą mogły ubiegać się o dofinansowanie do nauki wybranej przez siebie formy komunikacji migowej. Jego koszt będzie refundowany ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przekazywanych samorządom.

Uproszczony kontakt

Środki wspierające komunikowanie się osób niepełnosprawnych z urzędami to:

● poczta elektroniczna,

● wiadomości tekstowe z wykorzystaniem wiadomości SMS, MMS i komunikatorów internetowych,

● komunikacja audiowizualna,

● faksy,

● strony internetowe prowadzone w sposób spełniający standardy dostępności dla osób niepełnosprawnych.

Łukasz Sobiech

radca prawny

Podstawa prawna

Ustawa z 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz.U. nr 209, poz. 1243).