Jak zgodnie z prawem można wymeldować niechcianego lokatora

Ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych nakłada na nas tzw. obowiązek meldunkowy. Zgodnie z jej przepisami każda osoba, która przebywa w określonej miejscowości pod tym samym adresem dłużej niż trzy doby, musi zameldować się na pobyt stały lub czasowy. Natomiast opuszczając miejsce pobytu trwającego ponad dwa miesiące, jest obowiązana wymeldować się we właściwym organie gminy. O tym ostatnim fakcie powinna powiadomić lokalne władze najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca.

Co do zasady, samo zameldowanie, jak i wymeldowanie nie są czynnościami skomplikowanymi. W pierwszym przypadku należy na urzędowym formularzu złożyć stosowne oświadczenie o zamiarze stałego przebywania w konkretnym lokalu, a wraz z nim odpowiednie dokumenty np. akt notarialny stwierdzający, że jesteśmy właścicielami lokalu.

W drugiej sytuacji należy poinformować urzędników o zamiarze opuszczenia miejsca stałego pobytu. Problem z wymeldowaniem w urzędzie pojawia się, gdy lokator wyprowadza się, nie dopełniając ciążącego na nim obowiązku wymeldowania się z poprzedniego miejsca pobytu.

W takiej sytuacji postępowanie administracyjne związane z zameldowaniem będzie długotrwałe a czasem będzie musiało zostać poprzedzone przeprowadzeniem przez sąd cywilny postępowania eksmisyjnego. Ustawa nakłada również obowiązek poinformowania lokalnych urzędników o wyjeździe za granicę na okres dłuższy niż 3 miesiące. Sam pobyt z takiej wyprawy powinien być również zgłoszony najpóźniej przed upływem czwartej doby, licząc od dnia powrotu [Przykład 1].

Rola gminy

Zgodnie z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące pobytu i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z przepisu wynika, że jedyną przesłanką wymeldowania jest opuszczenie miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym za utrwalony uznaje się pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić tylko wtedy, gdy ma ono charakter trwały i dobrowolny. O trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczy upływ czasu, tj. okres pozostawania poza miejscem dotychczasowego pobytu, a o dobrowolności opuszczenia samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, niewywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej.

Jak wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych, rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić wyraźnie, poprzez złożenie stosownego oświadczenia albo w sposób dorozumiany, poprzez zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu.

W wyroku z 12 kwietnia 2001 r. (V SA 3078/00, Lex nr 78937) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, lecz także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego niedopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. [Przykład 2]

Konieczny wniosek

Innymi słowy ustalenia organów gminy odpowiedzialnych za ewidencję ludności powinny koncentrować się jedynie wokół tego, czy dana osoba opuściła lokal i czy opuszczenie to nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. Co istotne, takie ustalenia muszą być dokonane w sposób rzetelny, zgodnie z regułami wyznaczonymi przez kodeks postępowania administracyjnego.

W konsekwencji jeżeli z naszego mieszkania wyprowadzi się dotychczasowy lokator i nie poinformuje o tym urzędników, szybkie wymeldowanie nie będzie możliwe. Choć podstawowy warunek konieczny do wymeldowania, tj. opuszczenie lokalu, został spełniony, niezbędne będzie przeprowadzenie specjalnego postępowania administracyjnego, w którym organ zbada przyczyny i okoliczności opuszczenia przez tę osobę lokalu.

Organ gminy ma obowiązek ustalić przede wszystkim, czy opuszczenie lokalu miało charakter trwały i rzeczywiście nastąpiło. Dodatkowo urzędnicy powinni ustalić, czy było ono dobrowolne.

Zgodnie z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy prowadzący ewidencję ludności jest obowiązany na podstawie zgłoszenia dokonać zameldowania lub wymeldowania przez zarejestrowanie danych dotyczących osoby i miejsca jej pobytu, jak również innych zdarzeń objętych obowiązkiem meldunkowym. W przypadku gdy zgłoszone dane budzą wątpliwości, o dokonaniu zameldowania lub wymeldowania rozstrzyga właściwy organ gminy. Należy jednak pamiętać, że sama przejściowa nieobecność czy też występowanie nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważniają jeszcze do automatycznego stwierdzenia, że zameldowany opuścił je w rozumieniu, jakie nadaje temu terminowi art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 4 sierpnia 2011 r. III SA/Gd 127/11, LEX nr 896579)

Sam wniosek o wymeldowanie lokatora należy złożyć do właściwego ze względu na zameldowanie urzędu gminy. Musi mieć on formę pisemną. To w nim wnioskodawca wskazuje, kiedy lokator opuścił mieszkanie.

W celu sprawnego przeprowadzenia postępowania należy przede wszystkim w sposób niebudzący wątpliwości wykazać, że najemca nie przebywa w lokalu i nie ma prawa tam przebywać. Warto np. dołączyć wyrok nakazujący niesfornemu lokatorowi opuszczenie i opróżnienie lokalu oraz dokumenty potwierdzające wykonanie wyroku eksmisyjnego. W przypadku braku takiego orzeczenia i rzeczywistego niezamieszkiwania przez lokatora w naszym mieszkaniu jego właściciel powinien domagać się przesłuchania świadków, którzy potwierdzą, że lokator już faktycznie nie przebywa w mieszkaniu. Świadkami mogą to być przykładowo dozorca, administrator domu czy sąsiedzi.

Od decyzji gminy o wymeldowaniu z urzędu lokatorowi przysługuje prawo wniesienia odwołania. Po uprawomocnieniu się decyzji zostanie ona wykonana, a lokator będzie wymeldowany z urzędu. [Przykład 3]

Ważne

Każda osoba, która przebywa w określonej miejscowości pod tym samym adresem dłużej niż trzy doby, musi zameldować się na pobyt stały lub czasowy

Ważne

Od decyzji gminy o wymeldowaniu z urzędu lokatorowi przysługuje prawo do wniesienia odwołania. Po uprawomocnieniu się decyzji zostanie ona wykonana

Jakie dane do wymeldowania

Osoba zobowiązana do wymeldowania się zgłasza organowi gminy właściwemu ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące następujące dane osobowe:

● nazwisko i imiona,

● nazwisko rodowe,

● nazwiska i imiona poprzednie,

● imiona rodziców,

● nazwiska rodowe rodziców,

● stan cywilny,

● imię i nazwisko małżonka oraz jego nazwisko rodowe,

● płeć,

● datę i miejsce urodzenia,

● obywatelstwo,

● numer PESEL,

● dane dotyczące obowiązku wojskowego, w tym stopień wojskowy, nazwę, serię i numer wojskowego dokumentu osobistego z oznaczeniem wojskowej komendy uzupełnień,

● adres dotychczasowego miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące,

● rodzaj, serię i numer dokumentu tożsamości,

● dane o wykształceniu.

PRZYKŁADY

1 Czy wyjeżdżając na dłuższy czas za granicę, muszę się wymeldować?

W takiej sytuacji konieczne jest poinformowanie o wyjeździe organu gminy właściwego dla dotychczasowego miejsca pobytu. Zgodnie z art. 15 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych osoba, która wyjeżdża za granicę na okres dłuższy niż trzy miesiące, jest zobowiązana zgłosić swój wyjazd, a także powrót organowi ewidencyjnemu. Należy pamiętać, że zgłoszenie wyjazdu powinno być dokonane najpóźniej w dniu opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, a zgłoszenie powrotu najpóźniej przed upływem czwartej doby, licząc od dnia powrotu do kraju.

2 Czy trzeba czekać z wymeldowaniem lokatora dopiero na decyzję sądu?

W takiej sytuacji wójt, burmistrz bądź prezydent miasta jest uprawniony do wymeldowania określonej osoby z urzędu. Jak bowiem podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 października 2011 r. (II OSK 1391/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w sprawach związanych z wymeldowaniem nie mają znaczenia kwestie toczących się postępowań przed sądem powszechnym, dotyczące eksmisji. Ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych dopuszcza wymeldowanie w formie decyzji administracyjnej podejmowanej z urzędu lub na wniosek podmiotów mających w tym interes prawny. Chodzi o sytuację, gdy osoba opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Opuszczenie lokalu musi być oczywiste i co do zasady dobrowolne. Na równi jednak z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy traktować eksmisję z lokalu. Dodatkowo, jak podkreślił NSA, sam fakt dobrowolności nie ma większego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem sędziów istotne w sprawie wymeldowania jest to, że osoba od daty eksmisji nie zamieszkuje w danym lokalu i stan ten ma charakter trwały.

3 Czy można zgodnie z prawem wymeldować kogoś z lokalu bez jego woli?

Przesłanką wymeldowania jest samo opuszczenie lokalu trwające ponad trzy miesiące. Z tym, że o opuszczeniu lokalu można mówić tylko wtedy, gdy jest ono dobrowolne. Jak uznaje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, sama wola określonej osoby dalszego zamieszkiwania w lokalu stanowi bezwzględną przeszkodę dla stwierdzenia tego, że nastąpiło opuszczenie lokalu. Inaczej będzie jednak w przypadku długotrwałego, faktycznego zaprzestania zamieszkiwania w lokalu, gdy strona nie ma do niego uprawnień, a osoba dysponująca nim odmawia możliwości korzystania z niego. Innym słowy, gdy obiektywnie można stwierdzić, że sytuacja ta ma charakter stały, to można uznać, że nastąpiło trwałe opuszczenie lokalu, w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Przykładowo będzie tak, gdy wymeldowany nie przebywa w lokalu przez długi okres czasu pomimo deklarowanej woli tam zamieszkiwania, a opuszczenie lokalu nie było następstwem działań bezprawnych.

Łukasz Sobiech

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 z późn. zm.).